Skip to main content

Full text of "Poggii Epistolae"

See other formats 


\ 


OF  THE 


UNIVtRS  ITY  . 
Of  ILLINOIS 

875 
P7E>e 
l©32 
fa.cs  i.  m 


The  person  charging  this  material  is  re- 
sponsible  for  its  return  on  or  before  the 
Latest  Date  stamped  below. 

Theft,  mutilation,  and  underlining  of  books 
are  reasons  for  disciplinary  action  and  may 
resuit  in  dismissal  from  the  University. 


University  of  Illinois  Library 


Lv  , 

-fl.  • , s,  J 

D( 

4 JL  < J J 8 

r?r. 

r » h t 

t t m 

& D 

* 

i f ' ; „ ^ 

m 

it*  r 0 

1 1978 

ffc»  y 

MH  j ' 

?19«S 

« 

Ifft  ^ 7 ^ 

\ 

-rin' 

mar  i ” 

• niTE 

L161— 0-1096 

/ : 


/ 


815 

p7be 

1832. 


-acsm. 

u 21 


P0GG1I 

P I S T 0 L 


/ 

EDITAS  COLLEGIT-  ET  EMENDAVIT 
PLEBASQUE  EX  CODD.  MSS.  ERUIT 
ORDINE  CRONOLOGICO  DISPOSUIT  , 

i 

NOTISQUE  ILLUSTRAVIT 


FLORKNTI  jK 

TVPIS  DF.LLE  MVUATE 

MDCCCLIX. 


\o\ A&oS> 
LECTORI  BENEVOLO 


Eques  Thomas  de  Tonellis  publicare  coepit 
Poggii  epistolas,  quas  ingenti  numero  ex  variis 
codicibus,  tum  nostrarum,  tum  exterarum  bi- 
bliothecarum sumij^ studio  ac  labore  collegerat, 
ut,  quae  sparsae  antea  per  diversas  editiones 
erant,  et  quae  ineditae,  quarum  major  pars,  ma- 
nebant, una  editione  et  recta  ac  bene  disposita 
collocatione  legerentur;  ut  ipse  testatur  in  prae- 
fatione Voluminis  primi.  Post  illius  vero  publica- 
tionem, variis  causis  impeditus,  aliorum  duorum 
( nam  tribus  operam  distribuerat ) editionem  su- 
spendit. Testamento  autem  suo  olographo,  quod 
die  vigesima  octava  Julii  anni*  1850  exaravit, 
onus  haeredibus  imposuit  publicationis  prosequen- 
dae; et  nunc  oneri  satisfaciunt. 

Vale,  Lector;  et  scripta  quae  sunt,  ut  ita  di- 
cam, primordia  vitae  Italicarum  litterarum,  tibi 
sint  commendata. 


POGGII 

EPISTOL1. 

LIBER  Q LINTUS 


EPISTOLA  I. 

Ad  Hertum  Cancellarium  Senensem . 

r ** 

v^arissime  irater.  \ellem  alia  ex  causa  inilium 
mearum  ad  te  litterarum  profectum,  aliamque  ad 
te  scribendi  datam  esse  facultatem,  quam  calami- 
tatem et  miseriam  hominis  indigni  hac  tanta  for- 
tunae iniquitate,  qui  cum  a^rura  meum  coleret, 
mihique  esset  carissimus,  nuper  direpta,  incensa, 
eversa  patria,  amissis  rebus  omnibus,  cum  uxore 
a 111  icta  et  miserrimis  liberis  in  potestatem  hostium 
venit,  et  Senis  cum  adolescente  filio  in  durissimis 
vinculis  detinetur.  Alter  quinque  annos  natus 
nescitur  aliqua  ne  clade  assumptus,  an  vivus  sit. 
Quid  ad  hanc  flebilem  conditionem  acerbitatis  addi 
|H>test  ? utinam  haec  mala  in  auctores  redirent ! 
sed  miseri  atque  inopes  rustici  aliorum  poenas 


8 POGGII  EPISTOLA 

luunt.  Impedior  non  solum  dolore,  sed  et  lacrimis, 
ne  sim  in  scribendo  longior,  referens  animum  ad 
eorum,  pro  quibus  intercedo,  iniquam  vicem.  Ver- 
satur enim  ante  oculos  confecti  moerore  parentis 
ingens  moeror , alllictae  uxoris  turpis  squalor , 
moestus  luctus  filii  infelicis,  quibus  nihil,  praeter 
turpem  et  odiosam  vitam,  reliqui  superst.  Pa- 
renti X,  filio  XL  florenorum  redemptionem  adscri- 
psere , gravem  , et  supra  vires  eorum , quorum 
calamitati , nullam , nisi  spirandi  flendique  ac 
plangendi,  facultatem  crudelitas  militum  reliquit. 
Et  nisi  aliquorum  misericordia  eis  opituletur,  in 
carcere  et  compedibus  misere  pereant  licebit.  Hos 
tibi  majorem  in  modum  commendo  tanquam  ipsum 
me.  Si  quid  milii  pro  conjunctione  communium 
studiorum,  quae  plurimum  > alere  consuevit,  si 
quid  mihi  pro  tua  humanitate  gratum  aut  acce- 
ptum cupis  facere,  rogo,  obtestorque  ut  in  his 
liberandis  elabores,  agasque  ut  quam  minimo 
redimantur.  Si  quid  meae  preces  apud  te  valent, 
si  quid  te  pietas  movet,  etiam  atque  etiam  oro, 
ut  horum  miserrimorum  curam  suscipias,  efficia- 
sque,  ut  bonis  omnibus  eversi,  summa  inopia  ac 
mendicitate  oppressi,  tua  ope  atque  opera  extre- 
mam sortem  evadant,  ne  in  vinculis  viles  animas 
exalent.  Id  facile  consequentur,  si  egeris  ut  parvo 
redimantur;  et  id  parum,  quicquid  futurum  sit,  a 
me  proficiscatur  oportet.  Assume  ad  hanc  rem 
lecum,  si  opus  fuerit,  dominum  Petrum,  quem 
confido  tibi  adfutunim,  cum  me  diligat.  A te  peto 
ut  milii  resjiondeas  quid  agere  hac  in  re  possis. 


LIBER  V.  ?> 

vel  potius  quid  egeris;  scio  enim  te  posse:  velle 
non  diflido:  sed  festinatione  opus  est,  ne  illi  tra- 
hendo tempus  male  crucientur.  Vale.  Romae  die 
XXIV  Maii  (1). 

EPISTOLA  II. 

Vogijius  Florentinus  viro  clarissimo 
Francisco  Barbaro  sal.  dicit. 

Licet  sciam  permultas  esse  occupationes  tuas, 
Ium  publicas,  tum  privatas,  quibus  te  plurimum 
temporis  impertiri  convenit,  audebo  tamen  pro 
nostra  amicitia  te  interpellari  paululum,  atque 
avocare  a rebus  seriis  ad  ineptias  quasdam  ridi- 
culas, nescio  Guarini  viri  doctissimi,  an  mea  culpa 
contractas.  Si  tamen  hac  in  re  solitam  tuam  mihi 
prudentiam  praestabis,  intelliges  potius  culpandum 
esse  Guarinum,  qui  ultro  munus  desumpsit,  neque 
sibi  necessarium,  neque  congruens  amicitiae  no- 
strae. Ego  dudum  exercitio  quodam  scribendi  du- 
ctus, edidi  epistolam  quamdam  de  Scipionis  Cae- 
sarisque  praestantia,  in  qua,  neque  Guarini,  ne- 
que cujusquam  alterius  e nostris,  mentionem  feci, 
usus  scribendi  libertate  de  mortuis  praesertim, 
qui  neque  rescribere  possunt,  neque  proscribere, 
tuli  sententiam  quae  opinioni  meae  verisimillima 
ridebatur,  linquens  caeteris  liberum  judicium, 
prout  cuique  libitum  esset,  sentiendi.  At  vero  Gua- 


(I)  Anni  U:ii 

Vol.  II. 


i 


10  POGGII  EPISTOLAE 

rinus  tanquam  cohaeres  Octaviani,  ad  quem  ne- 
cessario defensio  Caesaris  spectaret,  tanquam  in 
ea  re  sua  aextimatio  versaretur , indignum  id 
facinus  exclamans,  insurgit  adversum  me,  scri- 
bens superbe  nimium  et  arroganter  magis  quam 
vires  suae  eloquentiae  patiantur,  aut  pristina  sua 
humanitas  requirat.  Itaque  suscepit  sibi  laborem 
inanem  mecum  decertandi  pro  Caesaris  causa, 
parum  consulens  juri  antiquae  nostrae  benivolen- 
tiae.  Nulla  enim  in  re , nullo  in  loco,  nullo  verbo 
vel  pusillum  a me  offensus  prosiluit  ad  primum, 
ut  ajunt,  bubae  sonitum,  ad  me  oppugnandum, 
veluti  militem  partium  Pompejanarum.  Quid  enim 
urgebat  Guarinum  in  Poggium  insultare,  si  prae- 
tuli Caesari  Scipionem?  quid  ad  eum  pertinuit, 
quae  suae  partes  fuerunt,  mihi  detrahere,  mecum 
litigare,  totiens  me  veluti  ignavum  quemdam  in- 
crepare? Si  quid  nobis  ad  eloquentiae  studium 
atque  exercitationem  concessum  est,  vel  laudandi» 
aliquem,  vel  vituperando  remotum  ab  aetate  no- 
stra, non  sui  generis,  non  nominis,  non  nationis, 
ingeniolum  meum  volui  exercere.  Si  Caesarem 
colit,  si  memoriam  illius  caram  habet,  si  nomen 
dMsu,  si  gesta  extollit,  debuit  remota  personarum 
contumelia  ejus  suscipere  defensionem,  me  etiam 
laudante,  ibique,  quantum  dicendo,  vel  scribendo 
posset,  ostendere.  Nam  mihi  sumpsi  ad  scribendum 
exercitium,  id  aliis  quoque  aequo  concessum  jure 
cognosco.  Sed  posteaquam  eo  modo  mecum  agere 
libuit,  ego  quoque  ne  desim,  tum  mei  defendendi, 
tum  Guarini  fortitudinem  ( ne  dicam,  ut  de  me 


11 


LIBER  V. 
scribit,  audaciam  ) paululum  comprimendi.  Etenim 
cum  me  audacem  accusatorem,  magis  quam  for- 
tem dicat,  experiendum  fuit,  an  hic  provocator 
armis  Vulcanis  ab  Jove,  ut  ferunt,  demissis  in 
aciem  descenderit.  Lege  igitur,  cum  ocium  sup- 
petit, primo  epistolam  a me  conscriptam  ; tum 
Guarini  reprehensionem,  deinde  defensiunculam 
meamjioc  maxime  pacto,  vel  me,  vel  Guarinum, 
vel  utrumque,  aut  temeritatis,  aut  ignorantiae 
accusabis.  Vale.  Mei,  ut  soles,  memor  fl). 

EPISTOLA  III. 

Poggius  pl.  sal . dicit  Nicolao  suo . 

Scripsi  ad  te  dudum,  et  misi  tibi  litteras, 
quas  scripsi  ad  Cosmum  consolans  eum  super  casu 
suo:  rogavi  autem  te  ut  legeres  eas  mihique  re- 
scriberes an  viderentur  reddendae.  Tu  vero  more 
tuo  non  solito,  sed  novo,  et  quodam  taciturnitatis 
torpore  nil  mihi  rescripsisti.  Saltem  debebas  si- 
gnificare te  litteras  recepisse,  si  judicium  tuum 
nolebas  afferre.  Totus  immutatus  es,  vel  senectu- 
tis, vel  temporum  vitio,  vel  rerum  privatarum 
cura.  Id  agis,  ut  ego  quoque  sileam  tecum,  et 
neque  de  publicis,  neque  de  privatis  scribam, 
prout  solitus  sum.  Rescribe,  igitur  si  placet,  an 
receperis  litteras  illas;  ut  si  fortassis  in  via  periere, 
mittam  alias.  Nimium  enim  diu  tardus  fui  in  dan- 


(1)  Haec  eliam  exarata  videtur  anno  eodem  1AW. 


12  POGGll  EPISTOL  K 

dis  litteris,  si  reddendae  fuerint;  qua  in  re  tuam 
sententiam  expecto;  verum  si  me  negliges,  evo- 
met mihi  censor  ero.  Vale.  Romae  die  IX  Ja- 
nuarii (1). 

EPISTOLA  IV. 

Poggius  pl.  sal.  dicit  Nicolao  suo . 

Admodum  mihi  placet  probari  a te  et  (^arolo. 
doctissimis,  atque  eloquentissimis  viris  epistolam 
meam,  quam  posteaquam  misisti  ad  Cosmum, 
vulgabo  liberius.  Continui  enim  illam  domi  reclu- 
sam, quoad  mihi  respondisti:  quod  factum  est  a te 
tardiuscule  quam  vellem;  unde,  et  paulum  tibi 
succensens,  exaraveram  ad  te  paucos  versus,  pri- 
die quam  tuas  litteras  recepissem,  increpans  hu- 
jusce  rei  tarditatis.  Eos  etiam  ad  te  mitto,  ut  ne 
quid  te  lateat  cogitationum  mearum.  Tu  ut  soles, 
aequo  animo  leges  omnia,  et  non  feres  moleste 
me  loqui  tecum  fidentius,  ut  mos  est  amicorum. 
Vide  quid  de  te  presumam,  cum  potuissem  litteras 
cojjtinere,  malui  tamen  notum  esse  tibi  erratum 
meum,  si  quod  fuit,  quam  occultum.  Sed  quoniam 
epistolam  illam  Cosmianam,  ut  sic  loquar,  in  eo 
genere  a te  probari  sentio,  obtundam  te  alia  epi- 
stola in  diverso  genere,  quam  dudum  scripsi  in 
quemdam  protervum,  qui  me  provocarat:  quo  cum 
quoniam  postea  in  gratiam  redii,  continui  illam. 


Ij  Anui  litti 


LIBER  V.  13 

et  nomen  etiam  delevi:  volo  tamen,  ut  eam  legas, 
ostendasque  Carolo  nostro,  et  quid  tibi  de  ea  vi- 
deatur, rescribas.  Res  nostrae  quo  in  loco  sint, 
jam  scio  notum  esse  tibi:  sed  pejore,  quam  sint 
esse  non  possunt.  Nisi  previderitis,  quamprimum 
in  vos  haec  tempestas  defluet,  vel  potius  ruet; 
ejus  enim  artificis  haec  sunt  consilia,  qui  pacem 
semper  odit.  Verum  oportet,  ut  impleantur  Scri- 
pturae, et  facta  sua  effectus  producant.  Vereor  ne 
haec  nostra  Italia  dilaceretur  primum  a nostris, 
deinde  a barbaris,  qui  per  infirmitatem  nostram 
valebunt.  Sed  haec  illi  cogitent,  quorum  magis 
interest.  Ego  litteras  sequar,  quantum  licebit  per 
occupationes  publicas.  Vale  et  me  ama.  Romae 
die  XXI  Januarii  (1). 

EPISTOLA  V. 

Poggius  pl.  sal . dicit  Guasparo  Veronensi. 

Recepi  pridem  a te  litteras  semilaceras,  atque 
ita  corruptas  multis  in  locis,  ut  vix  legi  possent: 
quod  accidit  culpa  portitoris,  ut  puto.  Verum  In- 
tellexi optime,  quae  a te  scribuntur  f>lena  huma- 
nitatis et  benivolentiae.  Ego  mi  Gaspar  vellem 
aliquod  extare  meum  in  te  beneficium,  ut  quae 
mihi  debere  te  asseris,  merito  meo  vera  essent 
Nam  scis  nihil  a me  profectum,  quo  vel  paulum 
satisfacere  possem  desiderio,  et  affectioni  erga  te 


(1)  Anni  1433. 


14  P0GG1I  EPISTOLAE 

meae,  nisi  forsan,  quod  viri  grati  solent,  volunta- 
tem officii  praestandi  pro  beneficio  accipis.  Quod 
si  agis,  fateor  te  mihi  plurimum  debere.  Amo 
enim  te  majorem  in  modum  propter  virtutem 
tuam,  et  humanitatem,  tum  vero  maxime  propter 
studiorum  conjunctionem,  quod  est  maximum 
vinculum  amoris  conciliandi.  Nam  cum  vidissem 
te  dudum  studiis  deditum  humanitatis,  quibus  ego 
quoque  paulum  delector,  optimo  etiam  ingenio  , 
et  summa  diligentia  non  solum  bene  dicendi  fa- 
cilitatem, sed  bene  quoque  vivendi  doctrinam 
appetentem,  complexus  sum  te  animo  statim  et 
praecipua  quadam  benivolentia  affectus  erga  in- 
genium tuum.  Nihil  tamen  accidit,  neque  ulla  data 
est  facultas,  qua  meam  in  te  affectionem  ostendere 
possem,  non  quidem  mea,  sed  temporum  culpa 
facultas  tantum  defuit,  non  voluntas.  Tu  vaca 
doctrinae , et  bonae  menti,  quae  sola  satis  dignum 
praemium  doctrinae  videtur  afferre  possidentibus. 
Haec  scripsi  manu  festina,  ne  vel  me  superbum, 
vel  te  contemptum  putares.  Vale  et  me  praestan- 
tissimo  equiti  Romano  Stephano  de  Porcariis 
commenda.  Romae  kalendis  Februarii  (1). 


(1)  Anni  14£i 


LIRER  V. 


15 


EPISTOL*  VI. 

Poyyius  pl.  sal . dicit  Nicolao  suo. 

Quamvis  sciam,  mi  Nicolae,  non  admodum 
probari  tibi  haec  nostri  temporis  facta,  referenti, 
ut  opinor'  animum  ad  illa  priscorum  virorum  ge- 
sta, magnifica  quidem  atque  omni  laude  digna; 
tamen  recentiora  etiam  minime  tibi  arbitror  con- 
temnenda, ea  praesertim  quae  perraro,  et  cum 
aliqua  aextimatione  nominis,  ac  rerum  dignitate 
fieri  solent.  Sunt  quippe  permaximi  judicanda  illa, 
quae  legimus,  quae  admirari  citius  quam  imitari 
nostri  homines  possunt.  Sed  tamen  nonnihil  ad 
eorum  dignitatem  atque  amplitudinem  scriptorum 
ingenia  contulere,  qui  etiam  parva  quaedam  ita 
luculenter  describunt,  ut  habeantur  pro  maximis. 
Nostra  vero,  et  nos  ipsi  spernimus,  eaque  verbis, 
atque  indignatione  quadam  animi  insectamur,  et 
si  qua  agantur  memoria  digna,  scriptorum  inopia 
obsolescunt;  ut  non  tam  sua  culpa,  quam  nostro 
vitio,  parva  ac  ridicula  videantur.  Verum  sentiant 
caeteriquod  volunt,  ego  parvis  istis  quae  dantur, 
quaeque  longo  intervallo  temporum  videmus,  de- 
lector: si  quando  contingat  aliquam  nobis  in  ipsis 
pristinae  imaginem  gloriae  repraesentari.  Qua  in 
re  duplici  fruor  voluptate,  altera  cernens  quae 
oblectant  oculos,  cum  sint  procul  ab  usu  nostro 
remota,  altera  complectens  cogitatione  superiora 
illa,  quae  legendo  admiramur.  Referam  tibi  igitur 


16  POGGII  EPISTOL.E 

adventum  Caesaris  nostri  ad  lrl>em,  Ejusque  co- 
ronationem; ut  tu  quoque  inter  legendum,  avocata 
mente  a curis  privatis,  quibus  te  aliquando  angi 
necesse  est,  aliqua  mecum  fruaris  voluptate,  au- 
diens ea  quae  paucissimi  aetatis  nostrae  > isi  me- 
minerunt. Te  vero  velim,  ut  omissa  acri  illa 
censura,*  qua  praesentibus  in  rebus  uti  soles,  si 
reliqua  displiceant,  vel  saltem  me  contabulantem 
pacienter  auscultes.  Qua  die  Caesar  Urbem  introiit 
( ingressus  est  autem  Ascensionis  Domini  die,  et 
ea  porta  secundum  antiquas  ceremonias  quae  est 
pone  sepulcrum  Adriani ) omnis  populi  multitudo, 
viri  pariter  ac  mulieres  se  ad  conspiciendum,  qua 
iter  facturus  erat,  effudit.  Urbs  Roma  in  \lll  re- 
giones nunc  descripta  est,  paulo  minore  hominum 
numero,  quam  olim  fuit,  cum  erat  XIV  distributa. 
E regione  qualibet  annis  singulis  deputantur  electi 
ex  ordine  equestri  adolescentes  octo  ad  celebran- 
dos publicos  ludos,  qui  se,  equosque  veste  varia 
contecti,  personalique,  diversam  pompam  ludorum 
ducunt:  hi,  reliquique,  qui  etiam  solemnium  sa- 
crorum ludis  de  more  adesse  consueverunt.  Regem 
praecedere,  diemque  festum  agere  jussi  sunt. 
Praeibant  ergo  Regem  primum  omnium,  varii 
generis  longo  ordine  impedimenta,  partim  ad  cul- 
tum corporis,  partim  ad  usum  militarem  accomo- 
data.  Sequebatur  equestrium  virorum  ingens  nu- 
merus, cum  civium,  tum  peregrinorum,  qui  sibi 
extra  l ibem  obviam  ierant;  tum  diversae  Regum, 
Principumque,  ac  populorum  legationes,  in  quibus 
et  Graeci  Imperatoris  Oratores  erant  attrahentes 


LIBER  V.  «7 

in  se  ora  atque  oculos  omnium  admiratione  qua- 
dam, tum  propter  novitatem  vestimentorum,  ca- 
pitisque mira  integumenta,  tum  vero  comarum 
barbarumque  prolixitatem.  His  intermixti  proce- 
debant proceres  permulti,  qui  variis  ex  locis  ad 
hanc  celebritatem  convenerant.  Subibat  deinceps 
tubicinum  ac  tibicinum  turba,  multique  praeterea 
vario  sonorum  strepitu  aures  adstantium  replentes. 
Po^  hos  aderant,  quos  retuli  ex  singulis  regioni- 
bus instituti  ad  ludos,  sericia  quaedam  vexilla 
tenentes  manibus,  et  ipsi  suo  ornatu  insignes. 
Succedebant  dehinc  Magistratus  omnes  Urbis,  et 
qui  publico  aliquo  officio  funguntur,  suo  quique 
habitu,  nonnulli  vero  et  aurea  veste,  qua  equos 
quoque  contexerant,  quem  ipsi  priscum  esse  ha- 
bitum asseverant  Pone  subsequebatur  pedestrium 
agmen,  partim  gestantium  olivarum  ramos,  par- 
tim  eas,  quas  ipsi  facolas  vocant;  nomen  anti- 
quum non  repperi,  licet  res  haec  sit  moris  vetu- 
stissimi, cum  et  in  arcubus  triumphalibus  coram 
Imperatoribus,  et  aliis  in  locis  ante  Consules  inter 
fasces  deferri  solitas  vetustissimae  sculpturae  te- 
stentur:  quas  cum  ipsi  manibus  simul  ad  numerum 
moverunt,  festivam  ac  popularem  quandam  prae- 
bent ex  tintinnabulorum  sonitu  alacritatem.  Prae- 
cedebat hos,  qui  priscis  Imperatoribus  mos  fuit, 
egregius  adolescens,  veste  purpurea,  atque  aurea 
caesarie,  argenteos  nummos  populo  spargens, 
insuetum  spectaculum,  sed  imperatorio  munere 
dignum.  Postremi  Sacerdotes  antecedebant  Regem 
canentes  hymnos.  Ipse  demum  Caesar  albo  vehe- 

Vol.  II 


lg  POGGII  EPISTOLAE 

batur  equo  sub  aureo  pallio,  quod  nobiliores  deau- 
ratis hastilibus  deferebant,  caeterisque  spectaculis 
excellentior.  Est  enim  adspectu  perhumanus  ri- 
denti similis,  facie  hilari  ac  liberali;  barba  subcana 
ac  prolixa;  ea  inest  in  vultu  comitas  ac  majestas, 
ut  qui  illum  ignorarent,  ipso  conspectu,  et  oris 
egregia  spetie  caeterorum  Regem  opinarentur. 
Post  eum  secuti  sunt  armati  equites  nostrates,  ex 
iis  quibus  Pontifex  stipendium  praebet.  Hoc  comi- 
tatu ad  Ecclesiam  beati  Petri,  sedente  pro  gra- 
dibus templi  Pontifice  ante  porticus  exterioris  fo- 
res, exceptus  est  inter  dissonas  plaudentium  ac 
tumultuantium  diversarum  gentium  voces.  Inde 
cum  ad  supremum  altare  una  profecti  essent,  pe- 
racta solemni  Missa,  alter  ad  destinatum,  alter  ad 
solitum  palatium  divertit.  Habes  introitum.  Nunc 
accipe  coronationem,  quae  in  festo  Pentecostes 
pridie  kalendas  junii  subsecuta  est.  Scio  morem 
hunc  Imperatoris  coronandi,  qui  nunc  servatur, 
non  esse  priscum,  sed  initium  sumpsisse  olim  a 
Carolo  Magno  Francorum  Rege,  qui,  cum  Con- 
stantinus una  cum  Leone  filio  apud  Graecos  im- 
perarent, atque  ipse,  reliquique  jamdudum  antea 
imperatores  Italiam  undique  bellis  confractam 
tunc  vero  hinc  a Longobardis  gente  aspera 
feraque  , hinc  a Mauris  oppressam  , omnique 
praesidio  destitutam , et  pene  exinanitam  reli- 
quissent , Urbs  autem  pene  esset  in  extremis 
difficultatibus,  vocatus  a Stephano  Romano  Ponti- 
fice in  subsidium  Urbis,  dev  icto  Desiderio  Longo- 
bardorum Rege,  barbafisque  subactis,  a populo 


19 


LIBER  V. 

Romano  oh  ejus  merita  imperator  appellatus,  atque 
ab  Adriano  Pontifice  coronatus  est.  Quae  obser- 
vata a posteris  coronandi  consuetudo,  ad  nostram 
usque  aetatem  descendit.  Priscis  autem  Imperato- 
ribus , ut  nosti,  lauream  in  triumphis  coronam 
gestare  mos  erat:  concessa  enim  a Senatu  trium- 
phandi potestate,  et  jus  coronae  laureae  deferen- 
dae, tributum  erat  triumphantium  insigne.  Primo 
Caesari  Dictatori  licentia  coronae  laureae  perpetuo 
gestandae  concessa  extitit  a Senatu,  qua  postmo- 
dum  reliqui  Imperatores  pro  libidine  usi  sunt  con- 
tempta superiorum  auctoritate.  Verum  quoniam 
mos  ille  obsolevit  omnino,  nec  solum  ex  usu,  sed 
ex  memoria  quoque  hominum  abiit,  hunc  recen- 
tiorem  per  septingentos  ferme  annos  servatum, 
antiquum  esse  arbitremur,  atque  abjicientes  illa 
quae  jam  usus  exposuit  sequamur,  quae  a nostris 
majoribus  religiose  instituta,  et  ad  nos  usque 
traducta  consensus  Christifidelium  comprobavit. 
Nostri  Imperatores  cum  eliguntur,  ante  consecra- 
tionem coronationemque  Romanorum  Reges  appel- 
lantur perverso  vocabulo,  quasi  pluris  aestiman- 
dum videatur  imperatorium,  quam  regium  nomen. 
At  vero  prisci  Romani  post  expulsum  Tarquinium 
Superbum,  ob  odium  regum,  nomen  regium  fun- 
ditus suhstulerunt , Senatus-consulto  statuentes 
nequem  deinceps  regem  in  Urbe  esse  liceret:  cum 
imperatores  permulti,  quotannis  re  bene  atque 
feliciter  adversus  hostes  gesta,  a militibus  hono- 
ris causa  appellarentur.  Unde  et  inter  caeteros 
aetatis  suae  principes  civitatis  M.  Tullius  Cicero  in 


20  POGGIl  epistol  k 

A^ia  esi  a militibus  dictus  imperator.  Julius  autem 
Caesar  cum  saepius  post  partam  victoriam  esset 
Imperator  ab  exercitu  appellatus,  non  imperato- 
rium, aut  regium,  sed  Dictatorium  nomen  usurpavit; 
tanturi  odium  sibi  regis  nomen  in  Urbe  con- 
traxerat. Cum  autem  cuperet  regis  nomen,  vere- 
retur autem  populi  indignationem,  molitus  expe- 
ditionem in  Parthos,  atque  asserens  in  libris  Sibyl- 
linis contineri,  non  nisi  a rege,  Parthos  superari 
posse,  se  regem  dici  procuravit,  quod  maturandae 
mortis  suae  causam  praebuit  conjuratis.  Nullus 
autem  sequentium  Imperatorum  se  Regem  Roma- 
norum dicere  ausus.  Imperatoris  vero  appellatio 
j>erpetua  Caesaris  non  erat,  sicuti  neque  Consulis, 
nec  Praetoris,  nec  Tribuni  plebis.  Nam  et  priores 
illi  Augusti,  cum  Caesaris  et  Augusti  cognomine 
continuo  uterentur,  vario  numero  quosdam  septies 
majori,  alios  minori  numero  invenimus  appellatos 
Imperatores,  Consules,  Tribunos  plebis.  Dignitatis 
enim,  non  officii  nomen,  id  fuit.  Nam  re  prospere 
adversus  hostes  gesta,  mos  erat,  honoris  gratia, 
Consules,  Proconsules,  Praetores,  et  salutari,  et 
_ dici  a militibus  Imperatores.  A quo  autem  primum 
haec  nova,  tum  Regis,  tum  Imperatoris  nominandi 
consuetudo  defluxerit,  ignoro.  Existimo  autem  hoc 
a barbaris  derivasse,  qui  cum  priscas  historias 
ignorarent,  neque  verborum  vim  tenerent,  esset 
autem  frequentius  apud  eos  Regis  nomen,  ut|>ole 
sub  Regibus  viventes,  Imperatorem  vero  unicum 
ac  rarum  viderent,  id  excellentius  arbitrati  sunt, 
quod  rarius  atque  insuetius  conspiciebant.  Utrum- 


21 


LIBER  V. 

que  tamen  hoc  adoleverit,  id  plane  constat  non 
satis  scite  hanc  appellationem  a posterioribus  in- 
troductam. Verum  ineptissimus  ego,  qui  auribus 
doctissimi  hominis  haec  refricare  ausus  sim!  Cum 
dies  coronationis  advenisset,  ingressus  interiorem 
Ecclesiae  porticum  Caesar,  ante  portam,  quae 
dicitur  argentea,  juramentum  quoddam  Pontifici 
praestitit  de  more  superiorum.  Tum  profectus  in 
templum  superius,  pone  majus  altare,  ad  dexte- 
ram partem  assistens,  inque  morem  Diaconi  indu- 
tus, ab  Episcopo  Ostiensi  sacro  oleo  inunctus  est: 
hinc  existimo  Augusti  nomen  olim  descendisse. 
Loca  enim,  ut  scis,  augurio  consecrata,  augusta 
antiqui  appellabant:  quod  nomen  tanquam  sanctum 
a Senatu  indictum  est  Octaviano.  Hac  observatione 
et  nostri  quoque  imperatores  post  consecrationem 
Augusti  vocantur.  Post  haec  ad  Pontificem  cele- 
brantem ad  altare  accessit,  a quo  osculo  exce- 
ptus, interque  celebrandum,  primum  alba  mitra 
capiti  imposita  ita  ut  cornua  ejus  ad  tempora  eri- 
gerentur, aurea  desuper  corona  coronatus  est. 
Tum  vero  aureum  pomum  sceptrum,  ensemque 
nudum  ei  Pontifex  tradidit,  tanquam  Christi  militi, 
qui  armis,  si  quae  opus  essent,  et  Romanam  Eccle- 
siam, et  Christi  fidem  tuendam,  defendendamque 
susciperet.  Peractis  ex  more  solemniis,  pluviali 
veste  indutus  est:  inde  cum  Pontifex,  tum  Impera- 
tor equos  ascendentes,  una  versus  pontem  Adriani 
proficiscuntnr.  Consueverunt  superiores  impera- 
tores olim  usque  id  loci  ad  fraena  Pontificis  pedibus 
iter  facere;  quod  iste  ne  servaret,  podagra  prohi- 


22  P0GGI1  EPISTOLA:  ’ 

bitus  SCj  Cum 'vero  constitissent  ad  sepulcrum 
Adriani,  Pontifex  domum  rediit,  Imperator  vero  ita 
ut  descenderat#  mitratus  coronatusque  cum  veste 
sacerdotali,  ad  Basilicam  Lateranensem  abiit  inter 
populi  laetantis  varios  plausus;  supra  pontem  au- 
tem cum  * transiret , descendens  ex  equo , quam- 
plures  strenuos-viros  atque  adolescentes  militari- 
bus insignis  donavit.  Hi$  rebus  universa  Civitas  ad 
summarii  ^hilaritatem  effusa  est,  ad  diei  tam  festi 
pulcriludmem,  et  is  omnium,  quos  unquam  viderim, 
celeberrimis  Urbi  illuxit:  qui  ut  gaudium  sum- 
mum attufuj,  ita  oro,  ut  pacem  secum  concordiam- 
que importet.  Vale,  mi  Nicolae;  et  si  longior  fui  ne 
mirenls;  ociosus  enim  sum,  et  tecum  loquor  liben- 
tissime. Tu  vero  responde,  cum  libet.  Romae  pridie 
nOnas  junii  (1). 

V . .EPISTOLA  VII. 

^ Domino  Cardinali  Sancti  Angeli . 

i 

Quantis  ea  quae  ad  te,  pater  praestantis- 
sime, sum  scripturus,  majora  quidem  esse  videan- 
tur,  quafl^  jires  pusilli  hominis  ferre  possint, 
meus  tamen  tq  te  amor  singularis,  non  solum 
suasit,  vermp  ethmi  compulit,  ut  ad  te  scriberem 
quae  dignitati  et  honori  tuo  condecere  arbitrarer. 
Non  enim  arfiter  commoveor  in  his  quae  aliquando 

i 

\ ; 

(ly  Anni  1&3,  ^>am  Sigismundus  Imperatur,  de  quo  haec  epiatola  Io* 
quilur.  ab  Kugeuio  Poptitice  IV  coronatu»  fuit  Romae  pridie  kalrnda*  junia» 
anni  hnjn* 

r 


23 


LIBER  V. 
contra  te  sentio  disseri,  quam  si  viderem  in  cer- 
tum discrimen  adduci  aestimationem  meam.  Multa 
tibi  objiciuntur  a majoribus,  multa  etiam  vulgo 
loquntur  multi,  qui  diligentiam  tuam  et  solicitu- 
dinem  in  pejorem  partem  interpetrantes,  minuunt, 
ut  dicam  leviter,  laudes  tuas,  ut  major  jam  quae- 
dam, ad  ea  quae  aggressus  es,  cura  tibi  prae- 
standa sit , et  exquisitius  consilii  genus  adhiben- 
dum. Licet  autem  ea  sint  tempora,  ea  rerum 
conditio , ut  divini  potius  quam  humani  fngenii 
esse  videatur,  ita  certum  exploratumque  consi- 
lium habere,  ut  neutram  in  partem  declines,  nihil 
offendas,  tamen  tutissimum  semper  habitum  est 
parere  majoribus,  et  gravioribus  in  negotiis  ducis 
imperium  sequi.  Nam  si  Apostolus  etiam  discolis 
dominis  voluit  nos  obtemperare,  quanto  magis 
Vicario  Christi  parendum  est,  cujus  mandata  con- 
temnere, arrogantis,  praeceptis  contradicere,  su- 
perbi, decreta  increpare,  stulti  esse  videtur.  In- 
stas , atque  eniteris  omni  studio  ut  Concilium  fiat 
Basileae.  Certus  sum , neque  enim  aliter  existi- 
mare decet  ( licet  nonnulli , quod  paulo  post  di- 
cam , secus  murmurent ) tuam  prudentiam  ad  id 
bono  tantum  publico  et  communi  utilitate  com- 
moveri , illam  solam  versari  ante  oculos, ^o  tuas 
tendere  cogitationes.  Sed  hoc  quoque  meminisse 
te  oportet  pro  portiuncula  tua , publicarum  rerum 
curam  te  sumere  oportere , ne  plus  aequo  progre- 
diens , publicam  rem  in  privatam  videaris  velle 
convertere , eoque  vires  tuas  proficisci  debere , 
nnde  tute , et  absque  reipublicae  detrimento  re-  ^ 


Ith  ^ ' POGGll  EPISTOLA 

gredi  possis.  Neque  enim  bonum  imperatorem 
decet  sponte  in  eam  aciem  descendere , in  qua 
non  suo  praescripto,  sed ‘militum  arbitrio  sit  pu- 
gnandum , in  qua  plus  temeritas  fortunae  quam 
consilium  possit.  Illud  vero  indignum  viro  sapiente, 
ut  nosti , dicere  non  putarem ; cujus  id  officium 
habetur  praecipuum,  non  solum  quini  est  ante 
pedes  videre  , sed  prospicere  etiam  futura  , neque 
commoveri  tantum  spe  boni  concupiti,  quantum 
timere  casum  etiam  insperati  mali.  Cupis  servare 
Concilium  Basiliense.  ut  haeretici  ad  tidem  in  eo 
convertantur;  reformentur  Ecclesiasticorum  mores; 
pax  inter  Christianos  constituatur.  Haec  quidem 
cogitatio  honesta  et  sancta  est . bonoque  ac  sa- 
piente viro  digna.  Sed  hoc  ip>um  et  summos 
Pontifex  eteaeteri  omnes  cupiunt.  Quid  igitur  inter 
te  et  illos  interest?  tu  una  via  proficisci  contendis 
quam  rectam  ac  tutam  speras : illi  alia  quam  re- 
ctiorem certe  et  tutiorem  confidunt , progrediun- 
tur. Noli  tuum  consilium  tanti  facere,  ut  judices 
illud  Pontificis  caeterorumque  judicio  praeferen- 
dum, neque  existimes  unum  te  plus  quam  reli- 
quos sapere.  Multi  privati  viri  persaepe  rectius 
sentiunt  de  republica  quam  qui  illi  praesunt.  Non 
enim  omnes,  quos  i rr  magistratu  aut  dominio  vi- 
dimus constitutos,  sapientes  fuerunt:  et  tamen 
eorum  sententiae,  quamvis  pernitiosae  atque  in- 
consultae, ratae  habentur.  Temeritas  quoque  prin- 
cipum  saepius  in  deliberando  sapientum  urorum 
consilio . praefertur , si  quidem  eo  in  gradu  sunt 
positi  ut  recte . an  secus  sentiant  , eorum  sit 


i 


I-  I B K R V. 


2) 


arbitrio  obtemperandum.  Lt  Livius  ipse  scribit  . 
major  pars  meliorem  vincit.  Si  ergo  iniqui  etiam 
principis  decreta  observantur,  quanto  magis  aequi 
bonique  servanda  sunt?  dices  forsan  , principem 
non  recte  in  hoc  sensisse.  Licet  verum  id  esset, 
tamen  tuum  non  est  judicare  de  superiori,  <ae- 
quhisque  est  Pontificis  prudentiae  te  acquiescere  f 
quam  Pontificem  tuae.  .Neque  etiam  tu  negabis 
Pontificum  potius  quam  tuae  voluntati  parere 
debere  populum  Christianum.  Si  vero  hanc,  non 
tuam.  >ed  CoNtantiensis  Concilii  voluntatem  esse 
contendero,  memento  MArtinum  Pontificem  nul- 
lam oh  causam  et  distulisse  illud,  et  mutasse, 
neque  propterea  tumultum  aliquem  consecutum. 
Respondebis,  opinor  non  solum  te  esse , sed  alios 
hujus  rei  auctores.  Kgo  qui  caeteri  sint  nescit^: 
boc  unum  m-io.  nullos  adhuc  principes  eorum 
qui  xere  princifies  dici  possint , misisse  Basileam 
oratores,.  S4k«l  convenisse  quosdam  vi  ac  metu, 
partim  cupiditate,  partim  ambitione,  partim  s^ 
rerum  |H>rturhandarum  coactos,  qui  etiam  alios 
>e\anl  Legatis  ut  secum  coeant.  lTt  plane  suspicer 
nonnullos  non  lidei,  sed  perfidiae  gratia  conve- 
nisse, et  arbitn*r  conventuros.  Sed  oro  te,  quem  , 
rerum  tinem  tibi  proponis?  Si  reformationem  Ec-  jj 
clesiae , a malo  quidem  capite,  ut  videor,  hoc 
coeptum  est,  |ht  inobedieuliam  videlicet  et  Pon- 
tificis contemptum.  Non  esi  reformatio  haec,  sed 
deformem  fieri ; adversari  per  contumeliam  Pon- 
tificis mandato,  non  est  ponere,  pacem,  sed  gla- 
dium in  populo:  discidiorum  semitas  investigant 

\ »1.  I!  * 


26  •;  POGGII  EPISTOL.K 

non  est  ^tollere  haereses,  sed  inferre;  dividere 
* membra  a capite;  armare  subditos  in  superiores; 
serere  inter  patres  dissensionem.  Quod  quid  est 
aliud  quam  rursus  scindere  inconsutilem  tunicam 
Christi?  hunc  enim  finem  timeo  ex  contentionibus 
vestris.  Considera  diligenter,  quaeso,  sententiam 
Platonis,  qui  divinitus  scripsit  ex  discordiis  prin- 
cipum,  civitatis,  renimpublicarum  interitum  sequi 
solere.  Quid  tu,  qui  es  omnibus  in  rebus  pruden- 
tissimus,  nonne  vides  duorum  maxime  principum 
alterius  ambitione,  alterius  odio  hanc  totam  mas- 
sam conflari?  quae  quo  animo  coepta  sit.  quo 
spectet,  etiam  lippis  oculis  intuenli  satis  perspi- 
cuum esse  potest.  Sub  velamento  Concilii  aliud 
quiddam  moliuntur,  quod  avertat  Deus,  nisi  forsan 
putas  eos  ob  vitae  sanctimoniam,  ob  pietatem, 
ob  religionem,  ob  zelum  fidei,  ob  pacem  fidelium 
commoveri.  Quae  tibi  vero  laus  apud  homines, 
quae  merces  erit  apud  Deum,  quae  postea  mentis 
quies,  si  dum  majus  aliquod  commodum  Ecclesiae 
concupiscis,  maxime  illius  extiteris  causa  cala- 
mitatis? ad  hoc  tenditur  a quibusdam,  hoc  pro- 
curatur. Quod  non  dissimulant  ex  Alemannis  qui- 
dam palam  proferre  scissuram  Ecclesiae,  et  alium 
Pontificem  quaerere.  Id  autem  a majoribus  qui- 
busdam audivisse  se  asseverant,  et  quos  notent, 
minime  occultant.  Quo  manifeste  percipi  potest 
^ hoc  opus  esse  quorumdam,  qui  vires  Ecclesiae  ac 
Pontificuiri  potentiam  aegre  ferentes,  augeri  sa- 
tagunt proprias  vires  per  intestinas  nostras  tem- 
pestates et  publica  detrimenta.  At  enim,  inquies. 


L I B E K V.  ' 27 

4|uici  reliqui  moliantur  ignoro;  me  sola  movel 
publica  utilitas;  huic  vaco;  hanc  unam  perquiro; 
si  quid  acciderit  secus  absum  procul  a culpa. 
Vide  ne  seducaris,  vir  optime;  scio  te  optima  esse 
voluntate.  Sed  illud  etiam  novi  non  omnium  eum- 
dem  animum  esso.  Scio  quoque  rem,  aliter  ac 
putes,  posse  evadere.  Scio  difficillimum  esse  com- 
pescere iram,  odia,  cupiditates.  Hoc  vero  certissi- 
mum (‘st  soli ‘re  fieri  homines  ex  licentia  dete- 
ri* ires;  et  cum  non  omnes  unum  animum  ad 
Concilium  afferant,  cum  spe  commodi,  timor  etiam 
incommodi  debet  esse  conjunctus.  Itaque  debes 
non  tuam,  sed  Pontificis,  sententiam  sequi:  neque 
l>erstare  adeo  in  opinione,  ut  tuae  culpae  tribui 
mereatur  si  quid  acciderit  adversi.  Caput  is  est: 
si  quid  deliquerit,  tuum  est  quid  sentias  loqui , 
et  efficere  ut  sis  extra  noxam;  hoc  tantum  prae- 
stare debet  vir  sapiens,  ut  vacet  a culpa.  Quod 
quoniam  effecisti,  reliquum  est  ut  obediens  dicto 
sis:  egisti  quod  fore  utile  cogitabas;  Scripsisti  ad 
Pontificem,  multasque  praeterea  quae  impendere 
videbantur  exposuisti  conditiones  temporum;  pe- 
ricula ostendisti;  hortatus  es  ad  Concilii  continua- 
tionem; functus  es  officio  boni  et  sapientis  viri. 
At  vero  Pontifici  aliud  quippiam  magis  conducere 
\ isum  est;  rem  differre  consultius  duxit,  suum 
consilium  anteposuit  tuo:  numquid  propterea  ad 
arma  et  vires  est  confugiendum?  idem  ipse  sa- 
pientissimus  Plato  dixit,  vim  neque  patriae  neque 
parentibus  inferendam.  Qui  autem  verior  pater 
quam  is  qui  parentem  et  auctorem  omnium  no- 


•>x  POGGII  EPISTOL  K, 

strum  repraesentat  in  terris?  quae  melior  patria 
quam  Ecclesia,  in  qua  salvamur?  Numquid  quia 
in  sententia  perstat  pastor  propter  parvi  temporis 
jacturam,  contra  parentem  et  patriam  insurgen- 
dum est?  ambo  eumdem  finem  spectatis,  sed  iti- 
nere diverso:  utrum  aequius  te  ne,  an  Pontificem 
de  via  decedere?  neque  vero  mireris  si  mea  \erba 
ad  te  converto.  Tibi  enim  soli,  quaecumque  acta 
sunt , et  aguntur , adscribunt  : et  nisi  tanquara 
signifer  et  dux  , ad  quem  caeteri  confugerent . 
extitisses,  hunc  conventum  affirmant  jam  olim  sua 
sponte  fuisse  dissipatum.  Sed  quid  de  te  homines, 
et  sentiant , et  loquantur , non  dimovebit  me  de 
>ententia,  quin  credam  semper  quaecumque  egeris 
et  bona  voluntate  egisse,  et  mente  optima,  tuaque 
consilia  ad  publicam  tantummodo  utilitatem  spe- 
ctare. Illud  tamen  te  diligentissime  advertere  \e- 
lim,accuratinsque  considerare,  an  hoc  pacto  |>ossit. 
ad  hoc  quod  cupis,  publicum  commodum  pervenire. 
M.  Brutus , cum  Cicero  M.  Antonium  vehementius 
insectaretur,  Octavium  vero  nimis  extolleret, 
scripsit  putare  se  quae  ille  ageret,  bono  animo,  et 
reipublicae  causa  agere;  sed  parum  prospicere  in 
futurum:  vereri  se  ne  consilia  ejus  aliter  evenirent. 
Ita  vero  accidit:  ille  idfm  Octavius,  quem  Tullius 
adversus  Antonium  nimis  armaverat , arma  ad 
salutem  reipublicae  assumpta,  contra  rempublicam 
convertit.  Consilio  igitur  viri  prudentissimi , ad 
caetera,  Ciceronis,  cecidit  senatus.  At  idem  scribit 
rectam  sententiam  ne  invicta  quidem  causa  vitu- 
|H*randam.  Sed  non  est  appellanda  recta  sententia. 


UBER  V. 

ex  qua  conjectura  assequi  possit  certum  discrimen 
|M>sse  proficisci.  Quod  autem  certius  discrimen  vi- 
detur quam  populum  rerum  novarum  cupidum 
adversus  edicta  principis  convocari?  nonne  per 
hanc  contentionem  et  contrariarum  sententiarum 
certamen  jam  ignis  succensus  est,  ex  quo  queat 
ingens  incendiorum  moles  exoriri?  cogita,  oro  te, 
qtfi  homines , quave  ex  causa  multi  convenerint ; 
discute  mores,  affectiones,  prudentiam  nonnullo- 
rum; intelliges  profecto  horrendum  aliquem  dete- 
riorem finem.  Neque  esse  hanc  materiem , ex  qua 
templum  Domino  aedificari  possis,  nisi  fortassis  te 
solum  lateat  quod  ore  ferme  omnium  decantatur. 
Loquor  tecum  summo  cum  moerore,  quo  afficior 
ex  jactatione  futurorum.  Nisi  tu  te  retrahas;  nisi 
pedem  referas ; nisi  etiam  iis  obsistas , vereor  ne 
\ulnus  pestiferum  Ecclesiae  infligatur,  cui  volens 
postea  , cupie usque  , mederi  nequeas.  Certe  tunc 
cum  non  proderit,  incipies  mihi  aliquando  credere, 
non  divinanti,  sed  ipsis  oculis  cernenti  procellam 
futuram  ex  nubibus,  quas  perlevi  vento  dissipasses, 
antequam  imbrem  infundere  coepissent.  Sed  quod 
te  fallit , existimas  caeteros  secundum  ingenium 
tupm.  Ut  quisque  enim  vir  bonus  est,  ita  alios 
minime  improbos  suspicatur.  At  permulti  dissimi- 
lem verbis  animam  attulere , qui  plus  zizaniorum 
serunt  quam  tritici.  Id,  quod  nisi  ante  praevideas, 
conspicies  in  tritura,  llltid  vero  prae  caeteris  me 
excruciat,  quod  a milivolis,  ut  puto,  disseminatur 
in  Curia  . te  hanc  tantam  curam  istius  Concilii 
suscepisse , ut  exinde*  Papa  fias ; atque  adeo  men- 


30  % . POGG11  EPISTOLAE 

tibus  nonnullorum  haec  opinio  infixa  est,  ut  avelli 
nequeat.  Neque  enim  te  tam  pertinacem  in  ea  re 
futurum  fuisse , nisi  ea  spe  trahereris.  Sunt  qui 
hanc  suspicionem  rationibus  augeant:  sunt  qui  id 
longe  a tua  virtute  abesse  contendunt,  ego  id  nego 
apertissime,  neque  quiequam  magis  abesse  affirmo 
a tua  sapientia,  quam  ut  per  calamitatem  Ecclesiae 
tibi  quaeras  vel  potentiam , vel  dignitatem.  Haec 
autem  quanquam  sint  vero  contraria,  tibi  tamen 
omni  ope  enitendum  est , ut  ostendas  eos  palam 
mentitos  esse  qui  hos  rumores  excitarunt.  Neque 
tu  inihi  respondeas  volo,  aut  finis  rerum  hoc  mon- 
strabit , aut  satis  est  mihi  conscientia  mea.  Nam 
et  illi  ipsi  dicent;  non  voluisse  te,  sed  non  potuisse, 
remque  aliter  cecidisse  quam  putaveras , et  bona 
etiam  coram  hominibus  sunt  providenda,  satisfa- 
ciendumque  iis  etiam  qui  foris  sunt;  quae  si  tu 
contemnis,  vide  in  lubrico  verseris.  Scis  quid 
narraverim  tibi,  dixisse  me  olim  Cardinali  Sanctae 
Crucis  cum  primum  ad  Curiam  accessit;  illud 
ipsum  et  tibi  dictum  puta.  Si  tu  me  decipis,  actum 
est.  Haec  eadem  narravi  Laurentio  tuo,  utque  ad 
te  scriberet , rogavi:  sed  quia  forsan,  vel  non 
scripsit , vel  remisse  potuit  scribere  , malui  videri 
impudens,  quam  negligeife  in  significando  tibi  ea, 
quae  ad  te  maxime  pertinere  sum  arbitratus. 
Nullo  amore,  nullo  odio,  nulla  assentationis  gratia 
motus  haec  ad  te  scripsi : sed  primum  charitate 
lui , tum  timore  futurorum.  Quicquid  tamen  sors 
tulerit,,  quicquid  egeris,  ego  te  semper  bono  animo 
egisse  judicabo*  Scripsi  ad  te  epistolam  nuper,  in 


31 


LIBER  V. 

qua  me  purgabam  de  liberis,  quod  in  tua  epistola 
objeceras.  Eam  , quia  postmodum  acrior  visa  est. 
quam  tua  ferat  dignitas,  continui , ne  mihi  (nam 
irasci  non  soles)  paulum  succenseres.  Itaque  malui 
lucubratiunculam  perire , quam  vel  minimum  te 
commovere.  Si  tamen  antea  polliceris  te  mihi  re- 
missurum quae  scribo,  condonalurumque  injuriam 
omnem,  mittam  epistolam  sub  hoc  salvo,  ut  ajunt, 
conductu.  Te  vero  per  amicitiam  nostram  oro, 
obtestorque  , ut  hanc  epistolam  contineas , ne  a- 
liunde  (non  enim  omnes  aeque  judicant)  malivo- 
lentiam  contraham.  Commenda  me  Domino  meo 
Domino  Archiepiscopo  Mediolanensi  perdiligenter. 
Vale,  et  mei  memor.  Qui  sim  ex  stilo  cognosces. 
Romae  pridie  kalendas  Julias  (1). 

EPISTOLA  VIII. 

Poggius  pl.  sal.  dicit  Mcolao  suo. 

Epistolam  meam  tibi  placere  est  mihi  admo- 
dum gratum;  nullam  enim  capio  voluptatem  ex 
meis  rebus,  licet  insulsae  sint,  nisi  cum  a te  com- 
probantur , quem  scio  minime  adulari  solere. 
Wnim  quod  scribis,  me  scribere,  electionem  Im- 
peratoris coepisse  a Carolo  Magno,  non  est  a te 
recte  animadversum.  Non  enim  electionem,  sed 
coronationem  scripsi  tunc  exordium  sumpsisse. 
Nam  de  electione  nullum  feci  verbum  , quae  a 


(I)  Anni  1433  ab*que  errore.  Vide  llialoriam  Basiliensi*  Concilii. 


32  P0GG1I  EPISTOL/K 

Gregbrio  septimo  ut  opinor  Pontifice , natione 
Alamanno , paulo  ultra  tercentos  annos  fuit  insti- 
tuta. De  ha€  siiuj  inopia  historiarum,  quas  dudum 
misi  Florentiam,  ne  aliquid  incertum  affirmarem, 
de  quo  non  possem  certam  rationem  reddere.  Sed 
Imperator  hinc  «biit  cupiens  videre  Florentiam. 
Id  si  ita  erit,  magno  apparatu  suscipietur,  magno- 
pere cum  honore.  Hoc  etiam  si  aliquis  vestrum 
scribet,  recte  faciet.  Legi  Pontifici  eam  partem 
tuarum  litterarum,  hoc  est  totam  ferme  epistolam 
spectantem  ad  moniales;  risit,  et  doluit  rerum  ini- 
quitatem: dixit,  quid  mihi  agendum  videretur. 
Committendum  negotium  , inquam  , alicui  bono : 
ubi  nam  is  est„  inquit?  Denique  ita  discessi,  ut  si 
quem  dederis  comprobatum  virum,  facturus  videa- 
tur , quod  petis ; id  est , ut  reformetur  locus  ille. 
Itaque,  rescribe,  cui,  aut  quibus  videretur  is  labor 
injungendus^  qui  nullam  in  partem  claudicarent. 
Generalis  Ordinis  in  diem  expectatur,  is  est  tiiihi 
amicissimus:  cum  venerit,  colloquar  secum  de 
hujusmodi  re  , et,  iit  agrum  ilfam  sentuosum  pur- 
get evulsis  vepribus,  hortabor.  Imperator  non  esi 
neque  auctor,  neque  suasor  effodiendi  collis  Pin- 
ciani  ad  thesaurum  reperiendum.  Sed  quidam  de 
suis  id  in  vanum  egerunt , non  ridente  tantum 
Imperatore^,  sed  deridente.  I^bntifex  prudentior  est. 
qui  libentius  utitur  manifestis  thesauris,  quam  re- 
conditis. Quidam  collector  apud  Graecos  defunctus 
est,  ad  ejus  bona  capienda  is,  de  quo  loqueris, 
missus  abiit  jam  mense  elapso;  in  ipso  quae  do- 
ctrina sit,  nondum  sum  expertus:  dicit  tamen  se 


i 33 

erudtaim  Graeci*  iltteri^et-ooiuphiresse'  habere 
metoves  Graeeost  inLatitii&qaaatum possit,  non- 
dum vidinos.  Sed  in  ledtarptAn  «itjqUtaSe 
cretariu*  lecta  es»;  tot  mrinrdgmiJ*  MemMNOt, 
ut  ii»  unii  nd»i«(HHiti  i mi  ni i qutir  senescet 
imbscilM*  Ihriswaieitbrret.  Vale,  meque  srmu,  atque 
ia  bifrralovifem  te  domi  contine;  hoc  est,  ut  eif»*- 
rior,  optimum  remedium  ad  tagiendam  hanc  aerie 
intemperiem.  Romae  XIV.  kalendas  Septembris  (I). 

III  .1  ■!»: «i <:  : 

.«*••  epistola  wp* 

l/i.liiilOi  T.r;ill‘»  III;  IUI  fctlilpli  • ' l'p 

i.  wtvmirtrM  . 

Littera»,  quas  initier  ad  'HhtaissiniiiMt  virum 
Cinciam  R6mafima;,'et>me‘iMitai',l'S^  ‘ctttn 
voluptate  animi  legi  deiectSAtuS^ingtehid  'tnbquod 
ultra  quam  anni  fe&nt;  etcdlttim  fltieHSperSpeni, 
et  dicendi  facultate.  Gratulortibi,  et  aetati  tuae, 
qui  talem  naturam  naCUrt  sis/tlt  et  patris  claris- 
simi, et  eruditissimi  doctoris  eloquentiam , discipli- 
namque repraesentes.  Equidem  video  te  eo  ingenii 
acumine  praeditum,  ut  si  illud  colueris  diligentia, 
qua  coepisti , mirificos  fructui  sft  nobis  allaturum. 
Hortor  itaqua  te  pro  amicitia  quae  summa  pst  mihi 
cum  Up>  patre,  ut  omni  cura  ac  vigilantia,  prout 
coepisti,  prodii  minia  eloquOutUte  doctrinam , quae 
tibi  in  omni  vita  penaaghfem  afferet  omamentum. 
Sedet  hoc  tibi  pmuuadeas  vtilo,  ut  non1  solum 
dicendi  facultatem  tibi  amplectendam  putet,  sed 
etiam  bene  vivendi  institutibnemrad  quae  cape»- 

(Ij  Anui  certe  U33. 

Vol  II.  S 


34  P0GGI1  EPISTOLiC 

senda  omnis  tua  cogitatio  versetur,  hoc  tibi  sit 
propositum  in ‘omni  aetate  certamen.  Summa  qui- 
dem utriujque  rei  assequendae  necessitas  tibi  vi- 
deatur esse  imposita,  tum  propter  parentem,  tum 
propter  doctorem,  quorum  utriusque,  et  virtus  et 
doctrina  laudatur.  Habes  eufen  parentem  virum 
egregium,  atque  namd  Bttiwaiam  genere  praestan- 
tem, ciqus  lana  sumam  cum  d^uitate  louge  lateque 

rem,  atque  institutorem  vitae  doctimimum,  atque 
integerrimum  virum,  opus  eam  maximam  laudem 
duco,  quod  virtutis  curam  semper  conjunxit  cum 
studiis  Mtteranun.  Ejus  doctrina,  et  mores,  nisi  tibi 
ipsi  defueris,  abunde  te  iastitucre  poterunt  ad 
omnem  et  bene  dicendi,  et  honeste  sentiendi  ra- 
tionem. Vaca  igitur,  fili,  simul  litteris,  et  virtuti, 
atque  borum  imitationem  ita  tibi  propositam  arbi- 
treris, ut  taumn  omnes  aperte  inteUigant,  te  asagis 
sponte  tua  eructum,  quam  imitandi  necessitate 
impulsum  ad  laudem,  et  ghuiem  consequendam. 
Romae  XII.  kaleadas  octobris  (I). 

EPISTOLA  X. 

Po ggtut  pl.  tal.  dicit  Francitco  Phitelpho  tuo. 

Taedhiscnlns  fui  in  respondendo  tibi,  quam 
rem  postulabat,  praesertim  pusilla,  et  cui  facillime 
poterat  rescribi.  Sed  ut  nonnullos  negociorum 
multitudo  saepius  retrahit  ab  offlcio  scribendi;  ita 
mihi  e contrario  continuum  ocium,  et  ab  rebus 


I)  Audi  143» 


35 


LIBER  V. 
agendis  vacatio,  qua  marcemus,  torpedinem  quam- 
dam attulit,  ut  quod  diutias  nou  fisci,  et  incipere 
negligam.  Acuitur  ingenium  exercitio,  et  acrius  fit; 
ocio  vero  ignavo  pigrescit  dormitans,  «deo  at  ne 
exurgere  quidem  curet.  Ocium,  in  quo  jam  dudum 
venamur,  ad  ignaviam  rediit:  vernam  igitur  dabis 
tarditati  meae.  Audieram  antea  de  libello,  de  quo 
a me  petis  fieri  certior,  sed  nondum  videram. 
Non  enim  me  admodum  movent  rumores  imperi- 
torum in  hqjuscemodi  praesertim  rebus,  in  quibus 
saepius  deceptus  sum:  sed  acceptis  litteris  tuis 
statim  postulavi  libellum,  eunque  uno  spiritu  legi, 
ut  viderem , quanti  aexttamadus  esset  Non  est 
neque  probemium  ia  eo,  neque  auctoris  adscriptum 
nomen:  ex  verbis  tameu  acria  coqj»c*o  fuisse  Chri- 
stianum. Liber  parvulus  est  panto  minor , quam 
Lelius  Ciceronis.  Continet  autem  Bttaeutias  qua- 
sdam verborum  quae  sinoniasa  videntur;  multa 
sunt  in  eo  superflua,  ut  qui  eamdem  rem  frequenter 
repetat,  neque  magni  facienda:  nonnulla  improbari 
possunt  aperte,  aliqua  non  rejdenda,  sed  non 
inultum  adjuvent;  neque  enim  servantur  et  dBi- 
geutia  curiosa.  Commendandus  est  tamen  quisquis 
fuerit  labore,  et  diligeutia,  qui  quod  potuit  attulit 
ad  communem  utKtatem.  Incipit,  tm/er  polliceri,  et 
promittere  koc  mterett,  promit timmt  rogati,  pol- 
licemur ultro:  sed  hoc  ex  melioribus  est.  Si  vo- 
lueris eum  scribi,  ego  obsequar  voluntati  tuae. 
Vale  et  me  tuum  esse  persuadeas  tibi.  Romae 
XVL  ludendas  novembris  (1). 


(I)  Ani  IUS. 


36 


P0GG1I  EPISTOL/E 


'Jit''1'  . 1(1  »l|1 

- ••  EPISTOLA  XL 

f ■"  •/ ; f * 1 1 * :i  * 'I'  ' ' • ■'  ..I 

Poyyius  pL  sed.  dicit  Nicolao  suo . 

,i.  1 1 ii'  . «yiifi >U  * , ; * / 

Casum  Gonni  nsAi*  aegre  iuli , ei  summo 
cum  dolore ted  m>to*a4&D+  **t  temporum  V ut 
magis  totam  i «b  ita  tore,  fttn  honestam.  Hi  sunt 
exitus  factiommn 'oiuitaftisrpiet  popularium  jacta- 
tionum. Bitpato  ■ qotoeite.  prodementv  possem  con- 
queri-ejus privabam  tetopestatem,  Postquam  vero 
acta  a^  aut  antopdNpMaul^toiquaiyi&itas  adhi- 
benda 6st,  qua  -ftooamm tomo  fortunae  impetum 
repentinum,  oouaolemorque  ia>  iiay  quae  Det  be- 
neficio mipersaitb  Sedi  haec  tuctctnu.  Quod  scri- 
bis, mt  interoedal»  prO  Ecclesia  illav  quine  speras 
vacare,  agam  fibenterquae  arat»  tibi  placere;  Sed 
credo,  quod  EccMa  Arretina  na  dabitur  ei , 
quem  epotas,  imabum  sarp  udtbiqtof  futurus 
sit,  ligato  r piuneoi  enim  pidpimuntur,  quem  vero 
sperem  -fonty  top-i eat  boaestnm  scribere.  Mitte 
mibi  nomen  viri,  quem  dicis,  eb  aa  sit  clericus: 
ut  si  quando  easus-niccifiat^  possim  pro  eo  sup- 
plicare : dummodo  «Srsiljproqtto  possim  vel  au- 
deam iuterpedere  salva  conscientia.  Nam  cum  quid 
rogp  Pontificem , solet  exqqirere , quid  ex  con- 
scientia sentiori.  Si  aperta  fronte  spondeo  de  ali- 
quo,  de  «psoioompoipnn»  sit  mihi,  exaudit  praece» 
mear  et  atihi-in  multis  fidem  praestat 'quia  plane 
intelligit,  me  vera  ex  animo,  loqui,  neque -inter- 
venire pro  re , quam  honeste  possit  negare. 


.37 


i ‘ LFBBHJ  Vr  *'! 

Itaque  ei  ronfaraa(ria,ffN#  prisltanin  summam 
gratiam  mm  netacltas  ,pifor  ul  plurimum  in  me 
confidat/Hoc  obueam itat  scribo^  m cum  mihi 
significes  aliquid:  ipioi  Tei*s  a<  Poetifi«e,  non  of- 
femiat  luam  eoriscientiem;  quia  meam  sine  aliqua 
ouncptait)  mfnnun  ad  tuam,  quem  scto  €M*ti- 
rum  bonam  et  minime  mendacem.  Factataqjto 
nostrae  Italiae  video  ita  implicata,  ut  tilMBi 
pius,  quam  sperem : hic  sunt  omnia  dubia,  neque 
alibi  video  esse  certiora.  Ego  param  otii  habeo, 
illud  vero  colloco,  cum  possum,  in  litteris  Graecis, 
avocans  a minum;  a praesentant;  atque  imminen- 
tium ^moltatemim  cog^^  hoc  me  per- 

1 nebat,; quod  t in  iis, -quae  (Addubito,  (ea  vero  plura 
e\istuiU)'  d6misett}habeo,iiquo  ioum  possim  con- 
ferta. Tu  vate;,  etuta/amajoltune  die  XVll. 
octobiia.  Saluta  nqnsine  meo Carekim  Aretinum  si 
adest  (Ii).  - ';.-r  1 -in-.!  .i  • • 

m * EPISTOLA  XJL  » . „ 

r.  ■ •••  <!  • i •>•»!.  m .-i  :•»/*.  : t 

>»  Pogyws  pL  xtl.dicU  Como  de  Medici»  PC. 

iitti  ,'* * i ji.i  - *u  i unit'»  * «it  ttiiiln  «'O*-,  Um 

■" • ' Qoactuvip  Wc't«o9  gravissimus  «m  'major 
esse  videatarsqMm  ut  verM* 'consolari  possit , 
hominis  praesertim  ?iurfifri'ti!tqnfc 'indocti ; tamen 
amor  in  te  medfc'sil^aris«Mjq«»rit^  ut  etiam  si 
mea  culpa  id,  quod 'cupio, 'tnMus  fuerim  conse- 
cutus» malim  tamen  OQipari:  abis  te  imbee  ilii  talem 

+*  * i-‘  iff -## i 1 • *t:a.  fO  • 'J'  i - ' •«" 

**1.  "‘I  t-.  i : • 


;*8  , poggii  epistola: 

ingenii,  quam  amicitiae  officium  requiri.  Cum  enim 
audierim  saepius  parva  quaedam  momenta  quan- 
doque ad  res  maximas  plurimum  contulisse,  non 
sum  diffisnS  animo,  quicquid  id  futurum  sit,  quod 
a me  proficiscetur,  et  si  qon  levationem  molestia- 
rum,  at  saltem  legendo  consolationem  tibi  aliquam 
allatarum.  Accepisti  ob  saevam  fortunae  iniqui- 
tatem?; hanc  enim  culpari  Impune  licet,  gravem 
jacturam  dignitatis  tuae:  qua  in  re  licet  ea  sapien- 
tia, atque  animi  virtute  te  semper  praeditum  esse 
perspexerim  , ut  quae  caeteri  graviter  et  inique 
ferunt,  tibi  ob  singularem  animi  magnitudinem 
levia  viderentur ; tamen  ex  tanta  rerum  commu- 
tatione vereor,  ne  ut  homines  solent,  majori  aliqua 
aegritudine  commovearis.  Itaque  si  adhibes  nobis 
animum  constantem,  et  excelsum,  atque  hujusmodi 
fortunae  tela  despicientem,  si  plus  roboris  in  vir- 
tutis praesidio,  quam  in  bonis  fortuitis  constituisti: 
sique  ea  non  pluris  existimas,  quam  quanti  sint  a 
viris  sapientibus  judicanda;  gratulor  admodum  tibi, 
qui  ea  sapientia  existis,  ut  aliena  non  egeas  con- 
solatione: Sin  vero,  quoniam  te  natura  hominem 
genuit,  plusculum  te  conturbant  hae  subitae  rerum 
ac  temporum  varietates,  tempestatesque  fluctuum, 
quibus  etiam  quandoque  viri  clarissimi  succubue- 
runt; in  aircem  tibi  rationis  est  confugiendum,  exi- 
stimanti illud  imprimis,  nihil  Tibi,  quod  quidem 
tuum  dici  posset,  fuisse  sublatum.  Nam  dignitates, 
imperia,  honores, divitiae,  opes,  valiludo,  et  caetera 
generis  ejusdem,  sunt  ejusmodi,  ut  in  ea,  et  vis 
fortunae,  et  inimicorum  impetus  plurimum  possit. 


LIBER  V.  M 

At  vero  prudentia,  magnitudo  animi , constantia 
probitas,  virtus,  fides,  quoniam  nostri  juris  sunt, 
ynostroque  opere  non  alieno  beneficio  nobis  tribu- 
untur,  nullam  externam  suscipiunt  injuriam,  neque 
ulla  vi  fortuita  labefactantur:  quae  quoniam  tute 
tibi  tanquam  tutissima,  ac  firmissima  contra  omnes 
adversarios  casus  adjumenta  praeparasti,  magis 
tuis  bonis  te  laetari  decet,  quam  aliena  injuria 
dolere.  Neque  vero  te  ex  eorum  numero  esse  no- 
\ imus , qui  totus  penderes  ex  beneficio  fortunae  , 
quae  quamvis  plurima  in  te  sua  indulgentia  con- 
tulerit, et  nescio  an  tantum  hoc  tempore  in  quem- 
piam nostrae  civitatis  virum,  tamen  multo  majora, 
atque  ampliora  sunt  aextimanda,  quae  tibi  egregia 
virtute  animi  comparasti,  in  quibus  nullum  jus, 
nullam  auctoritatem  sibi  vindicare  possit  temeritas, 
aut  libido  fortunae.  Tu  publicis  in  rebus  delibe- 
randi prudentiam  cum  agendi  solertia  conjungens, 
ea  vitae  integritate,  ea  fide  semper  praefuisti,  ut 
nihil  praeter  honorem  et  gloriam  domum  referres. 
Quod  idem  si  omnes  facerent , tranquilliori  rerum 
statu  nostra  respublica  uteretur.  Tu  pietatem  in 
patriam  , liberalitatem  in  amicos , in  omnes  beni- 
v olentiam  exhibuisti.  Tu  egenorum  praesidium  , 
oppressorum  refugium  extitisti:  tu  doctorum  viro- 
rum fautor,  et  sublevator  fuisti:  tu  muneribus  for- 
tunae ea  moderatione,  humanitate,  modestia  usus 
es,  ut  non  illius  officio  in  te  collata,  sed  virtuti,  ef 
meritis  tuis  attributa  viderentur.  Praetereo  studia 
litterarum  quibus,  ab  ineunte  aetate  deditus  , ma- 
gnum decus  atque  ornamentum  doctis  viris  attulisti: 


40  POGGI1  KPISTOLK 

qui  cum  propter  re^um  gravitatem,  quas  libi  re- 
spublica imponebat,  lectioni  continue  vacare  non 
posses,  at  saltem  ^eruditissimorum  hominum  voci- 
bus, quibus  domus  tua  referta  erat,  atires  tuar 
recreabantur,  audiebantque  praecepta,  atqui* 
instituta  sapientum,  quibus  domi,  forisque  obtem- 
perares.Permagfta  solet  esae  consolatio  in  adversis, 
confirmatioque  moerentis  animi,  recte  fac  torum, 
dictorumque  cone  cientia.  Bene  enim  sempcr  sen- 
sisse^ cum  publice,  tum  priva  tina  honestatem  ser- 
vasse; reipublicae  recte , atque  ejus  commodo 
consuluisse;  in  ea  administranda  fidem,  ac  pietatem 
praestitisse;  amicos  consilio,  egentes  opibus  juvisse: 
nocuisse  nomini t,  ne.  injuria  quidem  provocatum: 
magnum  praesidium  afferre  debent  ad  ferendos 
modice  fortuitos  casus.  Haec  animum  fortem*  atque 
invictum  reddere,  auferre  moerorem,  consolari  in 
adversis  solent:  haec  veram,  et  solidam  in  se  con- 
tinent dignitatem:  haec  te  egregium  vivum-.  et 
summum  quoti  constituerunt:  haec  tibi  summam 
laudem,  et  immortalem  gloriam  attulerant:  haec 
te  quoeunque  ieris,  prosequentur,et  fortunae  donis, 
et  omnibus  valgi  favoribus  anteferenda.  Atque 
harum  quidem  rerum  possessio  quandoquidem  ita 
tna  propria  existit,  ut  neque  vivo,  neque  mortuo 
quidem  auferri  queat;  erecto,  atque  excelso  animo 
esse  debes,  tam  amplo,  tamque  ornato  conscientiae 
spectaculo  contentus.  Quid  enim  est  aliud,  in  quo 
vere  gloriari  possimus,  nisi  in  his,  quae  nobis 
virtutum  studiis  comparavimos?  nostra  enim  ista 
sunt,  nostro  opere,,  cora  et  vigiliis  parta,  quae 


\\ 


LIBER  V. 

adversum  fortunae  impetum  ferre  leviter,  secun- 
dum cursum  moderate  docent.  Cum  igitur  habeas 
veltiti  certam  , atque  inconcussam  sedem  , in  qua 
tua  mens  possit  consistere,  ingens  videlicet  vir- 
tutis et  conscientiae  theatrum,  referas  animum 
volo  ad  ea,  quae  tecum  extulisti,  prudentiam,  gra- 
vitatem, honesta  consilia,  rectum  judicium,  optimi 
civis  nomen,  patriae  caritatem;  cui  cum  scmper 
ope,  et  consilio  subvenisses,  tum  vero  maxime 
hoc  turbulento  motu  pietatem  erga  illam  insignem, 
atque  egregiam  demonstrasti.  Quid  loquar  de  stu- 
diis humanitatis , quae  maxime  esse  adjumento 
solent  ad  levandas  aegritudines  animi,  atque  ad 
corroborandam  mentem  vel  exemplis,  vel  sapien- 
tissimorum  virorum  auctoritate?  Scis  enim  dispu- 
tari ab  eis  extra  omnem  fortunam  esse  animum 
sapientis;  qui  cum  liber  sit  nulla  in  eum  vis  exter- 
na descendit.  Virtutem  vero  summum  bonum  esse, 
reliqua  perinde  haberi;  atque  ejus  sit  animus,  qui 
illis  utitur.  Sed  nolo  te  ex  illo  sapientum  esse 
numero,  qui  aut  nusquam,  aut  raro  reperti  sunt. 
Tantum  a te  requiro,  ut  te  unum  praestes  nobis 
ex  eis,  qui  secundum  communem  hominum  vitam 
habentur  sapientes;  consideresque  inprimis,  quate- 
nus fortuna  in  te  exercuerit  principatum  suum. 
Si  enim  remota  aegritudine  mentis  discutere  tecum 
ipse  volueris,  quid  illa  abstulerit,  quidve  reliquerit 
tibi,  comperies  parum  quid  nocuisse,  aut  potius 
profuisse.  Abstulit  usum  patriae,  quam  tu  ipse 
sponte  saepius  reliquisti:  at  reddidit  libertatem; 
qua  ne  tum  equidem  fruebaris,  cum  liberrimus 
Vol.  II.  0 


& P0GGI1  EPISTOL  K 

omnium  viderere.  Abstulit  inanem  quamdam  di- 
gnitatis spetiem,  ac  popularem  aextimationem 
vulgi  qui  Semper  miserrimum  quemque  felicissi- 
mum putat  At  reliquit  libejos,  conjugem,  divitias, 
sospitatem , exoptatissimum  fratrem : quae  tibi 
gratiora  esse  debent,  quam  illa,  quae  ademit, 
acerba.  Abstulit  nescio  quam  civilem  pompam,  et 
statum  popularem  plenum  molestiis , laboribus , 
invidia,  vigiliis,  et  continuis  curis:  at  ea  multi 
viri  prudentissimi  contempserunt.  Harum  rerum 
amissio  illis  debet  videri  gravis,  quibus  bono  est. 
quive  ex  eis  questum  facere  conantur.  At  vero  tibi, 
cui  ultro  propter  labores  oblata  damno  atque  im- 
pedimento erant,  minime  debet  esse  molestum  pri- 
vari iis  rebus,  quas  nulla  cupiditate  tenebas,  nulla 
ambitione  assequebaris.  Nam  magis  sublevandae 
patriae  gratia  a te  publica  munera  suscipiebantur, 
quam  aut  honoris  causa,  aut  spe  commodi  conse- 
quendi. Adde,  quod  in  veram  libertatem  te  fortuna 
restituit,  cum  antea  premereris  iniqua,  ac  miser- 
rima servitute.  Non  dormire;  non  vigilare;  non 
edere;  non  deambulare;  non  rei  privatae,  non  ami- 
cis operam  dare;  non  vacare  animo;  non  tibi  ipsi 
vel  parum  indulgere  concedebatur;  ad  nutum 
aHonim  vivendum  erat,  quid  quisque  diceret,  quid 
sentiret  animadvertendum ; indufgendum  multis 
propter  voluntatem  ne  dicam  aequitatem;  plura 
simulanda,  ac  dissimulanda.  Vindicavit  te  ergo  in 
libertatem  commutatio  haec  fortunae,  quae  haud 
scio  an  ultro  tibi  fuerit  exoptanda.  Primum  ut 
libero  arbitrio  potireris,  deinde  ut  amicorum 


L 1 B E K V. 

Iidem,  vel  potius  perfidiam  experireris  nonnullorum, 
quibus  quantum  credendum,  quantum  fidendum 
ess6t,  fortunae  es  beneficio  consecutus.  Tum  autem 
maxime  ut  eluceret  virtus  animi,  quae  multum 
probari,  ac  perspici  in  adversis  consuevit.  Vide- 
rant omnes  quanta  humanitate,  facilitate,  clemen- 
tia, aequitate,  modestia  tuleras  secundam  fortunam, 
in  qua  etiam  sapientiores  plerumque  prolabuntur. 
Viderant  nihilo  te  propterea  elatiorem,  aut  impo- 
tentiorem  factum;  sed  parem  infimis,  et  aequo 
jure  viventem.  Danda  ergo  tibi  fuit,  tanquam  pa- 
lestra,  fortuita  quaedam  colluctatio,  in  qua  robui 
animi  expertus  ostenderes,  etiam  te  per  adversam 
tempestatem  in  tranquillum  portum  posse  conscen- 
dere. Multi  secundum  vitae  cursum  summa  cum 
moderatione  tulerunt.  At  iidem  reflante  vento  de- 
bilitantur animo , atque  franguntur.  Alii  adversis 
in  rebus  fortes  et  clari  viri  evaserunt,  qui  iidem 
in  secundis  diflluunt,  et  ultra  quam  ratio  postulet, 
elati  fortunae  favoribus  provehuntur.  Te  vero  ne- 
que prosperis  rebus  inflatum,  aut  superbientem 
vidimus,  neque  contrariis  remissum,  aut  abjectum: 
sed  eadem  aequitate,  et  vultus,  et  animi  utramque 
tulisse  fortunam.  Illa  vero  cogitatio  praecipuam 
vim  habere  potest  ad  te  confirmandum;  neque  pri- 
mum te  extitisse,  neque  postremum  fore,  qui  be- 
nemeritus  de  patria  civis  fuerit  expulsus.  Habes 
repertos  historicorum  libros  eorum  exemplis,  quos 
excellentes  ac  singulares  viros  inique  mulctavit  sua 
respublica'  cum  ob  res  bene  gestas  summa  prae- 
mia mererentur.  Accidit  enim,  ut  qui  alienae 


44  POGGll  EPISTOLA 

splendorem  virtutis  pati  non  possunt,  ne  conspicere 
quidem  velint.  Comes  quippe  laudis,  et  gloriae 
habetur  invidia,  quae  eos  semper  torquet,  qui  ad 
eamdem  honoris  amplitudinem  accedere  non  va- 
lent,ut  quos  virtute  imitari  nequeunt,  obtrectatione 
cenentur  ac  malivolentia  insectari.  Quo  fit,  ut 
paucissimi  praestantes  in  republica  viri  effugiant 
civilium  fluctuum  tempestates.  Nolo  insistere  do- 
mesticis exemplis,  ne  quam  offensionem  contrahat 
oratio.  Attamen  si  quis  praeterita  tempora  scrute- 
tur diligenter,  inveniet  plures  egregios  cives  invidia 
et  contentione  civili  magis,  quam  culpa,  e suis  ci- 
vitatibus fuisse  ejectos.  Sed  non  fuit  nostrae  solum 
civitatis  haec  labes,  et  igniominia;  verum  aliarum 
quoque , quarum  facta , summopere  admiramur. 
Respublica  romana,  ut  de  Graecis  sileam,  ac  Bar- 
baris, etiam  tum  cum  omni  virtutum  genere  flo- 
rentem annales  describunt,  hoc  morbo  ingratitu- 
dinis laboravit.  Referam  paucos,  quo  sermo  effu- 
giat satietatem.  Non  tulit  sua  aetas  neque  virtute, 
neque  probitate,  neque  rebus  gestis  Furio  Camillo 
superiorem:  hic  tamen  tribunorum  , et  plebis  ini- 
quitate pulsus  in  exilium  abiit  et  quidem  eo  tempore, 
quo  maxime  patria  suo  auxilio  egebat.  Quid  egerit 
superior  Africanus  in  patria  ex  faucibus  Hannibalis 
liberanda;  qua  fuerit  animi  moderatione;  qua  con- 
tinentia, et  morum  gravitate  vixerit,  non  est  igno- 
tum tibi;  hunc  tamen  tribunorum  insania  exulare 
coegit  Publius  Rutilius  integerrimus  vir  fuit,  ac 
sanctissimus , quem  quia  justior  videretur  quam 
vulgi  opinio  ferret , urbe  ejecerunt , cujus  in  hoc 


LIBER  V.  15 

praecipue  claruit  virtutis  splendor,  quod  cum  ei  per 
Syllanam  victoriam  liceret  in  patriam  redire,  per- 
petuum sibi  exilium  elegit,  recusans  in  eam  urbem 
reverti,  in  qua  plus  arma,  quam  leges  valerent. 
Nequitia  Clodii  conservatorem  patriae  expulit 
M.  Tullium  Ciceronem,  quem  postea  gloriari  solitum 
accepimus,  se  Italiae  humeris  in  patriam  reporta- 
tum. Quamplures  praeterea  historiae  memorant 
summos  ac  clarissimos  viros  similem  exitum  sor- 
titos. Sed  hos  quatuor  tantum  retuli,  ne  mireris 
casum  tuum,  cum  videas  tot  patriae  conservatores, 
talia  suorum  meritorum  praemia  reportasse:  qui- 
bus licet  neque  fama  hominum,  neque  gestarum 
rerum  gloria  par  existas,  eamdem  tamen  ingratitu- 
dinis gloriam  perpessus,  parem  quoque  laudem 
una  in  re  tibi,  et  tuis  posteris'  peperisti.  Hoc  enim 
tuis  meritis  ad  sempiternam  hominum  famam 
censeo  adscribendum.  Quod  cum  praesensisses, 
quid  adversus  te  statueretur,  obtemperare  tamen 
summi  magistratus  imperio  satius  duxisti , quam 
aut  obsistere , aut  aliqua  ex  parte  rempublicam 
conturbare.  Cum  enim,  ut  plures  ferunt,  potuisses 
vel  armis , vel  favore  populi  vim  paratam  propel- 
lere, rectius  esse  putasti,  accipere,  quam  propul- 
sare injuriam.  Et  quoniam  civiles  motus  nequa- 
quam eos,  quos  nonnulli  sibi  proponunt,  exitus  sor- 
tiuntur,  more  superiorum, Hquos  retuli,  consulens 
quieti  *fMriae,  et  civium  tranquillitati,  prudenti 
consilio  passus  es  potius  hanc  repentinam  procel- 
lam, in  te,  tuosque  solos  descendere,  quam  quem- 
piam excitare  tumultum,  quo  civitas  in  aliquod 


46  POGGll  EP1STOL  E 


gravius  discrimen  posset  adduci.  Quo  uno  facto  non 
solum  nostrorum,  sed  priscorum  quoque  tyominum 
gloriam  coequasii.  Quid  enim  laudabilius,  quid  sa- 
luti hominum  accomodatius,  quam  velle  periclitari 
solum,  ut  caeteri  ab  imminenti  tempestatum  peri- 
culo salvarentur?  Ea  unica  est  virtus,  quae  alias 
omnes  exuperat,  consulere  communi  ocio,  et  paci. 
Hoc  boni  viri,  et  praestantis  civis  officium,  publi- 
cum bonum  anteponere  privato.Hoc  acceptissimum 
patrocinium , se  unum  pro  patriae  salute  occum- 
bere malle,  quam  multos  perire.  Hae  duce  virtute 
cum  plures  aliae  crevere , tum  vero  maxime  ro- 
maoa  rerum  potita  est.  Praeclarissimarum  ergo 
* virtutum  praesidio  septum  non  succensere,  sed 
gratulari  te  potius  fortunae  decet,  quae  illas  exer- 
cendo excitavit,  atque  in  illud  certamen  eduxit  f 
quod  tibi  summam  laudem  praeberet,  et  gloriam 
sempiternam.  Quae  quidem  duae  res  cum  viris 
bonis  sunt  maxime  appetendae,  virtutis  enim  exi- 
stunt  praemia,  fruere  bonis  tuis  tranquillo  ac  pa- 
cato animo  vivens;  atque  ubicumque  fueris,  ibi  pa- 
triam, ibi  dignitatem,  ibi  rempublicam  esse  putes, 
et  quidem  eo  meliorem,  quo  diuturnior,  ac  firmior 
sit  futura.  Vale  et  parce  verbositati  meae,  quae  a 
magna  mea  erga  te  benivolentia  profecta  est. 
Hornae  (i).  v 


(1}  Ex  epiatolo  antecedenti  ilarum  apparet  banc  scri| 
et  anno  eodea.  Atqoe  ipaa  Historia  banc  adjurat  opinione»». 


e«,»a  ind 


LIBER  V. 


47 


EPISTOLA  XHL 

Poggius  pl.  sal.  dicit  Guarino  Veronensi  V.  C. 

Optimus  adolescens  Nicolaus  Lascus  disci- 
pulus  tuus  scripsit  litteras  parent! ,Tn  quibus  narrat 
quemdam  hominem  nobis  notum  ad  te  venisse , ./  ( 

attulisseque  nescio  quem  libellum,  quem  compo- 
suerat in  laudem,  sive  defensionem  Sectae  Epi- 
cureorum; quaesisse  insuper  a te,  ut  aliquid  ederes 
in  laudem  sui  operis,  idque  a te  recusatum. 
Addidit  illum  tecum  multa  collocutum  de  me, 
deque  Antonio  Lusco,  ac  Cincio  cum  detractione 
nostra.  Quod  ego  minime  sum  admiratus,  qui  novi 
mores  illius,  ac  loquendi  arrogantiam.  Illud  admi- 
ror, unde  tanta  philosophandi  doctrina  illi  innata, 
seu  potius  divinitus  sit  infusa,  ut  Sectae  jam  multis 
saeculis  obliteratae,  et  pene  sepultae,  atque  ab 
omnibus  philosophis  reprobatae,  patrocinium  hic 
novus  Apollo  sibi  sumpserit,  qui  ne  minimis  qui- 
dem labiis  aliquam  partem  nunquam  attigit  philo- 
sophiae; sed  omnia  stultitiae  patere  videntur. 

Non  est  mirandum  eum,  qui  Ciceronem  arguit  in 
arte  dicendi  et  oratoria  facultate,  Aristotelem 
quoque,  ac  reliquos  philosophiae  antistites  velle 
reprehendere.  Legit  enim  apud  Ciceronem,  post- 
quam verecundiae  fines  transieris  bene  et  graviter 
oportere  esse  impudentem. 

Hunc  vero  a te  rejectum  , et  contemptum 
tanquam  ridiculum  hominem  scribit  Nicolaus. 


48  POGGll  EPISTOL  I 

Cupio  tamen  a te  ipso  hoc,  quicquid  est,  latius 
scire.  Itaque  te  rogo  majorem  in  modum,  ut  ad 
me  perscribas  Jium  suum,  quem  tecum  habuit  . 
primum  ingressum,  et  collocutionem;  tum  vero 
quid  de  homine  sentias,  et  ejus  doctrina,  mori- 
busque. Et  si  quid  de  eo  caeteri  sentiant,  perce- 
pisti; nam  Papi^aliquaiUliu  fuit;  etiam  perscribe, , 
atque  id  vere,  et  ex  animo  facias,  ut  quampri- 
mum mihi  nota  sit  tua  de  hoc  homine  sententia. 
Quanquam  vereor,  ut  jocari  incipiam,  ne  cum  illoj 
conspiraveris.  Ut  quemadmodum  Triumviri  sibi  | 
imperium  Romanum  quondam  partiti  sunt,  ita  i 
nunc  quatuor  viri,  quorum  tu  unus  es,  musarum. 
et  achademiae  regnum  sibi  solis  partiantur  cxclush 
reliquis,  qui  si  9altem  in  familia  non  inhonestum  i 
locum  tenebunt,  satis  erit,  dummodo  non  verrant, 
neque  ungant.  Ait  quidam  hujus  viri  multis  adstan- 
tibus  atlinis,  quator  esse  in  Italia  solos  Latinae 
Linguae  principes:  primum  Leonardum  Arretinum 
posuit:  secundo  loco  te  designavit:  tertia  in  acie 
hunc  nostrum  collocavit:  quartum  attribuit  nesc  io 
cui  Lombardo.  Atque  hoc  astute  a te  fabricatum 
puto:  ut  cum  duabus  rebus  summa  gloria  partiatur 
hominibus,  armis  scilicet,  et  Litterarum  sc  ientia, 
quo  in  loco  olim  Romani  imperii  per  triumviro* 
partitio  facta  extitit,  nuto  eodem  a qua  tue 
Quoniam  quidem  imperii  non  licet,  montis  Eli" 
conis  sortitio,  atque  haereditas  dividatur.  Ab  hoc 
enim  nostro,  de  quo  sermo  est,  existimo  banc  ei 
constitutam,et  praescriptam  esse1  divisionem  eorum 
qui  in  orbis  terrae  domicilio  litterarum  obtineni 


LIBER  V.  VO 

principatum.  Fac  ergo,  te  oro,  ut  quemadmodum 
tunc  Mecenati,  et  Pollioni  apud  Augustum  sum- 
mus dignitatis  locus  fuit,  ita  nobis  amicis  licet 
indoctis  aliquem  gradum  honoris  apud  te  esse  liceat; 
nam  ab  illo  scio  me  exclusum  iri  velut  mordacem 
hominem,  et  qui  multorum  ineptias  non  possum 
ferre.  Sed  cum  novem  musae  a poetis  esse  dican- 
tur* ii  vero,  quibus  sortitio  earum  contigit,  quatuor 
existant,  duas  quilibet  sortientur,  nona  ne  discer- 
patur; quod  esset  iniquum  nobis  aliis,  qui  in  vulgi 
numerum  adscribimur  ; oro  relinquite  integram  , 
atque  incorruptam;  hanc  nos  hebeti  ingenio,  atque 
imbecillo  intactam,  postquam  ita  libet,  relinquen- 
tes, proculque  adstantes  venerabimur,  et  colemus 
ut  Deam,  et  maximi  muneris  loco  ducemus,  si 
quando  vestimentorum  fimbrias  contingere  licebit. 
Sed  jam  satis  jocati  sumus.  Communices  has  cum 
Francisco  nostro  Barbaro,  ut  ipse  quoque  rideat 
hunc  vestrum  quatuorv iratum.  Vale  et  me  ama. 
Romae  XVlll  Octobris  (1). 

EPISTOLA  XIV. 

Poggius  Cosmo  de  Medicis  salutem . 

Hjeronimum  de  Bardis  dilexi  semper  ut  fi- 
lium, tum  propter  vos,  tum  quia  visus  est  mihi 
cupidus  bene  agendi:  humanissimus  quippe  est 
adolescens,  et  bonae  indolis.  Ipse  est  mihi  testis 


(I)  Anni  IU3. 

Vol.  II 


7 


' ..  - ( - t 

60  POGCU  EP1ST0L.F, 

ne  semper  exhortatum  esse  eum  ad  honestatem, 
et  virtutem,  neque  pepercisse  objurgationi,  etiam 
si  quando,  ut  adolescentes  solent,  laesus  est  in 
rebus  leviusculis.'  Sentio  autem  nunc  eum  inci- 
disse nuper  in  errorem  quemdam;  si  ad  aetatem 
referas,  gravem^si  ad  rem  non’ magni  aextiman- 
dum:  praesertim  cum  error  terit,  non  vitium; 
qui  tamen  ne  in  mores  transeat,  verbis  casti- 
gandas est,  sed  ita,  ut  odio  criminis  melior  fiat. 
Video  eam  poenitere  errati  sui,  fateisque  ingenne 
culpam,  et  castigatione  dignum  profiteri,  quae 
suat  optima  pudentis  animi  signa,  et  errore  suo 
dolentia.  Ego  illud  objurgavi  vehementias,  non 
dimimulal  peccatum,  neque  excusat  excusationem 
peccati,  sed  signa  poenitentis  ostendit,  asserens 
emendaturum  se  delictum  suum,  tibique,  et  famae 
suae  satisfacturum.  Non  commendo  eum  tibi  : 
neque  unim  est  opus:  sed  rogo  ne  aspera  nimis 
canamu  in  eum  utaris,  itaque  animadvertas  banc 
culpam,  ut  emendatior  fiat.  Omnis  enim  poena  ad 
utilitatem  delinquentis  constituta  est.  Labuntur, 
ut  scis,  etiam  firmiores,  et  aetate  matura,  ut 
ignoscendum  sit  aetati  tenerae , si  ulterius  non 
progrediatur  culpa.  Credo  te  recte  facturum,  si 
eam  remiseris,  ne  hac  infamia  accepta  tanquam 
pro  main  repulsus  infirmos  mores  ad,  pejora  con- 
silia convariat  Qui  enim,  non  ex  malitia,  sed  im- 
becillitate labante,  erigendi  ac  sublevandi  sunt, 
non  propellendi,  aut  dejiciendi.  Sed  nimis  inulta, 
tibi  praesertim } qui  es  omnium  sapientissimus. 
Haec  charitate  motus  scripsi,  quae  veluli  a Poggio 


51 


LIBER  V. 
in  bonam  partem  accipias  volo.  Vale.  Romae 
XXVin  Novembris  ( t > 

* EPISTOLA  XV. 

Poggius  pl.  sal.  dicit  Viro  Clarissimo 
Antonio  Cremonae . 

Est  mihi  frequens,  ac  jucunda  consuetudo* 
cum  praestantissimo  Patre,  et  Domino  meo  Epi- 
scopo Laudensi,  quem  ego  observo,  ac  colo  di- 
ligenter, tum  propter  morum  suavitatem,  tum 
propter  communium  studiorum  conjunctionem.  Est 
enim  vir  cum  omni  doctrinae  genere  excellens, 
tum  vero  deditus  studiis  humanitatis,  a quibus  ego 
non  sum  alienus.  Accedit,  ut  me  quoque  diligat, 
habeatque  loco  filii,  neque  me  excipiat  fastu  quo- 
dam, ut  multi  solent  quos  adimus,  sed  summa  cum 
humanitate,  ac  beni volentia;  quae  res  reddidit  me 
sibi  admodum  familiarem,  cum  et  ego  illum  fre- 
quenter conveniam,  et  ipse  me  veluti  sibi  deditis- 
simum complectetur.  Is  cum  saepissime  te  multis 
laudibus  inter  loquendum  extulit,  tum  vero  ma- 
xime nudiustertius  cum  Leonardus  Carohnsque 
Arretini,  Nicolaus  de  Nicolis  viri  omnium  doctis- 
simi, egoque  una  apud  Episcopum  pranderemus. 
Nam  te  studiis  deditum  eloquentiae,  summo  in- 
genio, suavissimis  moribus,  exquisita  doctrina 
praeditum  pluribus  verbis  retulit,  adeoque  in  tua 


(I)  Ausi  tm 


•ii  FMHiGII  EPISTOL.K 

commendatione  immoratus  est,  ut  omnes  ad  tuum 
nomen  excitaremur,  diligeremusque  te  incognitum, 
et  absentem.  Tanta  est  enim  virtutis  vis,  ut  no- 
sti, ut  etiam  ignotos,  in  quibus  ea  commendetur, 
nos  provocet , atque  impellat  ad  amandum.  Ego 
autem  licet  iis,  quos  retuli,  nulla  in  re  sim  com- 
parandus. aequabo  tamen  omnes  allectione  erga  te. 
eit  ebaritate , quam  ut  cognoscas,  quamprimum 
^exaravi  ad  te  bos  versus  tanquam  voluntatis 
tfieae  judices.  Ea  est,  ut  te  diligam  deinceps, 
carumque  habeam:  quod  ut  liat  mutuum,  te 
vehementer  rogo  <1). 

EPISTOLA  XVI. 

Poggius  pl.  sal.  ditil  Dotntno  J altano 
Cardinali  Satu  It  Angeli. 


Timens  dudum,  reverendissime  pater,  futuras 

r a»  calamitates,  atque  animo  prospiciens,  tum 
a illa  divinatione,  tum  vero  certa  quadam 
conjectura  eas  temftestates,  quarum  jam  magna 
iriitia  videmus,  scripsi  ad  te  epistolam  perlongam, 
itja  enim  res  postulabat,  quam  minime  ad  te  misi, 
vtjMituB  non  tuam  ( neque  enim  id  mores  lui  pa- 
tiiMUnr ) sed  temporum  indigna! ioneni.  Licet  enim 
nihil  me  moverit  ad  scril>endum  praeter  publicam 
ui|ti|katmn  et  causam  communem,  dubitavi  tamen 


'I)  Dee%l  loci  nota,  menti'  et  anni  »e«l  «cripta  videtur  auno  abeui.tr 
W» Ile* imo  quadrin|ci»le«irrio  tricesimo  tertio.  »ur  Mib«eq«enle  ineimte 


LIBER  V.  83 

ne  qui  aliter  existimarent,  et,  vel  adulandi,  vel 
benevolentiae  captandae  gratia , a me  scripta 
arbitrarentur.  Tu  vero  testis  es  mihi,  et  permulti 
alii  esse  possunt,  longe  me  abhorrere  hoc  vitii 
genus.  Neque  enim  unquam  mea  tulit  natura,  ut 
vel  assentari,  vel  mentiri  possem,  aut  honoris 
gratia  aut  utilitatis;  nocuitque  aliquando  mihi 
libertas  verborum,  nihil  dissimulare,  aut  simulare 
cupienti.  Sed  cum  scirem  dissensiones  potentiorum 
solere  esse  periculosas,  vestras  autem  periculo- 
sissimas, utpote  secum  pernitiem  etiam  animarum 
trahentes,  legissem  quoque,  atque  audissem  sae- 
pius, parva  quaedam  contentionum  momenta  ad 
maxima  odia  ac  certamina  evasisse,  et  rerum 
publicarum  eversiones,  timebam  ne  haec  nova 
inter  principes  sacerdotum  concertatio  aliquod 
majus  periculum  excitaret,  cui  neque  tu  cum 
velles,  neque  caeteri  possent  obsistere.  Nam  prin- 
cipia rerum  agendarum  in  nostro  arbitrio  sita  sunt, 
cum  adhuc  re  integra  deliberandi  et  consulendi 
facultas  datur;  ubi  vero  negotium  coeptum  est, 
rerum  humanarum  imperatrix  fortuna  eventum 
exitumque  dijudicat,  ac  metitur  magis  ex  libidine, 
ut  inquit  Sallustius,  quam  ex  ratione,  neque  enim 
cum  prolabi  coeperis,  non  in  tua  est  potestate  ubi 
velis  consistere.  Nostrum  est  discutere  iq,  portu 
consistentes,  an  navem  solvamus;  cum  autem  te 
ventis  commiseris,  etiam  invito,  est  eorum  turbini 
ac  viribus  obtemperandum , ut  vel  naufragium 
facere  gubernator,  quamvis  optimus,  cogatur,  vel 
quo  venti  ducant  non  repugnantem  proficisci. 


5*  PlJkGII  EPISTOL  K 

Haec  me  olim  prae  medi  tantem  compulerunt,  ut  ad 
te  scriberem  sponta  mea,  nullam  aliam  ob  causam 
commotus,  nisr  ob  communis  patriae  charitatem. 
Dolebam  enim,  qui  tam  longo  tempore  m Curia 
vixissem,  in  eum  locum  res  nostras  cogi,  ut  citius 
timere , quam  sperare  aliquid  possemus , quod 
quidem  me  maxime  angebat.  Non  enim,  ut  plures 
fecerat,  adeo  rei  quaerendae  hactenus  intentus 
fui,  ut  privato  peculio  suffultus  possem  objicere 
curam  publicorum  incommodorum.  Vellem  digne 
aduumerari  inter  eos,  quorum  jam  moenia  surgunt, 
quibus  parta  quies,  nam  quamvis  conturbarer  pu- 
blicis Ecclesiae  nostrae  adversitatibus,  paterer 
tamen  aequabilius  nonnullos  versari  in  his  malis, 
quae  ipsi  sibi  suo  studio  praepara ssent:  quorum, 
ut  aperte  loquar,  4nepta  consilia  etsi  non  riderem, 
ut  Democritus  ille  solebat,  ferrem  tamen  levius 
qu acr essent  a mei  ipsius  incommoditate  sejuncta. 
Venu  uuuc  duplici  torqueor  moerore.  Cum  enim 
duas  habeam  patrias,  alteram  civilem,  alteram, 
quam  mihi  industria  comparavit,  non  potest  ruina 
unius,  quae  jam  imminet,  semota  esse  ab  alterius 
calamitate.  Et  certe  in  id  discrimen  jam  res  de- 
ductae sunt,  ut  param  proficere  consilia  hominum 
posse  videantur.  Excitatum  est  enim  incendium 
quod  au  nisi  maxima  ruina  extingui  queat:  ut 
satius  Mjpset  nunquam  istoc  Concilium  congregari 
quam  ejds  spera  subsequi  Italiae  vastitatem.  Jam 
in  parte  ejus  castrorum  atque  oppidorum  dire- 
ptiones, caedes,  incendia,  rapinae,  spolia,  mise- 
rarum virginum  raptus,  stupra,  caeteraque  nefaria 


LIBER  V.  55 

facinora , quae  libido  militua»  perpetratur , ante 
oculos  quotidie  obversantur,  ut  dolendum  sit  ma- 
xime ac  deplorandum  nobis,  Spiritum  Sanctum 
(si  tamen  is  usquam  apud  nos  est)  adeo  immutasse 
naturam  suam;  charitatemque  ac  dilectionem , ex 
quibus  totus  est,  in  odium  ac  malivolentiam  con- 
vertisse. Nimirum  diu  visum  est  quibusdam  Italiam 
a bellis  quiescere,  quorum  consilio  id  actum  est, 
ut  rerum  novarum  cupidis  subministrarentur  arma, 
quibus  possent  ulterius  progredi,  quam  communis 
quies  et  utilitas  postulet.  Levem  enim  aegritudinem 
pestifero  morbo  curare  voluerunt.  Nam  licet  multa 
dici  potuissent  apud  nos  curatione  indigere,  non 
tamen  ea  erat  infirmitas,  ut  ense  et  armis  essent 
in  bunc  modum  curanda:  nisi  forte  laudandum  est 
velle  errorem  quempiam  majori  errore  corrigere. 
Verum  his  finis  erit  quem  fata  dabunt.  Unum  id 
conspicio  futurum,  ut  vestris  spoliis  alii  exornentur, 
alii  opprimantur.  Sed  de  vobis  parva  cura  est  mihi. 
U$liae  calamitas  me  movet,  quam  video  subsequi, 
nisi  Deus  providerit,  per  oppressionem  banc  no- 
stram et  alterius  ambitionem:  cui  si  libuerit,  quan- 
tum licet,  recte  quidem  erit.  Haec  cum  viderem 
prodire  ex  eo  fonte  a quo  jam  antea  suspicabar, 
decrevi  mittere  ad  te  epistolam , ut  cognoscas  me 
non  injuria  motum  voluisse  tunc  communicare 
tecum  opinionem  meam,  et  pericula  ostendere  quae 
videbantur  futura.  Tu  neque  priores  litteras  neque 
has  posteriores  aegre  feras  rogo:  si  es  extra  noxam 
aliis  dictum  puta:  si  quid  te  fefellit,  dilige  loquen- 
tem  tecum  ex  animi  sententia  , aut  ,quid  ipse 


56  PtKXII  EPISTOL.K 

existimat,  aut  quid  alii  arbitrentur.  Nam  quamvis 
in  dignitatis  gradu  te  virtus  tua  collocarit,  homi- 
nem tamen  te  es*e  scio,  quem  nonnulla  fugiunt, 
multa  latent:  ut  neque  omnia » advertere  possis, 
neque  omnia  cognoscere.  Vale.  et  me  ama  ut 
soles  (I).  • 

EPISTOLA  XVII. 

Poggius  pL  sal.  dicit  Francisco  Philctpho. 

Scribis  ad  me  certiorem  te  factum  ineptias, 
et  deliramenta  quaedam  adversus  Philelphum  di- 
vulgari per  homines  stultissimos,  et  me  eorum  dici 
auctorem*  Ego  quid  stulti  divulgent.  aut  loquantur, 
neque  curae  mihi  fuit  unquam,  neque  erit,  neque 
etiam  scio  quid  ii  de  me  dicant.  I num  scio,  quicquid 
id  sit,  quod  deliramenta,  aut  ineptiae  appellari 
possit,  non  esse  meum,  qui  vel  delirare,  vel  ineptus 
esse  non  consuevi:  nec  ita,  ut  opinor,  sum  rudis, 
atque  rerum  inops,  ut  quaeram  adjumenta  stulto- 
rum ad  divulganda  scripta  mea,  quae  edere,  et 
tueri  satis  ipse  novi.  Quod  me  non  existimas  temere 
ad  maledicendi  arma  cucurrisse.  vere,_  et  recte 
arbitraris;  nam  et  jam  senex  satis  commode  possum 
currere,  et  temeritatis  culpam  semper  effugi,  cumv 
ita  ad  hanc  diem  vixerim,  ut  nihil  egerim,  de  rebus 
loquor  gravioribus,  cujus  non  probabilem  ratio- 
ri) Refertur  kae«  ad  epUtaiam  ^tiMm  hiiju*  libri.  M •«***  uua  cuw 
liU  videtur  •ea*e  jaauarti  aoai  1434  e»  Florentia  , ubi  Pog giu«  milio  anm 
bnjua  erat  Vide  Vhani  Pncgii. 


LIBER  V.  >7 

nem  possim  reddere.  Si  contumeliam  ferre  non 
consuesti,  cogites  quoque  et  aliis  suum  esse  in- 
genium, qui  non  minus  quam  Philelphus  contu- 
meliam abhorrent.  Non  autem  ita  imperiosus  sis, 
ut  tibi  conviciandi,  maledicendi,  obtrectandi  li- 
centiam concessam  velis;  caeteris  vero  se  tuendi, 
aut  maledicta  tua  rejciendi  facultatem  ademptam. 
Quod^ero  vis  ut  me  purgem,  vel  accusem,  neu- 
trum neque  enim  est  opus  libet  facere.  Nam  et 
satis  sum  mundus,  et  valitudine  prospera,  ut 
purgatione  aliqua  non  egeam;  et  accusare  me 
tanquam  alicujus  erroris  aut  criminis  reum,  a 
quibus  longe  absum,  stultissimum  videretur.  Quod 
ad  te  vis  deferri,  si  quid  adversum  te  sit  scri- 
ptum, id  eorum  cura  sit  ad  quos  hoc  spectat: 
nam  mea  id  minime  refert.  Quod  postremo  non 
cupis  meas  inimicitias,  neque%  e°o  itidem  tuas, 
daboque  operam,  ut  nullus  mihi  jure  possit  esse 
inimicus.  Nam  ego  ita  didici,  non  homines,  sed 
vitia  odio  esse  habenda.  Tu  qualiscunque  sis,  et 
animo,  et  corpore  recte  valeas  opto.  Florentiae 
die  XIV  Martii  (i). 

EPISTOLA  XVIII. 

Pogyius  magnifico  Domino  suo  Domino  Leone Uo 
de  Este  Equiti . 

Cum  essem  hodie  in  secretiori  aula  Summi 
Pontificis  una  cum  egregiis  quibusdam  viris,  in 

(1)  Anni  1444. 

Yol  II  « 


58  POGGil  FPISTOL  L 

quibus  erat,  vir  praestans,  atque  omni  laude  di- 
gnus Omiliadus  frater  tuus,  ar  Feltrinus  eques 
Ferrariensis,  doctrina  et  dicendi  copia  exreHbhs. 
inter  loquendum  incidi  in  eum  sermonem , ut 
laudarem  multis  verbis  Titum  Livium  Patavinum, 
eumqne  omnibus  historicis,  et  Latinis,  et  Graecis 
dicerem  praeferendum.  Nam  ne  apud  Graecos 
quidem  repentur  quispiam,  qui  tanta  elegantia, 
et  gravitate  sermonis  septingentonim  annorum 
tam  amplam  materiam  scribendi . tam  dilTusam  . 
tam  variam  . tam  magnificam  . et  populi  omnium 
gentium  domini  ac  victoris,  res  pace  et  bello 
gestas  fuerit  complexus:  quae  adeo  excellentes, 
et  egregiae  extiterunt.  ut  omnibus  omnium  alia- 
rum nationum  populonim.  regumque  longo  inter- 
vallo anteponenda  esse  videantur.  Sentiat  Plutar- 
cus  quid  velit,  et  Graecos  Latinis  comparet:  ta- 
men nequaquam  illos  adeo  extollere  verbonim 
magnificentia  potest,  ut  non  excellant  nostri  inter 
suos,  et  velati  heroes  inter  alios  judicentur.  Cum 
igitur  Feltrinus  meam  sententiam  comprobaret . 
subdidi  maximum  lucrum  accessurum  latinis  lit- 
teris, si  reliqui  ejus  libri  reperirentur,  quod  ego 
facile  futurum  esse  arbitrabar.  Cum  ille  haec 
tancpiam  vana  existimaret,  dixi  non  tantum  mo- 
veri me  iis,  quae  nuper  intellexeram  prodire  a 
Mantua,  quantum  assertione  cujusdam  docti  v iri. 
qui  olim  in  urbe  pluribus  aliis , mihique  narra- 
verat, se  Decades  Livii  decem  vidisse,  ac  legisse 
in  monasterio  quodam  in  Patria,  quo  in  loco  eas 
esse  hunc  alterum  postmodum  retulisse  dicunt. 


LIBER  V.  W 

Is  fuit  Nicolaus  quidam  natione  Gothus  vir  vagus, 
atque  inconstans,  licet  admodum  eruditus,  qui 
sancte  juravit  esse  in  quodam  Monasterio  ordinis 
Cisterciensium  tria  pergrandia  volumina,  et  oblon- 
ga conscripta  litteris  Longobardis  * et  nonnullis 
praeterea  gothicis  intermixtis,  in  quibus  contine- 
rentur decem  Livii  Decades,  quarum  capita  ipse 
legisset.  Atque  hoc  ita  asseveranter  aflirmavit,  ul 
eidem  fidem  haberem,  praesertim  cum  non  esset 
illi  aliqua  causa  tam  impure  mentiendi.  Itaque 
l>erfacile  adducor , ut  existimem  eas  Decades  ibi 
esse,  cum  nunc  quoque  alius  testis  horum  libro- 
rum reperiatur,  qui  se  quoque  Decades  omnes 
vidisse  asseveret.  Hoc,  ut  ad  te  scriberem,  sum- 
mopere Feltrinus  rogavit.  Itaque  veluti  argumen- 
tum epistolae  «actus  sumpsi,  et  quidem  libens, 
occasionem  ad  te  scribendi,  praesertim  cum  idem 
mihi  asseruerit,  te  studiis  deditum  humanitatis, 
Ciuarini  nostri  doctissimi  viri  opera  jam  doctum  , 
atque  eloquentem  evasisse.  Quod  eo  mihi  gratius 
fuit , quo  pauciores  sunt,  de  potentioribus  loquor, 
qui  vel  literarum  studiis  delectentur,  vel  doctis 
viris.  Et  si  verum  fateri  volumus,,  excepto  prae- 
slantissimo,  atque  excellentissimo  principe  parente 
tuo , qui  complures  doctissimos  homines  ad  se 
eonquisivit,  nullos,  vel  paucos  dominos  in  Italia 
reperies:  nam  apud  exteros  potus,  et  cibi  potius, 
quam  doctorum  ratio  habetur,  qui  vel  sint  libe- 
rali aliqua  disciplina  imbuti , vel  eos , in  quibus 
illa  vigent,  aliquo  honore  dignentur.  Atque  haec 
quidem  causa  est  potissima  , cur  multa  perverse 


60 


hKidll  EIMSlnl  1 
a principibus  agantur,  cum  neque  ipsi  sapientiae 
studere  velint,  neque  colant  sapientiae  studiosos. 
Quamobrem  "audeo  ipse  mecune.  tibi  vero  gra- 
tulor, qui  tuam  adoleseientiam  non  Corporis  ille- 
cebris, aut  voluptati,  ut  multi  mortalium,  dedi- 
casti, sed  studiis  et  doctrinae.  Quae  quoniam  ad 
vitam  bene  agendam,  hoe  est.  ad  virtultmi  ct 
honestatem  maxime  conferunt,  persevera,  oro. 
ut  coepisti,  et  mentem  revoca  ad  ea  . quae  excel- 
sum et  praeelanim  possunt  reddere.  Nam  si  quem 
deeet  vacare  studio  virtutis,  principem  maxime 
oportet  illius  consequendae  curam  praecipuam 
habere.  Torpe  est  enim  ab  iis.  quibus  opibus  ct 
potestate  praesis,  virtute,  aut  sapientia  superari. 
Et  quamvis  consilia  amicorum  plurimum  soleant 
conferre  potentibus  ad  deliberandum,  atque  agen- 
dum. tamen  non  egere  alterius  consilio,  quid  sit 
utile,  quid  honestum,  quid  liceat,  quid  expediat 
per  se  ipsum  cognoscere,  praeclarum  atque  egre- 
gium haberi  sidet,  et  supra  communem  hominum 
facultatem.  Quare  incumbe  quaeso,  atque  invi- 
gila bonarum  ariium  studiis,  quae  tibi  multarum 
rerum  copiam  subministrabunt . per  quae  |>ossis 
ad  summam  laudem,  et  gloriam  pervenire;  Ego 
tutis  sum.  licet  pusillus.  Vale.  Florentiae  IV  Nonas 
Maii  \\ 


I A*ni  USi 


LIBER  V. 


(H 


EPISTOLA  XIX. 

:v  Poggius  pl.  sal . dicit  Leoncllo  Estensi 
viriatis  cultori. 

Nonnullis  fartum  est  occupatiunculis  meis,  ut 
tardius  quam  vellem  , responderem  litteris , quas 
ad  me  perhumaniter , atque  amice  scripsisti. 
Mannum  sane  praemium,  atque  acceptissimum 
nulla  impensa  sum  consecutus.  Quid  enim  mihi 
carius,  quid  optabilius  esse  potuit,  quam  tanti,  ac 
talis  viri  benivolentia?  Itaque  gaudeo  majorem  in 
modum  me  ad  te  scripsisse,  quod  mihi  tantum 
lucrum  attulerit,  quanquam  non  mea  epistola, 
quae  minimi  est  aestimanda  , sed  tua  singularis 
humanitas,  et  praestans  animi  natura  mihi  prae- 
stitit, ut  me  inter  tuos  non  dicam  amicos  (nam  id 
est  nomen  gravissimum,  et  in  tam  dispari  fortuna 
vix  potest  cadere)  sed  obsequentes,  et  benivolos 
adnumerari  velis.  Sunt  profecto  appetenda,  atque 
amplectenda  studia  humanitatis,  quibus  ad  dile- 
ctionem hominum,  ad  amorem  conciliandum,  ad 
ipsum  virtutis  cursum  permaxime  incitamur.  Ho- 
rum in  institutione,  et  cultu,  cum  te  intelligam 
plurimum  diligentiae,  atque  operae  posuisse,  gra- 
tulor non  solum  mihi,  sed  aetati  quoque  nostrae, 
in  qua  is  princeps  exortus  est,  qui  et  litteris  no- 
stris sit  magnum  lumen  allaturus,  et  doctis  viris 
futurus  adjumento.  Elucebunt  enim  studia  nostra 
collocata  in  tam  egregio,  tam  excellenti  ingenio. 


i , s 

t>i  POGUll  EP1STOL  K 

Viti  quoque  discendi  cupiditate  incensi  acrius 
incumbent  doctrinae  studiis,  cum  existimabunt 
sibi  in  tua  virtute  subsidium  certissimum,  et  tutum 
refugium  constitutum.' Mirum  est  videre,  mi  Leo- 
nelle,  quantum  haec  studia  humanitatis,  hoc  est 
moralis  philosophiae  ornamentum,  obsolescant  |>e- 
nes  principes,  ac  dominos  nostros.  Rari  vacanf 
litteris,  et  si  qui  ad  eas  se  cuntulere,  ii  omnes 
deferuntur  ad  eas  facultates,  quae  aut  opes,  aut 
dignitates,  aut  quaestum  aliquem  imllicenlur.  No- 
stra haec  pauci  sequuntur,  et  soli,  qui  egregia 
quadam  animi  indole  elati,  majorem  virtutis,  quam 
externarum  rerum  curam  susceperunt.  Sed  quo 
hoc  rarius  videmus  contingere,  eo  habetur  lauda- 
bilius, in  magna  praesertim  fortuna,  in  aetate  ado- 
lescente, in  vita  occupatissima,  in  summa  rerum 
licentia,  quae  etiam  corroboratos  quandoque  labe- 
factare solet  Non  humani,  sed  di>  ini  potius  ingenii 
esse  videtur  inter  tot  curas,  tot  occupationes,  tot 
audiendi,  respondendique  molestias,  quae  animum 
tuum  distrahunt,  te  tamen  tantum  discendi  studio 
assecutum,  ut  eos,  qui  in  eo  universam  aetatem 
consumpsere  summo  cum  otio  et  quiete,  elegantia 
et  dicendi  copia  antecellas.  Audieram  de  te  multa 
•variis  ex  hominum  sermonibus,  sed  existimabam 
illos  aut  adulandi,  aut  extollendi,  ut  iit,  causa,  aut 
quod  ita  propter  suam  in  te  observantiam  puta- 
rent , paulo  progredi  longius,  quam  veritas  postu- 
laret. At  vero  perlectis  litteris  tuis,  et  tua,  ut 
Scipio  noster  testatur,  manu  conscriptis,  longe  te 
superiorem  illorum  sermonibus  judicavi.  Nihil  his 


LIBER  V.  63 

litteris  elegantius,  nihil  ornatius,  nihil  mundius 
dici  potest.  Itaque  nullus  est  jam  mihi  relictus 
exortationi  locus,  sed  laudi  potius,  et  gratulationi: 
non  enim  nostrorum  hominum  , sed  priscam  illam 
et  probatam  dicendi  suavitatem  atque  eloquen- 
tiam repraesentas.  F ruere  igitur  hoc  tuo  immortali 
bono,  quod  et  Dei  benignitas  dedit,  et  tute  tua 
industria  comparasti.  Vale  et  me  ama.  Florentiae 
pridie  kalendas  Julias  (1). 

EPISTOLA  XX. 

Poygius  pl.  sal . dicit  Francisco  Maresialco 
Ferrarirnsi. 

Cum  Scipione  nostro  Ferrariensi,  quem  non 
solum  diligo  sed  etiam  amo  propter  suam  huma- 
nitatem, et  doctrinam,  est  mihi  frequens  et  jucunda 
consuetudo.  Sumus  saepius  una  confabulantes  va- 
riis de  rebus,  ut  fit  aliquando  inter  ociosos:  sae- 
pissime vero  cum  ipse  sit  vir  eruditissimus,  incidit 
inter  nos  sermo  de  viris  doqtis,  et  eloquentibus, 
inter  quos  te  unum  esse  asseverat,  asseritque  te 
non  solum  litteris  deditum,  quod  ipsum  magni  est 
aextimandum,  sed,  quod  plurimi  facio,  suavissimis 
^moribus,  et  virtute  praeditum.  Quod  autem  mihi 
admodum  placet,  testatur  inter  caetera  te  aman- 
tissimum  mei:  qua  re  sum  equidem  majorem  in 
modum  delectatus.  Nihil  est , mi  Francisce,  quod 


I Anni  IUI 


6 i POGGU  FPISTOL.F 

magis  appetam,  in  quo  magis  consoler,  quam  ha- 
bere quamplures  mihi  benivolcntia,  et  charitate 
conjunctos.  Fstjenim,  ut  scis,  jucunda  atque  opu- 
lenta possessio,  diligi  a multis,  et  carum  liaberi, 
ab  iis  praesertim,  qui  et  ipsi  digni  sunt  ut  diligan- 
tur propter  suam  virtutem.  Complec  tor  itaque 
toto  animo,  ac  pectore,  ut  ajunt,  propensum  tuum 
erga  me  amorem,  quem  mihi,  et  voluptati,  et  or- 
namento existimo  esse  futurum.  Hoc  scias  volo,  me 
tuum  esse,  daturumque  operam,  ut  quod  tua  sponte» 
coepisti  nullo  meo  in  te  olficio  adductus,  deinceps 
mea  in  te  observantia,  ne  dicam  merito,  sis  facturus. 
Vale , et  me  ama.  Florentiae  pridie  kalendas 
Julias  (1). 


EPISTOLA  XXL 

Poggius  pl.  sal.  dicit  Cosmo  de  Medicis  V.  C. 

Quoniam,  mi  suavissime  Cosme,  te  olim  patriis 
pulsum  laribus  absens,  litteris  sum  consolatus,  nunc 
quoque  , cum  sis  decreto  publico  revocatus  in  pa- 
triam, praesenti  tibi  gratulari  praesens  hac  epistola 
institui;  ut  moerosis  praeteriti,  que»  et  ipse  particeps 
fuvmemoriam  praesentis  gaudii  modestia  conso- 
lemur. Ft  quidem  necessitas  tum  coegit,  ut  quod 
sermone  agi  nequibat , scribendi  officio  assequi 
conarer.  Nunc  vero  sponte  mea,  c um  te  alloqui 
liceat,  decrevi  litteris  prosequi  hanc  nostram 


LIBER  V.  <>:> 

gratulationem.  Cum  enim  collocutio  ad  paucos 
pervenire  soleat,  citoque  verba  praetervolent  au- 
dientium aures,  visum  est  mihi  rectius,  ut  ad  alios 
quoque  qui  nostris  insulsis  epistolis  delectantur, 
hujus  gratulationis  officium  perveniret.  Verum 
exquirenti  mihi,  atque  animo  versanti,  quo  ma- 
xime modo  mihi  ipsi  satisfacerem  in  hoc  munere 
suscepto,  dubitatio  quaedam  suhorta  est,  et  ea 
haud  quanquan»  parva,  quae  nam  praecipue  res 
esset,  in  qua  tibi  potissimum  gratularer.  Nam 
multa  tibi  intelligam  uno  tempore  restituta,  et  ea 
quidem  egregia,  ex  quibus  homines  summa  affi- 
ciuntur animi  voluptate:  illa  tamen  conditione 
existunt,  ut  in  casus  et  fortunae  arbitrio , ac 
dictione  sita  esse  \ ideantur,  nullaque  in  his  solida 
ac  certa  inesse  possit  gratulatio.  Domus  enim, 
opes,  dignitas,  amplitudo,  honores,  summus  in 
civ  itate  locus  quamvis  plurimi  judicentur,  sintque 
ampla  et  praeclara  homini  praesertim  rempubli- 
cam  gubernanti,  tamen  ut  ab  aliis  conferuntur  . 
ita  possunt  etiam  auferri:  ut  si  quis  ob  eam  cau- 
sam laetari  \elit,  etiam  meditari  ipsum  deceat, 
moerorem  quoque  ejusmodi  rebus  posse  conjungi 
neque  in  ipsis  diuturnam,  sed  temporaneam  quam- 
dam, ac  fragilem  debere  adjici  gratulationem. 
Itaque  cum  in  earum  rerum  comny;  moratione  , 
quas  populus  Flofpnlinus  una  tibi  restituit,  longa 
possem 'versari  oratione,  et  in  iis  \arias  congra- 
tulandi rationes  exquirere  : majus  est  tamen  quid- 
dam, et  certius,  quod  quaerimus,  ex  quo  veram 
gratulandi  materium  arbitrer  esse  eliciendam. 


Vol.  Ii 


66  POGC.II  EPlSTOL.E 

Id  enim  es  profecto  irrhoc  tuo  reditu  consecutus, 
quod  nullus  eorum  civium,  quos  prisca  aetas,  aut 
nostra  tempora  tulerunt,  quos  quidem  similis 
tempestas  jactaverit,  unquam  fuerit  qdeptus. 
Nam  cui  eorum,  quos  legimus,  audivimus,  vidi- 
mus gloriari  licet  se  tanto  omnium  ordinum  con- 
sensu, tanto  civium  plausu,  tanta  singulorum 
laetitia,  tanto  communi  gaudio  restitutum?  Nihil 
unquam  civitas  egit  libentius,  nuflus  unquam  tam 
diligens  sui  commodi  conservator  fuit,  quam  tui 
reditus  procurator  nullus  in  sua  dignitate  retinenda 
studiosior,  quam  in  tua  restituenda.  Una  mens 
atque  opinio  erat  omnium  civium,  non  tuam, 
sed  propriam  cujusque  salutem  in  medio  versari, 
pro  qua  retinenda  etiam  animas  ponendas  esse 
existimarent.  Lege  sive  Graecos,  sive  Romanas 
libet:  neminem  sane  reperies  uno  dumtaxat  excepto 
Marco  Tullio  Cicerone,  qui  sit  tibi  hac  laude 
comparandus,  ut  tibi  soli  post  multa  saecula 
gloriari  licitum  sit,  id  quod  Ciceronem  praedicare 
solitum  ferunt,  te  Florentinae  Frbis  humeris  in 
patriam  reportatum.  Ka  quidem  sua  sponte  te 
accersivit:  ea  ad  te  revocandum  omnes  suas  vires 
effudit:  ea  declaravit  se  salvam  sine  te  esse  non 
posse:  cum  maluerit  cum  suo  discrimine  te  redire, 
quam  dhftius  ferre  desiderium  tui.  Hanc  ego  ad 
te  revocandum  communem  omnium  affectionem: 
hanc  civium  erga  te  beni volentiam:  hunc  plebis 
consensum:  hoc  ardens  studium  populi:  hanc 
pubblicam  tui  videndi  cupiditatem  omnibus  hono- 
ribus, triumphis,  imperiis  censeo  praeferenda 


r>7 


LIBER  V. 

haec  enim  etiam  viri  flagitiosi  persaepe  assecuntur: 
illa  bonis  artibus  comparantur.  Multi  e nostris 
civibus,  et  recenti,  et  superiorum  memoria  exacti 
quondam  patria  extitere.  Quis  simili  gloria  est 
reversus?  quis  non  aut  prius  quam  rediret,  diem 
suum  obiit  ? aut  non  rediit  post  tempus  praescri- 
ptum, vel  summis  precibus,  et  studio  suorum, 
vel  nulla  majori  populi  admiratione  ? Tu  unus: 
cum  vero  de  te  loquor,  et  fratrem  quoque  tuum 
Laurentium  praestantissimum  virum  appello,  te 
inquam  unus  post  hominum  memoriam  novo  more, 
inusitato  exemplo  vix  anno  exacto,  cum  decennii 
exilium  esset  praefinitum , revocanti  patriae  es 
redditus,  exoptantibus  civibus  nulla  tua  dedita 
opera  restitutus.  Caeteros  similem  casum  perpessos 
multorum  preces,  atque  intercessiones  focis  patriis 
reddiderunt:  te  unum  nullius  precibus  sua  sponte 
nil  tale  cogitantem  ad  se  confovendam  civitas 
revocavit.  Reliqui , etiam  si  civitas  restituta  est, 
dignitate  tamen  atque  auctoritate  pristina  came- 
rant: tua  vero  dignitas  atque  auctoritas  amplior 
est  effecta:  Aliis  tempus  statutum  expectandi  ne- 
cessitatem leges  imposuerunt:  tibi  ante  tempus  ut 
adesses  respublica  imperavit.  Reliquorum  absen- 
tiam tulit  aequo  animo  civitas:  tui  absentis  virtutem 
summo  studio  concupivit,  et  ad  te  erigendum  pu- 
blicam mentem,  curamque  convertit.  Itaque  cum 
ii  essent  in  supremo  magistratu,  quibus  tua  salus 
cara  esset,  rei  \ero  publicae  carissima,  se  caeleris 
bene  de  republiea  sentientibus  duces  ac  signiferos 
ad  publicam  causam  praebuerunt.  Quo  facto 


68 


POGGII  EPISTOL.l 
omnes,  qui  existimabant  tuam  saltitem  cum  com- 
muni salute  conjunctam,  sumptis  armis  tutandam 
susceperunt  senatus  nostri  auctoritatem,  efiece- 
runtque,  ut  salvis  rebus,  quod  esse  \idehalure 
reipublicae  utilitate,  tuto  posset  decerni.  Itaque  in- 
dicata populi  concione,  quanta  alacritate,  dii  boni, 
quanto  gaudio,  quanta  exultatione,  quanto  >t„dio 
etiam  infirmorum  concursus  est  ad  palatium  factus 
omnium  aetatum,  ordinum,  nationum?  nemo  non 
solum  civem  se,  sed  ne  virum  quidem  arbitrabatur 
qui  non  huic  causae  interesset,  qui  non  manu,  voce 
vultus  denique  ac  gestus  significatione  faveret. 
Existimabant  omnes  non  de  tua,  sed  de  publica 
salute  agi;  non  de  privata  unius,  sed  de  communi 
omnium  causa  certari,  cogitabantque  id.  quod  « Pr_ 
tissimum  erat  futurum,  si  tu  unus  cum  fratre  aman- 
tissimo  in  hanc  urbem  redisses,  duas  res  optimas 
ac  salutares  vobiscum,  pacem  videlicet  atque 
otium  redituras.  Peregrini  porro,  quid  sentirent  de 
tuis  commodis  significabant,  cum  inermes  inter 
armatos  gratulabundi  versarentur,  diemque  illum 
natalem  huic  urbi  dicerent  illuxisse.  Recreata  \i- 
debatur  universa  civitas,  et  sibi  ipsi  restituta,  cum 
ii  viri  crearentur,  qui  summum  rerum  arbitrium 
obtinerent.  Id  enim  sperabatur  per  eos  futurum, 
quod  paulo  post  te  vidimus  consecutum.  Nam  cum 
hi  primum  comenere,  nihil  sibi  antiquius  duxe- 
runt, quam  ut  satisfacerent  hominum  expectationi. 
et  desiderio,  tequc  in  illam  urbem  reducerent 
quamprimum,  (piam  tu  sernper  tranquillam  paca- 
tamque  esse  voluisses.  .Non  solum  autem  rexoca- 


<iO 


LIBER  V. 

runt,  q\iod  ipsum  excellens  ac  praeclarum  luit,  sed 
etiam  accumulatiorem  reddiderunt  auctoritatem, 
amplitudinem,  dignitatem.  Gloriabatur  vir  prae- 
stantissimus  M.  Tullius  Cicero  se  Italiae  humeris 
in  urbem  reportatum:  at  idem  queritur  saepius 
minime  quae  antea  obtinebat  sibi  restituta,  ampli- 
tudinem pristinam,  auctoritatem  senatoriam,  digni- 
tatem consularem,  et  quemadmodum  Apelles  Ve- 
nerem pinxisset  imperfectam,  sic  amicos  >uo>  ('la- 
borasse circa  salutem  capitis,  reliquum  vero  corpus 
rude,  atque  imperfectum  reliquisse.  \t  vero  reditu.' 
tuus  omnia  tibi  persolv  it  accumulationi.  amplia\  il- 
que  vitae  anterioris  ornamenta.  Ndque  haec  ambitu 
impetrata,  aut  assiduitate  petentium,  sed  ultro 
consensu  in  te  omnium  delata  tanquam  in  cum,  in 
quo  civitatis  vires  niti  posse  arbitrarentur.  Magna 
est  haec  laus,  summa  gloria,  praeclarum  judicium 
virtuti'  ac  fidei,  excellens  dignitas,  atque  caetera- 
rum  praeclarissima.  Illa  i'st  enim  vera  et  constans 
dignitas,  quae  ab  universis  ultro  etFertur  meritis 
et  virtuti.  Iloc  est  unum,  in  quo  maxime  sit  tibi 
meo  judicio  gratulandum . consentiens  scilicet 
omnium  de  tua  excellenti  virtute  testimonium  , et 
tui  reditus  cupiditas,  quo  tibi  quodam  modo  fuisse 
optandum  videtur  pelli  e patria,  ut  tanto  honore 
desideratus,  atque  expetitus  revertereris,  totque 
judicia  publica  t^i  reditus  extarent.  quot  adhuc 
nemini  meminimus  contigisse.  Nam  pro  le  resti- 
tuendo summus  magistratus  in  unam  sententiam 
convenit,  pro  le  ci\ilas  arma  sumpsit:  pro  te  po- 


70 


POGGll  epistola: 

piilus  vocatus  ad  concionem  venit:  pro  te  factum 
est  plebiscitum  illud  de  summo  imperio  creando, 
quod  non  nisi  in  maximis,  ac  ditlicillimis  reipubli- 
cae  temporibus  fieri  consue\it.  Illa  x ero  laetabunda, 
ac  ferme  gestiens  multitudo  ptebis  quantam  laeti- 
tiam, quantam  mentis  jucunditatem  prae  sc  ferebat? 
tum  demum  rempublicam  salvam  fore;  tum  se 
liberos  esse;  tum  fortunis  suis  uti:  tum  pace  atque 
ocio  frui  posse  judicabant,  cum  tu  unus  earum 
rerum  quaesitor  atque  auctor  revertisses.  Itaque 
tanta  acclamatione  decretum  illud  patrum  compro- 
baverunt, quantam  nulla  alia  in  lege  publica 
homines  meminissent.  Et  cum  maxima  pars  con- 
cionis legem  ferentis  vocem  exaudire  non  posset 
neque  quid  ab  eo  recitaretur  intelligere . quia 
tamen  sciebant  tui  gratia  advocatam  esse  con- 
cionem, acclamabant,  ac  plaudebant  non  nisi  rite 
et  ordine  fieri  arbitrantes,  quod  ad  rationem  tuae 
incolumitatis  pertineret.  Quamobrem  cum  magna 
debeamus  amicis,  plura  parentibus,  maxima  pa- 
triae, omnia  Deo  immortali,  cujus  nutu  et  gratia 
fiunt  singula , eximia  quaedam,  atque  exquisita 
debes  populo  Florentino,  cujus  singularis  erga  te 
affectio  atque  amor  omnia,  quae  ( ara  esse  nobis 
solent , tibi  una  hora  summa  tua  cum  laude  et 
commendatione  restituit.  Praeclarum  est  redire  in 
patriam  ; praeclarius  cum  honore.  Jucundum  est 
reddi  suis ; jucundius  cum  amplitudine,  et  digni- 
tate. Carum  est  diligi  a civibus,  carius  expeti, 
atque  evocari.  Praestans  postulari  a magistratu: 


71 


LlftER  V. 

praestantius  a populo  universo.  Haec  veram  con- 
tinent, atque  omni  ex  parte  consummatam  laudem 
haec  sunt  expressa  vestigia  perfectae  dignitatis: 
haec  digna  virtutis  tuae  testimonia , quae  adeo 
ampla  sunt,  ut  ne  majora  quidem  homini  putem 
fas  esse  optare.  Quae  quoniam  tute  ipse  tibi  tuis 
operibus,  tuis  in  rempublicnm  meritis  in  singulos 
beneficiis  comparasti,  fruere  hoc  tuo  immortali 
munere,  quod  tibi  nulla  vis  externa  eripiet,  nullus 
fortunae  impetus  quassabit,  nulla  tempora  oblite- 
rabunt.  Et  si  unquam  tibi  virtus  cara  fuit,  nunc 
efiice,  ut  videatur  esse  carissima,  cum  intelligam 
illam  parere  tam  uberes  fructus,  tam  jucundos, 
quos  si  quando  casus  aliquis  oppressit,  tamen 
emergant  aliquando  necesse  est,  atque  in  lucem 
prodeant.  Quod  si  desunt  caetera,  et  in  ipsa  vir- 
tute satis  praemii  esse  sapientes  volunt,  et  adeo 
aeternam  illi  mercedem  certissimam  omnium 
constitutam.  Vale  diu,  et  me  ut  facis,  ama.  Flo- 
rentiae V kalendas  Novembris  (1). 

EPISTOLA  XXII. 

Poggius  pl . sal.  dicit  Nicolao  H ildrs  Ionio 
Archidiacono  Vintonimsi. 

Pater  carissime.  Silui  tecum  diutius,  quam 
tua  in  me^benivolentia  postularet,  non  quidem 


1 Anni  ICU 


7*2 


POGGII  EP1STOL  K 
oblivione  tui,  nam  semper  animo  meo  infixus 
haeres,  sed  quia  nihil  accidit  in  rebus  meis,  quod 
magnopere  tibi  scribendum  putarem.  Nunc  vero 
cum  magna  in  me  commutatio  facta  sit,  volui 
eam  tibi  notam  esse;  ut  in  ea  re  paulum  merum 
gaudeas,  in  qua  ego  plurimam  voluptatem  animo, 
et  corpore  percepi.  Scis  me  hactenus  incertum 
quasi  vitae  cursum  degisse,  cum  neque  saeculum 
fugerem,  neque  clerum  sequerer.  Cum  tamen  na- 
tura mea  sacerdotium  semper  abhorruisset,  inque 
ea  essem  aetate,  ut  aliquando  mihi  certa  vivendi 
formula  capessenda  esset,  decrevi  uxorem  ducere, 
ut  reliquum  aetatis  neque  in  solitudine,  neque*  in 
orbitate  viverem.  Itaque  licet  aetate  jam  declivi 
elegi  mihi  adulescentulam  non  solum  forma  egre- 
gia, sed  etiam  virtutibus  iis  quae  in  mulieribus 
laudantur,  praestantem.  Serius  inquies,  (piam  opor- 
tuit; fateor  id  quidem  : sed  satius  fuit  aliquando, 
quam  nunquam:  neque,  ut  sapientes  volunt,  un- 
quam sera  est  ad  bonos  mores  via.  Potuit  antea 
hoc  Geri:  sed  non  essem  nactus  hanc,  in  qua 
omnes  meae  curae  requiescunt,  meis  moribus, 
meae  naturae  maxime  congruentem.  Nihil  est  enim, 
quod  in  ea  requiram,  ita  amplissimis  naturae 
muneribus  dotata  est.  Qua  in  re  maxime  consolor, 
et  Deo  gratias  ago,  qui  tum  semper.  tum  in  line 
dilexit  me,  cum  plus  mihi  tribuerit,  quam  optas- 
sem. Cum  igitur  tuus  in  me  amor  sit  mihi  no- 
tissimus, cumque  ego  te  maximi  faciam,  neces- 
sarium mihi  quodammodo  existimavi,  te  hujus 


1 


LIBttR  V. 

mei  status  facere  certiofqm,  et  consolationis  meae 
participem  reddere.  Valle,  et  me  Domino  com- 
menda, et  rescribe.*  De  sfatii  Curiae  scies  ab  aliis. 
Florentiae  die  VI  Febriri  (1). 

(1)  Anni  certe  1436.  — Spatium  temporis  annorum  pene  duorum,  a 
praecedenti  decursum  usque  ad  praesentem  epistolam,  non  miraberis,  le- 
ctor', cum  disces  Poggium  patriae  restitutum  initio  anni  millesimi  quadrin- 
gentesimi trigesimi  quarti,  Pontificem  Eugenium  secutum,  qui  Roma  propter 
populares  Tactiones  evaserat , animadvertisse  sUluerc  se  stabiliter  in  patria. 
Emit  enim  villam  cum  praedio  in  agro 'amoenissimo  Vaidarnensi , et  studium 
posuit  ad  ornandam  domum  suppellecltlibus  non  solum , sed  etiam  antiquis 
marmoribus,  praesertim  Graecis,  cum  doctissimus  antiquarius  esset  Disces 
etiam  hoc  tempore  statuisse  uxorem  ducere;  elegit  enim  patriciam  adolescen- 
tulam,  nomine  Vaggiam  Manentis  filiam  de  Bondelmoutis.  Sponsalia  celebrata 
suut  ultimis  diebus  Decembris  anni  millesimi  quadringentesimi  trigesimi 
quinti.  In  hoc  igitur  spatio,  aut  nullas  scripsit  epistolas,  aut  inanes  et  parvi 
momenti,  et  quarum  nullae  supersunt 

I 


Vo|. 


/; 


POGGII 

% 

E P I S T 0 L M. 

LIBER  SEXTUS 


/ EPISTOLA  I. 

Poyyius  pl.  sal.  dicit  Guarino  suo  V . C. 

F ranciscus  noster  Ferrariensis  vir  doctus,  ac 
perhumanus  reddidit  mihi  tuas  litteras  judices  ac 
testes  tuae  pristinae  humanitatis.  Recognovi  tan- 
dem Guarinum  meum,  hoc  est,  eum  Guarinum,  qui 
amore  erga  me,  et  beni volentia  aequabat  omnes, 
ut  plane  illa  tua  facilitas,  et  in  observandis  amicis 
diligentia  non  amissa,  sed  aliquando  paulum  in- 
termissa videatur.  Ego  quoque  is  sum,  qui  semper 
fui,  hoc  est,  tui  amantissimu*?  cum  nihil  remissum 
sit  de  mea  erga  te  charitate  singulari.  Neque  enim 
disjunctio  sententiarum  debet  amicos  disjungere, 
cum  liceat  diversa  sentire  salvo  jure  amicitiae. 
Et  quidem  laudanda  fuit  nostra  haec  inter  no' 


76  POC.GIl  KPISTOL.i; 

contentio  exercitii  gratia,  ut  veJ  laudando.  \<q 
vituperando  ingenium  acueremus.  Antiquiores  illi 
magni  viri,  et  in  senatu,  et  in  judiciis  varia  sen- 
tiebant in  re^Ms,  vel  accusandis,  vel  defendendis, 
ita  ut  in  varietate  sententiae  animi  dic  entium 
essent  conjunctissimi.  Turpissimum  quidem  nobis 
esset,  si  quod  plurimum  solet  valere,  maximumque 
est  vinculum  ad  benivolentiam  comparandam  ac 
conservandam,  studiorum  scilicet  eommdem  simi- 
litudo, id  jam  contractam,  et  tanto  tempore  con- 
servatam dirimeret.  Vir  doctissimus,  ac  omni  laude 
praestantissimus  Franciscus  Barbarus  noster  cum 
esset  nuper  florentiae,  suspicari  se  ostendit,  ne 
essem  forsan  4 tepaulmn  alienior:  dhi  nihil  minus. 
Neque  solum  non  imminutum  meum  in  te  amorem, 
sed  auctum  esse.  Scriptum  ita  esse  a nobis,  ut 
quamvis  amicorum  in  scribendo  magna  libertas 
esse  soleret,  tamen  utriusque  honori  consuleretur, 
polkcitus  sum  quoque  me  litteras  ad  te  daiirum 
quod  ne  tunc  facerem,  discessus  Pontificis  impedi- 
vit, cum  pluribus  antea  et  post  occupationibus 
implicarer.  Sed  eFat  animus  scribendi  tamen,  cum 
primum  facultas  esset;  ut  si  qua  esset  suspitio. 
tolleretur.  Quod  mibi  de  uxore  gratularis,  facis  tu 
quidem  amice.  Ego  cara  rem  mihi  perfluae  vo- 
luptati quietique  futuram  puto.  Cum  enim,  ut  ait 
Flaccus,  magna  dos  parentum  sit  virtus,  ego  eam 
solam  secutus  contempsi  et  divitias,  et  caetera. 
quae  plurimi  in  conjugiis  sequi  solent.  Scribit 
Petronius  arbiter,  raram  fec  it  mixturam  c um  sa- 
pientia forma.  In  ea  tamen  raritate  hoc  mihi  dono 


77 


LIBER  VI. 

Dei  Immortalis  contigit,  ut  cum  uxor,  quae  non- 
dum decimum  octavum  excessit  annum,  sit  prae- 
stans forma,  a virtutibus  tamen  pulcritudo  supe- 
retur. Siquidem  nihil  ei  deest,  quod  in  optima 
adolescente  requiratur.  Itaque  satis  recte  videor 
consuluisse  quieti  meae,  et  futuris  annis,  licet 
quidam  ex  amicis  ridentes  dicant,  tunc  me  artem 
novam  incipere,  cum  desinendum  esset.  Sed  quod 
bene,  et  honeste  fit  id  nunquam  fieri  sero  putatur. 
Et  quemadmodum  boni  poetae  extremum  actum 
polictiorem,  perfectioremque  efficiunt,  itidem  ego, 
quod  temporis  superest,  perfectiori  vitae  dedica\i. 
Catonis  autem  divortium  missum  faciamus.  Multa 
ferebat  illorum  temporum  conditio,  quae  hodie 
improbantur.  Attamen  ut  Seneca  citius  ebrietatem 
laudare  vult  propter  Catonem,  quam  Catonem 
dehonestare  propter  ebrietatem,  sic  tuus  Poggius, 
quicquid  Cato  et  philosophus,  et  stoicus  fecit,  et 
honeste,  et  cum  virtute  existimat  fecisse.  Yerun- 
tamen,  ut  Cicero  scribit  sponsam  cuique  suam 
placere,  sic  tu  tuam,  ego  meam  opinionem  ser- 
rabo. Ha  tamen,  ut  idem  sensus  utrique  futurum 
sit  in  amicitiae  fide.  Vale , et  me  commenda 
Domino  meo  Domino  Leonello  omni  virtute  prae- 
stantissimo.  Bononiae  die  XV1I1  Maii  (1). 


(I)  Anni  It».  ^ 


78 


POGGII  EPISTOLE 


EPISTOLA  II. 

Poygius  pl.  sal.  dicit  Domino  Juliano 
Cardinali  Sancti  Angeli . 

Exortatus  saepius,  atque  impulsus  a te  quo- 
dammodo tum  verbis,  tum  etiam  litteris,  reveren- 
dissime ac  praestantissime  Pater,  ut  aliquem 
certum  vivendi  cursum  deligerem,  ad  quem  di- 
rigerem finem  vitae,  adhaesi  aliquando  tandem 
consilio  tuo.  Nam  cum  duae  viae  essent  proposi- 
tae, quibus  haec  aetas  nostra  dedi  solet,  altera 
sacerdotii,  altera  saeculi,  a sacerdotio  autem  na- 
tura mea  semper  abhorruisset,  solitudo  vero  mihi 
esset  invisa,  applicui  tandem  animum  ad  conju- 
gium, hoc  est,  ad  civilem  vitam.  Non  nego  paca- 
tiorem a multis,  quietioremque  aestimari  vitam 
priorem  procul  ab  omni  molestia  constitutam,  sibi 
soli  vacantem,  atque  ociosam,  quam  multo  plures 
propter  opulentiam,  atque  opes  sequuntur,  quam 
propter  religionem,  aut  sanctimoniam  morum 
Amplitudo  enim  beneficiorum  quaeritur,  non  recta 
vivendi  ratio.  Etenim  pulchrum  inter  mortales 
putatur,  excellere  inter  alios  dignitate,  coli,  attyie 
observari  a multi*:  abundare  div  iliis,  quibus  utaris 
ad  cultum  vitae,  atque  amplitudinem:  pulchrius 
autem  habetur,  ea  consequi  absque  labore,  et 
parva  temporis  mora.  Siquidem  ad  punctum,  et 
horae  momentum  tanquam  nascantur  Iungi,  qui  ad 
clerum  aspirant,  dignitates  maximas  assequuntur 


7'.) 


LIBER  VI. 
iit  saepissime  quem  antea  veluti  ignavum  quemdam, 
atque  abjectum  despexeras,  ignobilem  ac  rustica- 
num , postmodum  tanquam  Deum  quempiam  vene- 
rari, et  colere  cogaris:  et  qui  nuper  rudis  erat 
stupidus  atque  indoctus,  unico  Pontificis  verbo 
doctus,  prudens,  nobilis  vulgo  existimatur;  licet 
parum  a priori  natura  immutatus.  At  vero  mihi 
qui  didiceram,  quam  graves  essent  hae  dignitates, 
quam  honerosa  beneficiorum  susceptio,  quantum- 
que in  se  pondus  contineret  aliorum  cura,  ma- 
gnum timorem  incutiebant  ea,  quae  a priscis  Ec- 
clesiae doctoribus  traduntur.  Nam  cum  acceperim 
de  sapientissimis  viris,  quos  legi,  ad  quem  usum 
ecclesiarum  divitiae  sint  deputatae,  neque  mandu 
care  debere  non  laborantem,  et  eummet,  victu  et 
vestitu  contentum  esse  debere,  me  autem  cogno- 
scerem ineptum  ad  eum  laborem,  victum  vero,  et 
vestitum  aliunde, licet  laboriosius,  comparari  posse; 
satius  certe  duxi,  non  quidem  contemnere  supe- 
riorem vitae  institutionem  , sed  posteriorem  se- 
ctari, quae  aptior  meis  moribus  videbatur.  Et  sane 
illa  celebrior  meliorque  militia  est,  in  qua  majora 
merita  consequi  homines  possunt,  si  tamen  ita 
militant,  ut  religio,  et  susceptum  munus  praescri- 
bit. Sed  ego  qui  me,  qui  meas  vires,  et  quid 
agendo  possem  diutius  pensitavi,  veritus  sum  mc 
in  eam  aciem  ^ommi^tere,  in  qua  vel  turpiter  ce- 
dendum esset,  vel  cum  periculo  animae  succum- 
bendum. Itaque  cum  ad  saecularem  vitam  animum 
induxissem,  in  ducenda  uxore  id  praecipue  consi- 
lium secutus  sum , quod  maxime  a doctis  et 


80  POGGII  EPISTOL  V 

sapientibus  viris  laudari  solet.  Non  enim  divitias, 
quae  plurimos  obroerant  in  deligenda  uxore  per- 
quisivi,  non  statum  civitatis,  ad  quem  multi  anhe- 
lant: non  potentiorum  sustentacula ,% quibus  per- 
multi inhaerent,  appetivi:  sed  honestatem,  probi- 
tatem, virtutem;  quam  maximam  omnium  dotem, 
quae  a parentibus  tradi  queat,  sapientissimi  tradi- 
derunt Cum  ergo  nota,  et  perspecta  mihi  esset 
adolescentis  cujusdam  ex  nobili  familia , quae 
nondum  decimum  octavum  annum  excesserat, 
egregia  indoles,  pudicitia,  atque  hae  virtutes, 
quae  in  optima,  ac  praestantissima  juvene  requi- 
runtur, mores  autem  spectatissimi  probarentur  ab 
omnibus,  ratus  hanc  esse  dotem  omnium  pulcher- 
rimam, quamvis  formosior  esset,  quam  aetas  mea 
postularet,  tamen  cum  sc  irem  ita  educatam,  atque 
institutam  esse  a teneris  annis,  ut  formam  hone- 
stas, spetiem  pudor,  pulchritudinem  virtutes  plu- 
rimae antecellerent,  duxi  eam  uxorem,  et  quidem 
ex  animi  mei  sententia.  Nam  in  ea  ita  consolor, 
atque  ita  acquiesco  in  diem  magis,  ut  Deo  gratias 
agam  continuo,  qui  cum  semper  antea  mihi  plus 
tribuit,  quam  delicta  mea  paterentur,  tum  vero 
hac  in  uxore  ita  consuluit  quieti  meae,  ita  mihi 
egregie  satisfecit,  ut  nihil  penitus  sit,  quod  in  ea 
amplius  requiram.  Xucharus  olim  dicere  solitus 
fuit,  cum  aliquod  obsonium  ad  unguem  laudari 
volebat,  id  esse  tale,  ut  >i  aliter  conditum  esset, 
futurum  non  fuisset  bonum.  Itidem  mihi  accidit  in 
uxore,  quae  talis  existit.  ut  nihil  >ibi  vel  adesse* 
cupiam,  vel  abesse,  \tqui  ea  causa  extitit.  c ur 


LIBKR  VI.  *l 

fuerim  tardior  in  scribendo,  quam  voluissem.  K>t 
commune  proverbium:  rarum,  vel  nullum  politis 
e\  iko  is  marilis  infra  annum  uvoris  non  poenitere 
Pontifex  constituit  mihi  semestre:  sed  cum  jam 
quintum  mensem  ingressus  sim,  uxor  autem  pro- 
batior liat  in  die.  mihique  jucundior,  atque  obse- 
quentior,  certus  sum  nullum  deinceps  locum  poe- 
nitentiae futurum,  cum  certa  quadam  conjectura 
reliquum  tempus  ipsis  oculis  videar  videre.  Spero 
etiam  Dei  gratiam  mihi  non  defuturam  in  poste- 
rum. Nam  qui  mihi  fuit  propitius  tum  quoque 
cum  tanquam  devius  aberrabam,  nunc  cum  re- 
ctum iter  incessus  sim.  accumulabit  in  me  rnise 
ricordiam  suam.Quicquid  tamen  acciderit,  quicquid 
sors  tulerit,  nunquam  recte  fecisse  poenitebit. 
Haec  cum  tua  charitate  volui  communicare,  ut  in 
eo,  quo  laetor,  et  gaudeo,  tu  quoque,  qui  me 
plurimum  diligis  , voluptatem  aliquam  capias. 
Scio  majora  quaedam  ad  tuam  sapientiam  scribi 
debere:  sed  etiam  sapientissimi  x iri  animum  quan- 
doque* relaxari1  a rebus  >eriis  consueverunt.  Oro 
ergo,  ut  hanc  legas  epistolam,  cum  ocium  sup- 
petit. joci  gratia.  Vale  et  me,  ut  soles,  ama. 
Bononiae  die  WYI  Maii  (1  . 

I A ii  ii  i U:«; 

C 


V..I  II 


POGGII  epistola: 


82 


EPISTOLA  III. 

Poggius  pl.  sal . dicil  insigni  Equiti 
Leonello  Estchsu 

Quamvis  superfluum,  ac  pene  arrogans  videri 
possit,  velle  me  verbis  incitare  egregiam  animi 
tui  indolem  sua  sponte  ad  Litterarum  studia  ere- 
ctam atque  incitatam,  amor  tamen  singularis 
erga  te  meus  me  coegit,  ut  si  non  cohortatione, 
attamen  acclamatione  aliqua,  sicuti  publicis  in 
ludis  fieri  videmus,  prosequar  te  currentem  ad  id 
certamen,  quod  pulcherrimum  omnium  judicatur. 
Nam  cum  duplex  sit  ad  veram  gloriam,  et  laudem 
cursus,  alter  per  rei  militaris  exercitium,  alter 
per  ocium  Litterarum,  non  discutiam  nunc  uter 
alteri  sit  praeferendus.  Id  vero  constanter  affirmo, 
et  bellicam  disciplinam  penitus  nostris  diebus 
extintam,  ut  nulla  solida  laus  ex  ea  oriri  possit, 
et  illam  quicquid  famae,  aut  nominis  apud  posteros 
adepta  sit,  Litterarum  beneficio  consecutam.  Ja- 
cerent enim  sepultae,  atque  obrutae  perpetua 
oblivione  regum  atque  imperatorum  res  gestae 
quantumvis  illustres  atque  magnificae,  quippe 
quae  caro  aetatem  hominis  excederent,  nisi  do- 
ctissimorum virorum  industria  immortalitati  de- 
dicarentur. Consenescunt  enim  omnia,  et  vetustate 
conficiuntur,  quae  doctorum  hominum  ingenio 
carent.  Extincta,  et  pene  deleta  jam  Tama  est, 
licet  infra  quinquagesimum  consistat  annum. 


83 


LIBER  VL 
excellentissimi  illius  imperatoris , quem  Tambel- 
lanum  cognominarunt:  cujus  opera  adeo  praeclara, 
et  egregia  extitere,  ut  cuivis  eorum,  qui  unquam 
fuerunt,  ducum  atque  imperatorum  verissime 
possint  conferri.  Expugnavit  urbes  plurimas  arte, 
ac  natura  munitas:  saepius  hostium  exercitus 
innumeros  prostravit:  quadringenta  millia  homi- 
num una  acie  capto  duce,  qui  magnus  Tureus 
vocabatur,  delevit:  maximas  vastavit  nationes: 
regna  plura  in  suam  ditionem  redegit:  habuit 
numerum  militum  parem  Xersi:  militaris  disciplina 
adeo  viguit  in  illo,  ut  castrorum  ordo  simillimus 
esset  compositae  civitati:  nunquam  commeatus 
tanto  hominum  numero  defuit:  nunquam  adver- 
sam expertus  est  fortunam:  verum  quia  caniit 
scriptoris  luce,  memoriam  tanti  viri  paucissimi 
jam  tenent,  et  ejus  gesta  nulli,  aut  admodum 
pauci  meminerunt.  Quamobrem  praeclarissima 
rerum  omnium  ea  debet  haberi,  quae  ad  aeterni- 
tatem sui  nominis  consequendam  nullius  alterius 
egeat  adminiculo.  Reliquae  vero  suo  opere,  atque 
adjumento  nitantur,  atque  consistant.  Cum  ergo 
tuas  cogitationes,  et  curas  omnes  contuleris  ad 
humanitatis  studia,  et  eloquentiae  doctrinam, 
atque  ad  ea  ita  incumbas,  ut  etiam  eos,  qui  sunt 
ociosissimi,  tua  diligentia  exsuperare  videaris; 
persevera  quaeso,  atque  persiste  in.  hoc  tam 
egregio  virtutis  theatro,  ex  quo  amplissimam 
gloriae  palmam  sis  consecuturus.  Multos  egregios 
principes  post  septingentesimum  annum  tulit  Italia, 
qui  sua  aetate,  et  pace,  et  bello  claruerunt:  at 


8*  POGGII  EP1ST0L.1 

illorum  nomon  obscurum  esi,  atque  obsoletum, 
quoniam  neque  ipsi  docti  extitemnt,  neque  a do 
et  is  posteritati  tradita  est  eorum  > iri  us.  Nostra 
quoque  aetas  aliquos  protulit  minime  ccihtemnen- 
dos,  quorum  jam  fama  silentio  obducta  delitescit. 
Homerus  olim  Achillem  consecravit  aeternitati;  at 
nisi  is  extitisset,  idem  tumulus,  ut  inquit  Cicero, 
qui  corpus  Achillis  contexerat,  etiam  famam  obruis- 
set. Ita  accidit  profecto.  Nullum  virtutis  opus  adeo 
excellens  et  eximium  unquam  fuit,  ut  ejus  nomen 
futurum  fuerit  diuturnum,  nisi  doctrinae  munere 
commendetur  memoriae  |M>8terorum.  Quanti  ergo 
aestimanda  est  litterarum  facultas,  quae  floriam 
praestat  rebus  gestis,  et  reddit  homines  immorta- 
les? Maximum,  et  praecipuum  locum  sibi  semper 
vindicavit  militia  et  imperatoria  laus;  sed  manca 
quaedam  res,  et  infirma  ad  conservandam  sui  me- 
moriam reperitur  absque  auxilio  scriptorum  , qui 
illam  celebrem  reddant.  Nullum  enim  habent  fir- 
miorem lorum  excellentium  virorum  facta,  nullam 
certam  sedem  tenent,  nisi  quam  litterarum  opere 
adipiscuntur. Quis, ut  barbara  omittam. Graecorum, 
aut  Homanorum  gesta  cognovisset,  si  defuissent 
scriptores  uberrimi,  qui  eorum  res  domi,  et  foris 
gestas  sua  facundia  illustrarent  ? Sacra  igitur 
quaedam  res.  ac  c ultu  et  veneratione  digna,  sunt 
humanitatis  et  bonarum  artium  studia,  quorum 
ope  et  beneficio  mortui  vivunt  gloria  et  lama 
hominum  sempiterna.  Ad  ea  ego  cum  te  intelligam 
adeo  inflammatum,  ut  etiam  caeteros  tuo  exemplo 
incitare  queas,  non  quidem  te  hortor,  nam  id 


LIBKR  VI.  SH 

supervacaneum  esset,  verum  oro,  atque  obsecro, 
ut  te  eum  esse  memineris,  in  quem  multi  respiciunt, 
in  quem  omnes  litterarum  cultores  summam  spem 
posuerunt  existimantes,  te  musis  nostris  magnam 
auctoritatem  et  magnum  decus  allaturum.  Subri- 
pias, velim,  quotidie  negotiis,  quae  undique  im- 
pendent, aliquid  temporis,  quod  in  studiis  colloces, 
quo  te  ad  rectam  vi\endi  rationem  contirmes,  ut 
cum  venerit  aetas,  qua  te  rebus  majoribus  acco- 
modare  queas,  tunc  illud  in  te  oriatur,  quod  refert 
noster  Cicero  in  oratione  pro  Archia  poeta,  asse- 
rens, cum  ad  naturam  eximiam  atque  illustrem , 
qualis  tua  est,  accesserit  ratio  quaedam , confir- 
matioque doctrinae,  tum  illud  praeclarum  nescio 
quid  existere,  ac  singulare,  quale  in  Africano  ac 
Lelio  multisque  aliis  fuisse  testatur,  quos  oro 
magis , quam  Caesarem  imitandos  tibi  proponas, 
sequens  vestigia  eorum,  qui  legendi  curam  cum 
negotiis  conjungentes,  omni  vitio  et  turpitudine 
caruerunt.  Vale  et  me  ama.  Bononiae  XVI  kalendas 
Septembris  (1). 


EPISTOLA  IV. 

Pogyius  pl.  sal.  dicit  Yalasco  Portuyalliensi  r.  C . 

Si  tantum  ingenio,  aut  dicendi  facultate  vale- 
rem, ut  quem  scribis  essem  gradum  eloquentiae 
consecutus,  satisfacerem,  et  quidem  libens,  deside- 


(1)  Anni  I43U 


86 


POtJGII  EP1STOL/E 
rio  tuo.,  mi  suavissime  Valasce,  ut  scilicet  aliqua 
perbrevia  praecepta  tibi  traderem,  quibus  adeam, 
quam  concupiscis  laudem  oratoriam  pervenires. 
Verum  et  ego  rudis  atque  indoctus  mihi.,  videor , 
ad  scribendum  de  re  praesertim  ditlicili,  mihique 
non  admodum  nota.  Et  haec  eadem  ab  exquisitis- 
simis ingeniis  sunt  dttfase  tradita,  ac  descripta  ut 
si  tibi  illi  non  satisfaciant,  frustra  ego  coner  obstre- 
pere auribus  tuis,  ac  patefacere  stultitiam  in  scri- 
bendo meam.  Quid  enim  est  ad  dicendi  artem  et 
stadium  spectans,  quod  ab  illis  sit  amissum,  aut 
non  elimatum  atque  perfectum?  Quirquid  arte, 
exercitatione  praecipi,  et  tradi  potest,  dilucide  ab 
illis  est  explicatum,  quos  si  quis  legerit,  si  quis 
imitatus  fuerit , non  est  ut  egeat  aliorum  adju- 
mentis. Hi  tibi  et  dant  praecepta,  quibus  institua- 
mur, et  summa  utuntur  in  scriptis  suis  eloquentia. 
Quintilia nns  artem  eloquentiae  diligentissime  pro- 
secutas est  Cicero  autem  noster  et  artem  perfecte 
tradit  compluribus  suis  libris,  et  orationibus  quas 
permultas  edidit,  exercitationem  affert  ad  ea,  quae 
descripsit , praecepta:  philosophia  etiam  multis 
voluminibus  ab  eo  ornata  est,  et  Latinis  Litteris 
exposita.  Quare  si  te  praeceptis  quibusdam  instrui 
cupis,  non  rivulos  consectari  debes , sed  ipsum 
fontem  perquirere  ex  quo  haurias  quantumlibet. 
Hac  inie  tamen,  ut  tibi  aliqua  ex  parte  satisfactum 
putes,  boc  brevissime  praeceptum  tibi  a me  esse 
velim.  Est  M.  Tullius  omnium  qui  unquam  fuerunt, 
futuri  ve  sunt,  eloquentissimus,  cum  in  iis,  quae  ad 
artem  oratoriam  spectant,  tum  ad  institutionem  . 


87 


LIBER  VI. 
et  doctrinam  vitae  moralis.  Eum  igitur,  qui  prin- 
ceps est  inter  omnes,  suadeo  frequenter  legas; 
primum  libros  eos,  qui  ad  instituendum  oratorem 
sunt  accomodati,  deinde  orationes,  in  quibus  expri- 
mitur vis  omnis,  atque  ars  oratoris;  deinceps  libros 
ejus  omnes  in  philosophia.  Ita  eloquentiam  cum 
sapientia  conjungens,  consequeris  id  quod  ipse 
testatur  in  Bruto.  Qui  studet  eloquentiae,  eum  et 
prudentiae  operam  dMHiion  enim  vir  improbus, 
aut  imprudens  eMj(0lMbaberi  eloquens  potest. 
Sed  tamen  quid  ofiMpIt,  ut  ad  me  ires  pro  iis 
rebus,  quarum  tu  ipse  es  copiosissimus?  si  quidem 
tua  epistola,  qua  te  instrui  certa  via  ad  oratoris 
ubertatem  petis,  tum  verborum  copia  referta  est, 
tum  gravitate  sententiarum : ita  vero  eleganter 
scripta,  ut  in  eo,  quod  quaeris,  alios  excellere 
videaris.  Nihil  enim  in  illis  abest,  quod  quiris  di- 
sertus, aut  copiosus  amplius  desideret.  Itaque 
potius  tentandi  causa,  quam  consilium  exquirendi, 
te  eam  sumpsisse  curam  scribendi  puto.  Quocum- 
que tamen  egeris  animo,  gratissimum  mihi  fuit 
provocari  abs  te  litteris,  quo  aliquod  argumentum 
elicerem  ex  tuis  verbis  scribendi  ad  te,  quem  sum- 
mopere diligo.  Ex  quo  enim  tecum  sum  collocutus, 
sensi  te  virum  doctum,  atque  eloquentem,  dignum- 
que  existimavi,  quem  omnes,  qui  studiis  humani- 
tatis delectantur,  diligant,  et  carum  habeant,  et  eo 
magis,  quo  in  ife  oris  ortus  es,  et  educatus,  in 
quibus  nullum,  vel  rarum  eloquentiae  vestigium 
versatur.  Vale  et  me  ama.  Bononiae  (I). 

(I)  Dee*t  mensis  . a«l  annum  veru  appella!  U3ti. 


POGGI1  EPISTOLE 


88 


EPISTOLA  V. 

Poyyius  pi  sal.  dii  it  Siiponi  Episcopo  Mutinensi. 

Cum  verbis  tecum  agere  potuissem,  mi  ju- 
cundissime Pater,  ea,  quae  litteris  sum  scripturus, 
tamen  cum  verba  cito  defluant,  et  minorem  au- 
ctoritatem habere  videqBBfc decrevi  in  hoc  meo 
gratulandi  munere  epirttf^pifas,  quam  sermone 
uti,  apud  te  praesertim , (ftfMriptis  meis,  quann  is 
nullius  operae  pretii,  plurimum  delectaris.  Etenim 
si  ad  alium  quempiam  ex  his  notis  nostris  similis 
dignitas  delata  extitisset,  haesitarem  paulum  a 
scribendo,  veritus  gratulandum  ne  sibi  existima- 
rem, an  potius  condolendum.  Nam  si  dignitas 
hujusmodi  nihil  praeter  opulentiam  ac  tumorem 
queftidam,  ut  multis  contingit,  secum  afferat, 
nescio , qua  in  re  sit  opus  nostra  gratulatione 
quippe  qui  ejusmodi  curam  sumimus  erga  illos . 
quibus  aliquid  boni  contigisse  arbitramur.  Cum 
autem  quidam  honoribus  in  se  collatis  abuti  con- 
sueverint, et  deteriori  se  vitae  tradere,  ingemi- 
scendum est  illos  peccandi  facultatem  , ac  ma- 
teriam consecutos.  Interrogatus  Socrates  olim 
beatam  ne  ac  felicem  putaret  quemdam  praedi- 
vitem hominem  atque  opulentum,  nondum,  in- 
quit, cum  eo  sum  collocutus.  Non  enim  ex  divitiis, 
aut  principatu,  sed  ex  animo  |>ossidentis  aestima- 
bat hominis  felicitatem.  Multos  quidem  vidit  nostra 
aetas  qui  altiori  gradu  ac  magistratibus  affecti 


89 


LIBER  VI. 
ex  licentia  atque  affluentia  rerum  nequiores 
multo  evaserunt.  Nonnullos  vero,  qui  cum  antea 
viri  solertes  industrii,  studiosi  Litterarum,  et  in- 
genii perspicacis  haberentur,  post  susceptam  am- 
plitudinem dignitatis,  secordia  , desidia , ignavo 
otio  torpescerent,  ad  pastum  ac  somnum  veluti 
mutum  animal  vacantes.  Quidam  humilitatem  in 
superbiam , frugalitatem  in  luxum , liberalitatem 
in  avaritiam,  charitatem  in  odium  converterunt. 

Solent  aliqui  causare  fortunam,  quod  inopia  vi- 
ctus impediantur  a studiis  et  virtute.  At  iidem 
cum  ad  majora  conscenderint,  bonorum  abun- 
dantia a bene  agendo  retardantur,  quibus  non 
bono,  sed  malo- dignitas  et  divitiae  extiterunt. 

Horum  omnium  viam  stultus  fuerit,  si  quis  gra- 
tulandam, ac  non  potius  deflendam  putet,  cum 
eas  res,  quae  bene  vivendi  incitamenta  praebere 
defuissent,  ad  errandi  ac  delinquendi  facilitatem 
transtulerit:  imitantur  ii  quidem  malos  artifices, 
qui  ex  materia  pulchra  aedificium  turpissimum 
struunt.  At  vero  mihi,  cui  tua  virtus  nota  est  et 
longa  consuetudine  perspecta,  qui  non  adumbrata  \ 

signa  aliqua  tuae  probitatis  et  prudentiae,  sed 
impressa  vestigia  percepi,  licet  vere,  et  ex  animo 
gratulari  tum  felicitati  tuae,  tum  vero  maxime 
virtuti,  qui  bonis  initiis  rectum  iter  ingressus  sis. 
talenta  tibi  credita  cum  magno  foenore  Domino 
redditurus.  (Aon  enim  emendicatam  precibus, 
non  suffragiis  comparatam , non  concessam  am- 
bitioni dignitatem  consecutus  fuisti,  sed  integer- 
rimis moribus,  spectatae  probitati,  virtuti  cognitae 

Vol.  II.  12 


90^  PBGGII  EP1STOL  E 

attributam:  quo  certior  sum  ex  hac  novae  digni- 
tatis accessione  ardentiorem  tibi  mentem  ac  de- 
siderium, ad  rectam  atque  exquisitam  quamdam 
vivendi  normam  futurum..  Nam  quo  majus  tihi 
onus  esse  injunctum  sentis,  eo  te  reddes  conten- 
tiori animo  ac  voluntate  ad  exuperandas  dilli- 
cultates  omnes,  quae  bene  agentibus  praepositae 
videntur.  Adest  acre  tibi  ingeniunv,  adsunt  studia 
Litterarum,  quibus  ab  ineunte  aetate  deditus  exti- 
tisti:  adest  omnibus  in  rebus  continentia,  summa 
modestia,  atque  animus  a vitiis  liber:  abes  longe 
a vulgo  eorum,  qui  se  ortos  ad  voluptatem  putant. 
Tum  eximia  ac  praestans  natura , tum  sacrae 
scripturae  jugis  lectio  tibi  praestiterunt,  ut  non 
vulgari  ac  nota  episcoporum  via , eorum  dico . 
qui  pluris  dignitatem  faciunt,  quam  bonitatem, 
tibi  ducas  proficiscendum,  sed  multo  exquisitiori 
ac  perfectiori,  quae  sit  caeleris  tanquam  veterum 
sanctitatis  exemplar.  Nam  quid  tibi  deest  eorum, 
quae  in  optimo  antistite  requirantur?  Tu  consi- 
lium in  deliberando,  prudentiam  in  agendo,  in 
perficiendo  diligentiam,  in  decernendo  aequitatem 
adhibere  jMites:  tu  humanitate,  benivolentia,  chari- 
tate,  facile  caeleris  praestas.  Tibi  mores  praestan- 
tissimi  summam  laudem  contulerunt  . ut  nisi  tu 
tibipsi  desis,  omnia  alia  accumulate  tibi  adesse  ri- 
deantur. Non  disputabo  nunc  haec  enim  tu  ipse 
melius  nosti ) quid  Episcopum  deceat,  quod  ejus 
sit  olficium,  quae  actio,  quod  munus.  Nam  Pau- 
lus Apostolus , pluresque  ex  illis  sanctissimis , 
quos  frequenter  tractas,  tibi  abunde  suppeditant 


LIBER  VI.  (H 

mandata,  quibus  episcopi,  et  sacerdotes  pareant: 
qui  Deo  non  mundo  cupiunt  servire,  multa  certe 
praecepta  tradunt,  plures  allerunt  difficultates, 
quibus  praesules  astringantur:  honorem  vero  il- 
lum maximo  premi  onere  asseveMUiC:  neque 
Episcopum  esse,  qui  praeesse  cupla  tyflifln  prodesse. 
Dispensatorem  bonorum  Ecclesiae  cui  praesit  esse 
dicunt  positum  in  quadam  veluti  specula,  ex  qua 
aliis  consulat , atque  opituletur.  Denique  tam 
multa  onera  in  eum  congerunt,  ut  Chrysostomus 
scribat  in  epistola  ad  Hebraeos,  mirum  e&fc:  si 
rectorum  aliquis  salvetur.  Illud  vero  constanter 
affirmo , unum  quoddam  esse  onus  omnium  ifca- 
ximum.  Nam  cum  omnes  difficultates,  quae  sa- 
cerdotibus imminent,  animo  evolveHs,  nulla  gra- 
vior, nulla  magis  ardua  occurret,  quam  su&ipfere 
multarum  animarum  curam.  Gfave  est  fclibire 
onus  medendi  morbis  animi , qui  occulti  ac  la- 
tentes ut  plurimum  esse  solent:  gravius  reddere 
rationem  alterius  vitae:  gravissimum  vero  alterius 
'dfelicto  debitorem  teneri,  proque  delinquente  'apud 
Ueum  puniri.  Vide  quid  sentiat  alio  fn  loco  Chry- 
seatomus.  Sacerdos,  inquit,  etiam  si  bene  propriam 
dis^pensaverit  vitam,  caeterorum  vero  negiigenter 
curam  habuerit,  cum  pernitiosis  in  gehennam 
^ adit.  Haec  mihi  admodum  ardua  videntur,  plu- 
1rimoque  labore  et  sudore  plena:  neque  cujvtsvis 
‘esse'  hominifo,  sed  bene  instituti  ad  \itam,  el 
'accepti  Deo.  Etenim  si  dispensator  quispiam  in 
‘magna  familia  operariorum  ducit  accepti  atque 
expensi  annuam  rationem  ferre,  et  in  ea -multos 


92  RO(;c;iI  EPISTOL.K 

occupat  dies,  quam  si  in  plores  annos  differat . 
vix  suas  rationes  etiam  apud  eos,  qui  persaepe 
falluntur,  explicare  in  singulis  potest:  quandoque 
autem  cum  incuriosius  se  habuerit,  iq  carcerem 
traditur:  quid  ei  contingere  arbitremur,  qui  non 
unius  alicujus  fundi,  aut  familiae  dispensationem, 
sed  amplissimae  civitatis , magnaeque  patriae 
rationem  reddendam  suscepit?  ubi  non  tantum 
pro  rebus  actis,  sed  neglectis  quoque  atque 
omissis , et  apud  eum , qui  nequit  fafii , tabulae 
ac  codices  erunt  proferendi.  Mihi  quidem  terror 
ac  tremor  quidam  injicitur,  haec,  et  plura  alia 
quae  in  mentem  veniunt  consideranti,  quae  certe 
me  olim  deterruerunt,  sive  ex  imbecillitate  in- 
genii, sive  negotii  timore,  a sacerdotii  officio 
ac  cura , suaseruntque  ut  eligerem  saecularem 
vitam.  Tibi  autem,  cui  amplior  animi  virtus, 
singulare  ingenii  acumen,  fervens  voluntas  talia 
a4jumenta  subministrarunt,  ut  quantumvis  ardua- 
res,  et  coosilio  obire , et  ratione  perficere  facil- 
lime queas,  scio  futura  esse  levia , quae  caetei  i 
gravissima  solent  judicare.  Quoque  majus  certa- 
men sit  tibi  propositum,  eo  audentius,  ..ique 
enixius  explicaturum  tuas  vires  adversus  mundi 
bqjus  colluctationes.  Nihil  est  enim  tam  difficile, 
quin  volenti  facile  fiat.  Quamvis  v irtutem  sapien- 
tiss&mi  tradant  in  arduo  colloc  atam,  facilis  tamen 
ad  eam  est  ascensus , si  quis  animum  recte  in- 
tenderit ad  iter  pervestigandum.  Nolo  consiliis 
quibusdam  ad  ostendendam  prudentiam  apud  te 
uti,  ne  v idear  diffidere  sapientiae  tuae.  Hoc  tamen 


LIBER  VI,  '■* 

pro  nostra  amicitia  admonuisse  te  velim,  ut  cum 
tanquam  sponsa  quaedam  Spiritualis  sit  tibi  con- 
donata, qua  cum  vivas,  qua  cum  Deo  fructum 
uberem  parias,  illam  solam  tibi  enutriendam, 
ornandam , colendam , neque  ullam  praeterea 
amplius  appetendam,  seu  quaerendam,  quantumvis 
sit  opulentior  putes,  nisi  enim  hanc  propriam  esse 
existimaveris,  quae  a te  -divelli , aut  amoveri  per 
totam  aetatem  nequeat,  nunquam  sincere  animum 
in  ejus  cura  poteris  defigere.  Neque  enim  suis 
rebus  erit  contentus,  qui  inhiabit  alienis.  Attamen 
cum  tanta  in  te  sit  doctrina,  quanta  in  viro  peri- 
tissime ac  doctissimo  esse  potest,  cum  sacrarum 
litterarum  studio  quotidie  incumbas,  cum  quae  tibi 
agenda  sint  jam  dudum  legendo  perceperis;  jam 
non  eges  alterius  adminiculis  ad  rectam  vivendi 
legem  atque  institutionem.  Scis  te  esse  episco- 
pum, hoc  est  non  tuorum  esse,  sed  aliorum 
praemeditatore/n:  scis  te  pascendis  ovibus  desti- 
natum, scis  te  praepositum  curae  publicae  uti- 
litatis, scis  tibi  illius  vestigia  imitanda , qui  se 
pastorem  bonum  esse  professus  est.  Quae  omnia 
cum  mente  atque  animo  defixa  teneas,  cumque 
ad  omnes  ejusmodi  labores  non  solum  obeundos, 
sed  etiam  superandos  omnes  tuas  cogitationes 
erexeris,  verissime,  atque  optimo  jure  tibi  gra- 
tulandi occasmnem  assumpsi , cum  susceperis  id 
munus,  quo<r  et  viventi  summam  laudem , et 
mortuo  aeternam  sit  gloriam  praestaturum.  Vale. 
Bononiae  (1). 

1)  llecs»  mensi»  Itola  . ad  annum  vero  appellat  I43B. 


94 


POGttll  epistola; 


EPISTOLA  VI. 

Poggxus  pl.  sal.  dicit  Vernando  Ikdaa  V.  C. 

Cum  audissem  jamdudum  a plurimis,  quibus 
cum  est  mihi  frequens  consuetudo,  te  esse  vi- 
rum doctissimum,  atque  omni  litterarum  genere 
praestantem,  studiosissimum  vero  earum  littera- 
rum, quae  spectant  ad  studia  humanitatis,  sumina 
statim  te  sum  complexus  benivolentia.  Accessit 
ad  eam  augendam,  quod  quidam  mihi  retulerunt, 
te  cum  voluptate  legere  epistolas  meas,  quamvis 
parvo  sint  aestimandae.  Quod  autem  pluris  facio, 
quam  reliqua  omnia,  quodque  ad  amorem  me 
etiam  excitavit,  multi  affirmant,  te  ad  variatum 
multipliciumque  rerum  scientiam  adjunxisseifftiam 
studia  probitatis  ac  virtutis.  Neque  minorem  te 
laudem  ex  ejus  cultu,  quam  ex  litteris  reponas* 
qua  in  ve  permagnum  adeptus  es  doetrihhe  afque 
ingenii  fructum.  Etenim  qui  k)  suis  studiis  asse- 
quntur,  ut  eis  utantur  tanquam  instruthentis  ad 
honestum  ac  decorum  illud,  quod  laudatura  phi- 
losophis capessendum,  hi  mihi  videntur  egregium 
atque  excellens  praemium  ex  suisvigiW^reportare. 
Oribus  vero  multarum  rerum  scientid  'alttolit  irri- 
tamenti, aut  fomenta  vitiorum  , jath  praestaret 
illis,  rudes  fame,  quam  doctos1,  Wrtrtbs potius, 
quam  eloquentes.  Mei  reo  enim  bbhde  arte4  reper- 
tae fuerunt,  ut  illis  instrueremur,  quid  agendum 
esset,  quidve  omittendum,  ut  per  earum  exhorta- 


1)5 


LIBER  VI. 
tiones  optimis  moribus  instrueremur.  Nec  est  causa, 
cur  sapientes  velint,  postremam,  cui  vacandum 
sit,  debere  esse  moralem  philosophiam,  tanquam 
perfectioris  cujusdam  vitae  praecepta  et  institu- 
tiones continentem.  Cum  igitur  ex  litteris  summam 
omnium  rerum  doctrinam  sis  consecutus,  virtus 
autem  boni  viri  tibi  nomen  indiderit,  commotus 
sum  ad  te  toto  ex  animo  diligendum.  Scis  enim 
virtutem  tanti  esse,  ut  nos  ad  eorum,  etiam  quos 
nunquam  vidimus,  benivolentiam  compellat.  Cu- 
piebam aliquid  ad  te  scribere , quo  tibi  mea  erga 
te  voluntas  notior  fieret.  Sed  nulla  se  hactenus 
occasio  tulit,  qua  daretur  scribendi  facultas^ Nunc 
vero  cum  Lupus  Roderici  admodum  mihi  familiaris, 
qui  olim  quasdam  meas  epistola»,  quae  ad  te  de- 
ferrentur, scripserat,  se  velle  ad  te  ira  mihi  dgai- 
ficasset,  rogassetque,  ut  aliquid  ad  te  litterarum 
darem,  nam  id  pergratum  esset  tibi  futurum, 
sumpsi  ex  suis  verbis  veluti  argumentum  quoddam 
ad  te  scribendi,  ut  posieaquam  coram  verbis  fieri 
nequit,  absens  per  litteras  me  tibi  deditum  esse 
cognoscas.  Non  sum  hoc  primordio  usus  exquisito 
quodam  genere  litterarum,  quemadmodum  in 
insignem  virum  scribentem  decebat,  sed,  rudi 
quodam  veluti  internuntio,  et- ex  tempore  profici- 
scenti nullo  cum  apparatu ; hic  et  tibi  Poggium 
offert,  licet  pusillum  hominem,  atque  imbecillum, 
et  praesto  omfti  in  re  satisfacturum  pro  faculta- 
tibus nuntiabit.  Vale  et  me,  quoniam  id  mutuum 
fit,  ama.  Bononiae  111  kalendas  Novembris  (1). 

«)  A uni  1436. 


96 


P0GGI1  EPISTOLA 


EPISTOLA  VII. 

Papgius  pL  sal.  dicti  Fmncuco  Marescalco. 

S 

Nihil  est  mi  Fmncisce , quod  libentius  agerem  , 
quam  scribere  ad  te  saepius,  quem  scio  mihi  ami- 
cissimum, sed  impedior  pluribus  negotiis,  in  quibus 
scriptam  opus  est,  ut  aliquando  nil  magis  sit  mihi 
moieslnoi,  quam  scribere.  Hoc  fuit  causae,  cur 
non  responderim  nonnullis  epistolis  tuis.  Nunc 
vero  cum  tertia  a te  epistola  mihi  reddita  sit, 
sumpsi  calamum,  ne  riderer  contemnere  amicitiam 
nostram,  vel  negiigere  mandata  tua.  Postulas  a mc 
volumen  epistolarum,  quas  scripseram  ad  Nico- 
laum. Ego  jamdudum  id  fecissem,  nisi  expectassem 
quasdam  alias  ad  eum  epistolas,  quae  desunt  vo- 
hmsini,  paulo  quam  caeterae  uberiores.  Binis  jam 
litteris  oravi  Nicolaum,  ut  illas  ad  me  mitteret. 
At  Ule  omnium  negiigentissimus,  qui  sua  tarditate 
cochleam  superaret,  neque  misit  epistolas,  neque 
verbum  rescripsit  nilum,  me  suspensum  detinens, 
qui  non  audeo  volumen  edere,  priusquam  illae 
abjiciantur.  Scias  me  tamen  scripsisse  ad  te  episto- 
lam, quae  erit  prima  omnium  inscripta,  veluli 
qaaddam  probemiokirn : ejus  copiam  ad  te  mitto. 
uHaMEgat  me  non  immemorem  promissi,  et  re 
et  verbis,  qnand  potuerim,  satisfecisse  voluntati 
tnae.  Et  m enim  sim  admodum  pusilli  ingenii 
tenuissimaeqoe  fccalUlis,  conor  tamen  non  eolum 
respondere  officio  de  me  benemeritis;  sed  etiam 


LIBER  VI.  97 

provocare  ad  promerendum.  Pessimum  est  vitio- 
rum omnium  ingratitudo  i quam  qui  sequitur , 
turpissimus,  flagitiosissimusque  omnium  haberi 
debet  Neque  enim  Deum  colere,  neque  amicitiam, 
aut  benivolentiam  hominum  servare  potest,  qui 
fuerit  ingratus.  Sed  haec  hactenus.  Si  vis  bos 
qtiaterniones,  ut  sunt  dissoluti , curabo  ut  ad  te 
deferantur:  sin  vero*expectare  vis,  quoad  volumen 
perficiatur,  ac  ligetur,  age  ut  libet.  Tibi  enim  illud 
dicavi,  prout  cognosces  ex  epistola.  Tu  vale  et 
quid  fieri  a me  velis,  perscribe.  Bononiae  pridie 
kalendas  Decembris  (1)  manu  festina.  Gaspari  no- 
stro plurimam  salutem  dicito  verbis  meis. 

EPISTOLA  VIII. 

Poggius  pl.  sal.  dicit  Benedicto  Arretino 
viro  doctissimo . 

Plurimum  delectatus  sum  tuis  ad  me  litteris,  mi 
Benedicte , et  simul  sum  admiratus  ingenii  tui 
acumen,  qui  cum  tantam  operam  impenderis  juri 
civili  perdiscendo,  ut  inter  doctissimos  ejus  artis 
viros  digne  adnumerari  possis,  ita  tamen  eloquen- 
ter, ita  ornate,  ita  facunde  ad  me  scripsisti,  ut 
non  minorem  ex  eloquentiae  facultate,  quam  ex 
legum  doctrina  laudem  mea  sententia  merearis. 
Est  profecto  ifedicium  egregii  animi , et  ad  littera- 
rum studia  bene  instituti,  duas  res,  quarum  utraque 


(4)  Anui  I4J». 

Vol.  II. 


1.1 


98  IHRKJII  epistul  i ; 

difficilis  est  atque  ardua  ad  percipiendum,  ita  te 
esse  complexum,  ut  parem  te  reddideris  illis  etiam 
qui  in  alteram  tantum  omnem  suam  operam  con- 
tulere. Immensum  quiddam  est  civilis  juris  perce- 
ptio, tum  propter  rerum  \arietatem.  acr  senten- 
tiarum, cura  plures  inter  se  dissideant  legum 
scriptores,  tum  vero  maxime  propter  commen- 
tantium  infinita  pene  volumina , quae  mentes 
legentium  diversis  implicant  opinionibus;  ita  multis 
ac  superfluis  verbis  diffusa,  ut  ea  sola  aetatem 
etiam  cervorum  consumerent  ad  legendum,  quo- 
rum tractatio,  et  molesta  est:  absunt  enim  ab 
omni  cultu  orationis,  ut  priscos  illos  jurisconsultos 
eloquentissimos  viros  nunquam  legisse  appareat: 
et  tanta  est  sententiarum  contrarietas.  tanta 
verborum  cavillatio,  ut  percipiendae  veritatis  >iam 
praecludere  rideantur.  Eloquentiam  vero  quam 
facile  consequamur,  hinc  licet  perspici,  quod 
omni  in  tempore,  omni  in  aetate  pauci  reperti 
sunt,  qui  jure  possint  appellari  eloquentes.  His  in 
facultatibus  cum  te  conspiciam  majorem  in  mo- 
dum profecisse,  gratulor  tibi,  qui  vires  ingenii 
collocaris  in  eo  Litterarum  exercitio,  quo  et  ho- 
nori, et  utilitati  possis  consulere.  Nam  legum 
•cientia  opes  ac  divitias  tribuet,  necessarium  vitae 
humanae  praesidium:  eloquentiae  autem  admini- 
cula Maximum  ornamentum  aderrent,  et  ipsa 
qooqoe  admodum  aecomodata  ad  excolendam 
atque  exornandam  scientiam  juris  civilis.  Neque 
vero  est,  quod  te  moveat  communis  error  mul- 
torum , qui  pecuniae  gratia  jura  ad  injuriam 


90 


LIBER  VI. 
convertunt.  Semper  malorum  copia  bonos  numero 
superavit:  et  vetus  est  sententia  omnia  praeclara 
rara.  Omnes  ferine  ad  juris  doctrinam  accedunt 
lucri  cupiditate,  et  quaestus  causa:  quod  cum  sit 
tanquam  praecipuus  finis  discentibus  propositus, 
eam  justitiam  veram  esse  ducunt , quae  sit  quae- 
stuosissima. Itaque  non  aequitatis  rationem  ullam 
habent,  sed  nummositatis;  cum  ad  id  solum  va- 
cent, quod  sit  eis  studiorum  suorum  et  vitae 
fitfis  constitutus : Ubi  vero  lucrum  abest,  tum 
demum  jus  habetur  pro  injuria.  Non  quid  justitia 
requirat  attenditur,  sed  quid,  emolumenti  contro- 
versia possit  afferre.  Itaque  melior  ratio  illa 
ducitur , quae  fuerit  ditior  atque  opulentior. 
Etenim  ut  plurimi  negotiatorum  parum  quid  in 
lucro  proficiunt,  nisi  admodum  mentiantur,  ac 
fallendo  mercaturas  suas  verbis  extollant,  sic 
magna  pars  Legisperitorum  parum  utilitatis  se 
putant  posse  consequi,  nisi  justitiam  mendacio, 
aequitatem  verborum  praestigiis  subvertant.  Ita 
non  ad  juris , aut  legum  praescriptum , sed  ad 
arbitrium  dantis  ac  porrigentis  manus,  disputant, 
atque  altercantur.  Verum  tu,  quem  excellens  animi 
natura  non  magis  ad  litterarum,  quam  ad  virtutis 
cupiditatem  incendit,  emerges  ex  hoc  communi 
doctorum  grege  nullum  lucrum  esse  existimans , 
quod  fuerit  idem  sejunctum  ab  honestate.  Nolo 
autem,  ut  te$  redigas  ad  normam,  et  instituta 
quaedam  ejus  philosophiae,  quae  felicitatem  sola 
constituit  in  virtute.  Civilem  enim  vitam  capes- 
sentibus multa  sunt  praeter  eam  necessaria : 


m POGGIl  EP1STOL.E 

quanquam  philosophorum  plures  fuerunt,  qui  ap- 
petiverunt, quam  qui  contempsere  divitias.  Vox 
vero  ad  paupertatem  cohortantium  mapis  ore 
laudanda  est,  quam  re  experiunda.  Nam  durissi- 
mum est  ac  molestissimum,  egenum  atque  ino- 
pem esse,  adjumenta  vitae  ab  aliis  demisso  \ ultu 
petentem.  Cum  laudarem  olim  noti  cujusdam  . 
qui  in  diem  acceptis  elemosinis  viveret.  pau[**r- 
tatem,  dicens  illam  liberam  atque  expeditam  mul- 
tiplicibus molestiis  vacare,  quibus  reliqui  impli- 
carentur: vera  sunt,  inquit,  amice  quae  a te  di- 
- euntur;  sed  tamen,  paupertas  multis  incommodi- 
ac  suspiriis  referta  est.  Neque  vero  est  ut  verearis, 
ne  rite  consulendo  aut  justitiae  favendo  deprcs*u> 
jaceas,  aut  non  reliquos  longe  antecedas,  et  divi- 
tiis, et  dignitate.  Multo  majus,  atque  acceptius  e*t 
boni  et  justi  viri,  quam  docti,  aut  callidi  nomen 
possidere.  Maximi  semper  virtus  etiam  ab  improbis 
habita  est,  quae  aestimatur,  veneratur. c olitur  diam 
ab  invitis.  Neque  enim  fieri  potest,  ut  de  quo  con- 
firmata  jam  sit  virtutis  opinio,  non  et  honore,  et 
auctoritate,  et  commodo  c ac*  te  ros  antecellat.  Qua- 
mobrern  primum,  ut  fac  is,  virtuti  a te  dandam 
operam  censeo,  tum  indulpendum  tectis  viribus 
legum  studio:  deinde  addenda  esse  his  eloquentiae 
ornamenta,  liaec*  te  jacere  non  sinent,  sed  erigent 
altius,  et  in  summo  dipnitatis  atque»  honoris  praelii 
collocabunt  Sed  haec  tute  melius  potes  cognoscere 
a sapient issimis  viris,  quorum  in  lec  tione  coni mu<» 
versaris.  Quod  autem  in  epistolae  tuae  principio, 
et  me  collaudas  doctrinae  atque  eloquentiae  . et 


LIBER  VI.  101 

meam  operam  tibi  profuisse,  ac  propterea  te  mihi 
plurimum  debere  affirmas,  vellem,  ut  amice  scribis, 
ita  et  vere  scribere  contigisset.  Sed  tua  in  me 
benivolentia  plus  tibi  de  me  quam  requirat  veritas, 
persuasit,  et  rem  parvulam  posuit  summi  beneficii 
loco.  Nam  ego  homunculus  sum  rudis,  atque  im- 
politus: rem  vero  admodum  tenuem  gratitudo 
animi  magnam  facit:  Est  quidem  grati  animi  offi- 
cium, non  tantum  beneficii , quantum  voluntatis 
propensae  ad  beneGcientiam  rationem  habere, 
quae  quoniam  in  me  fuit,  facile  patior,  non  pro 
officio,  quod  nullum  extitit,  sed  pro  mea  in  te  af- 
fectione mihi  abs  te  gratias  agi.  Vale,  et  me,  ut 
coepisti,  ama.  Bononiae  X die  Decembris  (1). 

EPISTOLA  IX. 

Poggius  pl.  sal.  dicit  Lippo  suo . 

Modo  cum  domum  noctu  redissem,  offendi 
litteras  tuas,  et  simul  libellos,  quos  remisisti. 
Retulit  insuper  quidam  ex  domesticis  illum  qui 
detulerat  dixisse  se  postridie  mane  ad  te  velle 
proficisci;  si  quid  vellem  respondere,  ut  presto  id 
esset.  Itaque  licet  opus  esset  exquisito  quodam 
genere  litterarum  ad  virum  praesertim  eloquen- 
tissimum,  sumpsi  tamen  calamum,  scripturus  pro 
temporis  facultate  quicquid  in  buccam  veniret,  ne 
tibi  parum  respondere  viderer  in  officio  rescribendi. 


IJ  Anui  I4£i. 


102  '■_  POiUill  KPISTOLK 

Scio  moris  esse  eorum,  qui  primum  ad  amicos 
scribunt,  accuratioribus  quibusdam  litteris  uti.  ad 
ostendendam,  si  quam  iii  eis  videri  volunt,  vel 
eloquentiam,  vel  doctrinam.  Si  cui  autem  id  esset 
necessarium,  ego  is  essem,  qui  scribam  aci  eum, 
qui  suis  in  litteris  usus  est  summa  dicendi  copia, 
et  pravitate,  nisi  tibi  notae  essem t . quaec  unque 
illae  sint,  copiolae  et  facultates  meae.  Verum 
alias  diligentius,  cum  ocium  erit,  et  res  requiret, 
litteris  colloquar  tecum.  Nunc,  ut  tempus  postulat, 
epistola  tua  mihi  summam  attulit  animi  volupta- 
tem, cum  videam  te  ita  institutum  studiis  huma- 
nitatis, et  eloquentiae,  ut  si  in  eis  perseveres,  ma- 
gna sis  laude  et  gloria  futurus.  Non  loquor  tecum. 
neque  enim  natura  id  mea  patitur,  adulandi  gratia. 
>ed  quod  ita  e\  animo  sentiam.  Kaest  in  te  farulta* 
dicendi,  ea  ubertas,  is  ornatus  orationis,  ut  paucos 
legerim,  pace  eorum  dixerim,  qui  tibi  >int  antefe- 
rendi vel  elegantia,  vel  suavitate.  Itaque  si  rem 
mihi  gratam,  si  tibi,  tuoque  ingenio  dignam  . >i 
tuae  naturae  accomodatam  cupis  facere,  quicquid 
temporis  tibi  subripere  |>otes.  colloca,  et  consume 
in  his  litterarum  studiis,  quae  et  ad  eloquentiam 
spectent,  et  ad  sapientiam.  Vir  magnus,  milii  crede, 
evades,  si  perse  ve  rabis.  Me  autem  >cias  esse  tibi 
propter  tuas  virtutes  amicissimum,  adjuturumque 
esse,  si  caetera  deficiant,  saltem  cohortationibus. 
Plura  ne  scribam,  et  summum  frigus,  et  uxor  im- 
pediunt. Silus  Italicus  non  est  apud  me.  dimisi 
eum  Florentiae:  meam  suppe  llect  i leni,  cum  huc 
redibis.  |>oteris  uni\ orsam  scrutari,  et  ex  ril 


LIBER  VI.  103 

sumere  quicquid  libuerit.  Vale,  et  me  ama.  Bono- 
niae die  XIII  Decembris  (1). 

EPISTOLA  \. 

Poyyius  pl.  sal.  dicit  Lippo  suo  V.  C . 

Nudius  tertius ‘cum  ante  eoenam  scripsissem 
^ad  te  epistolam  paucis  verbis,  quam  erat  ad  te 
allaturus  quidam  qui  ad  me  una  cum  tuis  litteris 
libellos  meos  attulerat,  dedissemque  eam  librario 
meo,  qui  ferme  continuo  domi  manet,  ut  illi  re- 
deunti prout  pollicitus  fuerat,  traderet:  percontatus 
nunc  a librario  comperio  epistolam  non  esse  ad  te 
delatam,  el  quidem  nuntii  tui  culpa,  qui  rever- 
tendi curam  omisit.  Nolens  igitur  perire  lucubra- 
tiunculam meam,  non  ut  aliquid  aestimanda  sit, 
sed  ne  me  negligentem  judices  in  rescribendo, 
curavi  per  alium,  ut  tibi  redderetur.  Si  autem 
putassem  hoc  biduo  scribendi  spatium  mihi  dan- 
dum fuisse,  aliquid  exarassem  fortasse  uberius,  ac 
diligentius.  Sed  quicquid  est,  accipias  oro,  loco 
pignoris  meae  erga  te  l>enivolentiae,  quae  perma- 
gna est,  tum  humanitate  tua,  tum  mea  voluntate 
contracta,  qui  diligo  et  amplector  eos,  quos  video 
excellere  ingenio,  et  sua\  itate  dicendi.  Vale,  et 
nae  ama.  tyie  XVI  Decembris  noctu  (2). 

>J  Anrvi  14,'tti 

*)  Anni  03«; 


104 


P0GGII  EP1ST0L.E 

EPISTOLA  XI. 

Poggius  pl.  sal.  dicit  Bormo  suo 
Bononiensi  Jurisconsulto ( 

Gaudeo  mi  Borni,  doctrina  atque  eloquentia 
tua  in  diem  magia,  cum  videam  te  prope  accedere 
ad  priscorum  illorum  dignitatem,  in  quibus  cum 
juris  scientia  adjuncta  erat  summa  dicendi  graxi- 
tas  atque  elegantia.  Audivi  te  nuper  apud  Ponti- 
ficem in  quadam  causa  orantem  magna  tum  copia 
verborum , tum  sententiarum  ornatu,  yua  in  re 
sensi  te  laudari  a multis,  quod  unus  prae  caeteris 
ad  cognitionem  legum  addideris  etiam  eloquentiae 
ornamenta.  Pulchrum  est  enim  quod  sentias,  posse 
copiose,  atque  eleganter  exprimere,  yuod  si  qua 
in 'facultate  requiratur,  id  maxime  juris  scientia 
civilis,  quae  in  tuendis  causis,  atque  expugnandis 
versatur,  jure  quodam  suo  videtur  exposcere,  cum 
sine  oratoriis  ornamentis  nuda  quaedam  res  existi- 
metur, atque  incondita  nulla  cum  venustate.  Hoc 
adeo  verum  esse  ajunt,  ut  doctores  ii,  qui  remota 
eloquii  suavitate  causas  agunt,  magis  $tre|>en\ 
quam  loqui  putent.  Te  vero,  quem  ita  rei  utrique 
summam  operam  impedisse  videmus,  ut  et  recte 
consulere,  et  ornate  loqui  possis,  confido,  si  in  1«" 
advocationis  munere  perseverabis , summum  no- 
men et  opes  consecuturum.  Excelles  quidem  in- 
ter alios,  si  ad  doctrinam,  quae  est  in  te  eximia, 
adjungetur  usus  optimus  rerum  omnium,  ut  ajunt 


LIBER  VI.  103 

magistri.  Verum  cum  caetera  in  te  laudanda  sunt, 
tum  ego  illud  imprimis  probo,  quod  praecepta 
praeteritorum  temporum  historia  verissime  diju- 
dicas, ac  perpendis  illustrium  virorum  praestan- 
tiam, qui  hactenus  claruerunt.  Nam  cum  pridem 
pro  nostra  consuetudine  variis  de  rebus  colloque- 
remur, laudans  excellentes  viros,  qui  quondam 
rerum  potiti,  virtuti  et  gloriae  servierunt,  dixisti 
Trajanum  videri  tibi  optimum  omnium,  qui  unquam 
fuerunt  Imperatorem,  teque  dolere  vicem  tanti 
viri,  qui  cum  superiores  principes  et  belli  et  pacis 
artibus  longe  superasset,  Romanique  imperii  ma- 
gnitudinem suis  aequasset  virtutibus,  tamen  nihil 
vel  admodum  parum  ex  ejus  rebus,  quae  ceteris 
omnibus  anteponendae  essent,  apud  latinas  litteras 
reperiretur.  Comprobavi  tunc  sententiam  tuam 
asserens  maximam  injuriam  seu  fortuna,  seu  negli- 
gentia  hominum  factam  memoriae  tam  excellentis 
principis,  tamque  in  omni  laude  singularis.  Cujus 
praestantissimae  in  omni  genere  virtutes  vel  hoc 
praecipuum  testimonium  afferebam,  quod  solus 
imperatorum  omnium  a senatu,  populoque  romano, 
non  ambitione*  aut  metu,  sed  vero  judicio  optimi 
Principis  cognomen  meruit,  quemadmodum  et  ex 
moneta  illorum  temporum  constat,  et  refert  Plinius 
in  ea  oratione,  quam  adepto  consulatu  de  suis 
laudibus  conscripsit.  Et  certe  sive  illam  orationem 
legeris,  site  rerum  suarum  eam  portiunculam , 
quae  habetur  in  historiis,  consideraveris;  intelliges 
profecto  nullum  ex  superioribus  principibus , sive 
Graecis,  sive  Latinis,  cum  Trajano  praestantia 

Vol.  II.  14 


106  POGGII  E1MSTOLT 

quadam  virtutis  et  rebus  gestis  ullo  modo  esse 
comparandum.  Fuit  enim  iu  eo  summa  pietas, 
(dementia,  humanitas,  justicia,  lil>eralitas.  qui 
usque  adeo  vitam  suam  ad  normam  optimi  prin- 
cipis instituit,  ut  nihil  in  \ ita  fecisse  (Hfiatur  non 
summa  laude  et  commendatione  dignissimum. 
Armis  autem  totam  Mesopotamiam  supera\it.  Par- 
this et  Persis  beHo  subactis,  quod  nulli  antea  Ro- 
manorum acciderat, -regna  eorum  in  provinciae 
formam  redegiL  Nulla  gens,  nulla  natio  subdita 
Romam»  Imperio  fuerat,  quam  non  peragraxerit 
tum  rebelles  armis  domando,  tum  pacatis  populi* 
jus  more  justi  praetoris  dicendo.  In  mari  vero  ru- 
bro classem  habuisse  ferunt,  ut  per  eam  fines  in 
dies  vastaret.  Dixerim  fortasse  Alexandrum  sibi 
rerum  gestarum  magnitudine  parem:  sed  xirlule. 
clementia,  humanitate  Trajanum  xideo  longe 
superiorem.  Illius  enim  etiam  inter  epulas  et 
convixia  amicomm  caedes  referuntur:  hic  nuiliu* 
unquam  necis  conscius  fuit.  Ille  superbia  ementiti 
generis,  se  Deo  aequabat:  hic  tanquam  communi* 
omnium  parens,  parem  se  privatis  et  intimis  ho- 
minibus praestabat.  Ille  sibi  vota  fieri , et  victima* 
tanquam  Deo  caedi  jubebat:  hic  tanta  fuit  huma- 
nitate.  ut  pro  salute  sua  nunquam  xota  suscipi 
pMeretur.  nisi  cum  hac  adjectione,  si  id  reipu- 
btieae,  ac  populi  Romani  esset  salute,  et  commodo 
futurum.  Caesaris  Augusti  prae  caeleris  virtu* 
atque  humanitas  commemoratur,  postquam  solus 
rerum  potitus  regnavit.  At  idem  per  calamitatem 
civitatis,  per  proscriptionem  excellentium  virorfm- 


LIBER  VI,  107 

per  eaedem,  sanguinem,  ac  stragem  exercituum, 
civiumque  romanorum  spoliis  et  rapinis  ad  impe- 
rium pervenit;  neque  etiam  ipse  quicquam  bello 
egregium  legitur  gessisse.  At  vero  Trajanus  cum 
pietate,  clementia,  fide,  integritate  vitae  et  rebus 
gestis,  quibus  antecedebat,  ad  im|>erium  per  Ner- 
vam esset  adscitus,  iisdem  artibus  rexit  imperium, 
quibus  illud,  meruerat  sibi  conferri.  Nullus  inquam 
paterfamilias  cum  domesticis  et  filiis  ita  humane 
vixit,  quemadmodum  Trajanus  cum  senatu  et 
populo  romano,  cui  etiam  jus  pristinum  creando- 
rum magistratuum  restitutum  Trajani  benignitate 
idem  Plinius  refert.  Denique  ut  paucis  multa  com- 
plectar, tanta  fuit  ejus  in  omni  aetate  magnitudo 
virtutum,  ut  nonnulli  testentur  precibus  cujusdam 
e nostris  sancti  viri  a poenis  inferis  liberatum, 
quamvis  gentilis  extitisset.  Sed  stultus  ego,  qui 
existimem  posse  parva  epistola  comprehendi,  quod 
Plinius  ne  duobus  quidem  libris,  quos  in  ejus  lau- 
dem conscripsit,  mihi  satis  digne  et  ample  pro  ejus 
meritis  prosequi  videatur.  Nec  autem  sum  his  lit- 
teris complexus,  non  ut  historiam  novam  conte- 
xerem, quae  majus  ingenium  requireret,  sed  ut 
approbarem,  contirmaremque  sententiam  tuam, 
quae  mihi  videtur  esse  verissima.  Id  velim  modo 
consequamur  ex  hac  epistola,  ut  aliquid  comme- 
moratio virtutum  suarum  nobis  ad  vitam  contulisse 
videatur.  Vite  et  me  ama.. Bononiae  die  VIII  Fe- 
bruarii (\r 


1 Anni  M37 


TMXir.1l  EPISTOU 


m 

EPISTOLA  XII. 

ruyijius  pL  sal.  tluil  Cttrolo  suo  Arretino  I . (. 

Gravem  dolorem  suscepi  prout  aequum  orat 
mi  Carole,  ex  obitu  praeslanlissimi  viri  Nicolai 
nostri  communis  doctorum  virorum  omnium  pa- 
rentis, quem,  si  fas  esset  optare,  oportuerat  pro 
communi  utilitate  fieri  immortalem.  Kffiidi  multas 
lacrimas  tanquam  in  patris  funere  ad  primum 
nuntium  mortis  suae;  quas  auxit  etiam  epistola 
Nicolai  Gori,  qui  mihi  illum  diem  suum  obisse 
significavit.  Vellem  adfuisse  in  ejus  funere:  nam 
ei  praestitissem  omnia  pietatis»  officia,  quae  a 
gratis  filiis  patribus  benemeritis  tribui  solent.  Quem 
enim  patrem  habui , cui  plus  debuerim,  quam 
Nicolao?  Hic  milii  parens  ab  adoleseientia;'  hic 
po&tmodum  amicus;  hic  studiorum  meorum  adju- 
tor.  atque  hortator  fuit;  hic  consilio,  libris.  opihu< 
semper  ut  filium,  ut  amicum  fovit,  atque  adjuvit 
hic  me  ad  virtutem;  hic  ad  litterarum  doctrinam: 
hic  ad  bonarum  artium  studia  semper  incitavit. 
Denique  nihil  erga  me  omisit  eorum,  quae  ab  in 
dnlgcnlissimis  parentibus  (iliis,  vel  a carissimis 
amicis  mutuo  amori  tribui  solent.  Ouod  si  huma- 
nitas ferret,  dicerem  me  plus  Nicolao  quodammodo 
debere,  quam  iis.  qui  me  procrearunt.  Illi  enim 
ignarum  rerum  omnium  genuerunt;  hic  reddidit 
sua  opera  doctiorem.  Illi  tantum  ut  essem  effece- 
runt : is  ut  essem  cum  honore  et  dignitate.  Illi 


100 


LIBER  VI. 
alimenta  corporum  praebuere:  hic  animum  mori- 
bus formavit,  et  recte  vivendi  institutis:  ut  quan- 
tum caeleri  parentibus,  atque  educatoribus  suis 
debeant  lege  naturae;  tantum  ego  Nicolao  nostro, 
et  ejus  nomini  jure  humanitatis,  et  suis  erga  me 
meritis  me  debere  profitear.  Quanquam  quid  ego 
de  me  solo  loquar?  omnibus  ille,  qui  ad  litterarum 
studia  anhelabant,  in  quibus  aliquam  virtutis  no- 
tam inesse  putabat,  sic  aderat,  sic  favebat,  ut  vere 
communis  doctorum  hominum  parens  atque  altor 
esse  videretur.  Illius  cohortationes  multos  ad  lit- 
teras incitabant:  illius  libri  multorum  studia  su- 
stentabant: neque  0}>e,  neque  consilio  ulli  unquam, 
ne  externo  quidem,  defuit,  quem  aut  liberaliter 
institutum,  aut  incensum  ad  perdiscendum  conspi- 
ciebat. Rectissime  videor  affirmare  posse,  non 
mihi  magis  quam  reliquis,  qui  nostris  studiis  de- 
lectantur, Nicolai  interitum  communis  calamitatis 
causa  esse  lugendum,  ac  deplorandum.  Amissum 
est  enim  tanquam  incitamentum  quoddam,  quo 
impellebamur,  vel  inviti,  ad  studia  non  solum  lit- 
terarum, sed  etiam  honestatis.  Magnam  profecto 
jacturam  talis  viri  mors  attulit  litterarum  studiosis, 
et  latinis  musis,  quarum  ille  veluti  sacer  custos, 
ut  digne  colerentur  sua  diligentia,  studio,  atque 
opera  effecit,  praebens  se  ducem,  atque  hortato- 
rem omnibus;  qui  bonarum  artium  studia  sibi 
proponerent  capessenda.  Itaque  ut  olim  Q.  Metellus 
posteriore  Scipione  domi  interfecto , quamvis  ini- 
micus palam  exclamavit,  corruisse  romanae  urbis 
moenia: ita  dici  potest,  sublato  hoc  nostro  musarum 


1 10  P6GG1I  E1MSTOLK 

cultore,  litteratorum  virorum  domicilium  ac  di- 
versorium corruisse.  Fateor  aliquos  doctiores  atque 
eloquentiores  eiistere  aetate" nostra;  sed  qui  hu- 
manitate, industria  librorum  perquirendorum,  fa- 
miliaritate doctissimorum  virorum,  comitate  ipsa, 
affabilitate,  faccetiis.  in  doctos  omnes  caritate  ac 
beni volentia,  librorum  copia,  qui  quidem  omnibus 
praesto  essent,  Nicolaum  Mperarit,  credo  neminem 
extitisse.  Erat  semper  ejus  domus  referta  doctis . 
et  egregiis  viris,  qui  ad  eum  quotidie  accedebant. 
Nemo  Florentiam,  qui  aliquid  saperet,  nunquam 
adibat,  quin  inprimis  Nicolai  domum  et  libros  sibi 
visendos  putaret:  hunc  omnes  propter  ejus  doctri- 
nam, atque  humanitatem  observabant, r olebant, 
atque  unice  ut  communem  librorum  antistitem 
diligebant.  Non  me  fugit,  solere  ab  invidis,  et 
malivolis  quibusdam  objici;  quod  niliil  unquam 
scripserit,  nullum  ediderit  opus  dignum  nomine 
docti  viri;  quibus  licet  posset  responderi  satius 
multis  futurum  fuisse  tacere,  quam  aliquid  x*ii- 
psisse,  cum  ineptitudinem  suam  scribendo  propa- 
larint.  Tamen  sciant,  non  solum  Nicolaum,  sed 
neque  Pvtagoram.  neque  Socratem,  multosque 
praeterea  summos  philosophos  quicquam  scriptum 
refiquisse:  quos  si  quis  propterea  indoctos  putet, 
ipse  Mollissimus  videatur.  Denique  Salvator  quoquo 
noster,  qui  erat  ipsa  sapientia,  nihil  scribere  voluit. 
Itaque  nullum  ignorantiae  argumentum  est  a scri- 
bendo abstinuisse;  quin  potius  suas  cogitationes 
litteris  mandasse,  persaepe  scribentis  stultitiam 
patefecit.  Verum  non  sumpsi  nunc  ad  te  id  seri- 


111 


LIBER  VI. 
bendi  munus,  ut  verser  in  laudibus  Nicolai:  hoc 
enim  tibi,  et  caeteris,  qui  dicendo  possunt,  relin- 
quendum putavi.  Tantum  significasse  tibi  volui, 
me  ex  ejus  obitu  summo  dolore,  ac  moerore  affe- 
ctum: neque  enim,  cum  mecum  ipse  cogito,  me 
cum  Florentiam  rediero,  si  id  Deus  permiserit, 
neque  Nicolai  domum  frequentaturum  amplius,  ne- 
que, virum  quondam  mei  amantissimum  posthac 
me  visurum , ullo  modo  etiam  scribendo  possum 
lacrimas  continere.  Quem  enim  animum  esse 
cogitas  meum,  cum  teneam  memoria  nostram 
amicitiam  a bonis  initiis  profectam,  jam  sex,  et 
triginta  annos  non  solum  non  labefactatam,  aut 
discidio  intermissam,  sed  semper  tum  crebris 
epistolis,  tum  mutuis  officiis  conservatam,  atque 
auctam  fuisse  ? Nescio,  quid  caeteri  facient,  ego 
certe  memoriam  ejus  studiosissime , ac  sanctis- 
sime colam,  et  plus  mortui  laudibus  tribuam , 
quam  dum  erat  nobiscum  (1).  Illud  enim  tunc 
adulationi  tribui  potuisset , nunc  certo  scio  omnes 
pietati  et  grati  hominis  officio  tributuros.  Id  pr^ 
fecto  scias  volo,  me  lacrimas,  quas  in  funere  ttliai 
viri  praestantissimi,  patrisque  amantissimi  prae- 
buissem, me,  cum  hanc  scriberem  epistolam, 
repetita  suorum  in  me  beneficiorum  memoria  , 
plurimas  effudisse.  Vale,  et  tu  quoque,  quem  ille 


(1)  Scripsit  cuim  Poggius  latino  sermone  Nicolai  Nicolii  funebrem 
orationem,  quam  Feltrino  Itojardo  aliisque  doctis  viris  misit*,  quomodo  ei 
subsequenlibus  epistolis  colligitur.  l»e  rila,  studiisque  Nicolai  scripsit  Joan- 
notius  de  Maneltis,  omumm  accuratius  qui  de  eo  scripseruut. 


112  POGlill  EPISTOL.K 

plurimum  amavit,  suam  memoriam  animo  infixam 
* tene.  Bononiae  X Februari  (1. 

y 

EPISTOLA  XIII. 

Poygius  pl.  sal . dicit  Leonnrdo  Arretino  t. 

Vir  eloquentissimus,  tuique  amantissimus  Can- 
didus  noster  Mediolanensis  misit  ad  me  quemdam 
libellum,  in  quo  scriptae  sunt  epistolae:  altera. 
Alfovtsi  Hispani  ad  Archiepiscopum  Mediolanensem 
altera  sua,  qua  illi  epistolae  respondet.  Rescribit 
ille  epistolae  tuae  perstans  in  sententia:  Candidus 
hoc  indigne  ferens  suscipit  defensionem  tuam, 
iliumque  acriter  arguit.  Loquitur  tamen  Hispanus, 
ut  mihi  quidem  videtur,  admodum  moderate.  Tu 
tamen , quid  uterque  afferat  facultatis  ad  rem  . 
de; qua  agitur . legendo  intelliges.  Laudandae  sunt 
ejusmodi  disceptationes,  cum  vacant  contumelia, 
exercendi  ingenii  gratia  susceptae.  Mitto  igitur 
od  te  libellum : tu.  si  videbitur,  respondebis  /*an- 
Mo.  agesque  gratias  pro  sua  erga  te  beni volentia 
nam  amici  oflicio  functus  est.  Vale  et  me  ama. 
ut  soles.  Bononiae  III  idus  Aprilis  2 . 


(I)  Aoni  I43T 
i)  Amii  1477 


LIBER  VI. 


EPISTOLA  XIV. 

Poyytus  pl.  sal . dicit  F e Urino  Hojanlo 
Equiti  Ferrariensi. 

Mitto  ad  te  oratiunculam,  quam  |>etis,  scriptam 
a me  in  laudem  Nicolai  nostri:  nequaquam  ta- 
men satisfaciet  tibi,  cum  neque  mihi  placeat.  Sed 
volui  reliquis  tacentibus  aliquid  loqui  vel  ineptum, 
quo  alios  ad  dicendum  excitarem.  Aegre  equidem 
ferebam  amicos  suos,  doctos  praesertim,  tamdiu 
silere  in  causa  tam  honesta  et  digna  . in  qua 
aliquid  excuderent  ad  memoriam  tanti  viri.  Ipsi 
tamen  sunt  fortasse  prudentiores,qui  res  suas  edunt 
maturius,  ac  elimacius.  Ego  vero  stultorum  more 
quamprimum  exprimo  quid  in  buccam  venit.  Et 
quoniam  primus  ad  dicendum  surrexi,  opinor  da- 
tum iri  veniam  infantiae  meae.  Malui  enim  inepte, 
quam  nihil  scribere:  quod  si  caetera  displicebunt, 
id  saltem  gratum  esso  debebit , affectio  ac  pietas 
mea  erga  amici  memoriam  celebrandam.  Cum  lau- 
datiunculam  hanc  transc  ripseris,  remittito  exem- 
plar, et  simul  quid  de  ea  sentias,  fac  me  certio- 
rem. Magni  enim  facio  judicium  tuum.  Vale.  Puer 
meus  recte  se  habet  a morbo,  a quo  jam  con 
valuit.  Itononiae  XXIX  Maii  l>r  • 

1 Aiiiii  Ii. 17 


\u|.  Ii 


It 


i»(h;<;ii  kimskh.  i 


EPISTOLA  \\ 

<r 

Poijyius  pl • sal.  dinl  (i itanno  sim. 

I^fturentius  de  Prato  praestantissimus  atque 
humanissimus  inter  medico*  nostrae  Civitati*  est 
conjunctus  mihi  summa  benivolentia,  ut  inter  no* 
major  esse  non  posset.  Is  habet  filium  optimum 
adolescentem  Sassarum  admodum  deditum  nostra 
studiis  in  quibus  evasit  doctissimus;  est  singulari* 
ingenii , et  vitae  continentissimae  . ita  ut  more* 
superent  vim  aetatis.  Cum  latinis  litteris  sit  plu 
rimum  eruditus,  cupit  adjicere  ad  doctrinam  suam 
etiam  cognitionem  Craecarum  litterarum,  quihu* 
etiam  paulum  operam  dedit.  Iu  Ime  suo  tam  h<> 
nesto  desiderio  non  solum  cohortandus  est . seil 
etiam  adjuvandus.  Itaque*  c um  ad  fe  proliri^  afui 
discendi  causa , suscipe  eum  oro  tua  solita  hu- 
manitate, et  veluti  filium  erudias.  Hem  gratis- 
simam facies  patri  \iro  optimo,  et  Hortorum 
omnium  amicissimo.  Adolescenti  suppeditabis  ma- 
teriam ad  laudem  et  floriam  compara  miam  Tu 
autem  optime  collocabis  heneficium  instiluc>mlo 
hanc,  qui  sit  vir  insignis  tua  opera  futurus.  Mihi 
vero  (acies  rem  ita  gratam,  ut  c|uicquid  in  Nuru 
conferes  officii  et  doctrinae* . iH  in  inc*  ipMim  c oi 
locatum  putem.  Si  ergo  Poggii  tui  apud  te  Im» 
nestae  preces  valent,  fac  te  rogo,  ut  i*  intelligal 
has  litteras  sjhi  plurimum  prolui***'.  Vnnumcrr* 


LIBER  VI.  H» 

ipsum  inter  filios  tuos.  Aliquando  enim  plus  laudis 
et  voluptatis  percipimus  ex  iis  quos  bonis  artibus 
educamus,  quam  ex  illis,  quos  procreavimus:  cum 
illos  voluntas,  hos  necessitas  nobis  tradiderit  su- 
blevandos , ut  in  aliis  opera  et  pietas  nostra  lau- 
detur, in  aliis  jus  naturae.  Vale;  et  si  me  amas, 
Sassarum  quoque,  ut  pariter  ames  velim.  Scripsi 
nuper  post  obitum  Nicolai  nostri  epistolam  quam- 
dam ad  Carolum  Arretinum,  in  qua  dolui  de  morte 
sua.  Postmodum  cum  viderem  nullum  ex  amicis 
aliquod  scribere  ad  laudem  suam,  praestiti  ei  mu- 
nus quod  solum  defunctis  potest  concedi.  Edidi 
oratiunculam  funebrem  , in  qua  etsi  non  omnes 
suas  laudes  expressi , eas  tamen  , quae  tunc  in 
mentem  venerunt , stilo  complexus  sum.  Licet 
paucis,  non  enim  multis  utendum  est  verbis  apud 
aures  multorum  ita  delicatas , ut  nihil  probent . 
nisi  quod  eloquentiam  Ciceronis  repraesentet.  Epi- 
stolam ergo,  et  oratiunculam  tradidi  Augustino  de 
Villa  tibi  deferendas,  ut  eas  legas , cum  otium 
erit.  Nam  licet  parum  culta  sit  oratio,  quia  tamen 
virum  olim  tibi  amicissimum  laudat,  certus  sum 
(piae  scripsi,  te  , et  si  non  mea,  at  saltem  causa 
mortui  probaturum.  Vale . et  quid  de  eis  sentias, 
rescribe.  Bononiae  die  V Junii  (I). 


IHHUilI  KI1STOL.1' 


Illi 

EPISTOLA  Wl. 

Poiyius  pl.  sal.  dint  Frawisro  lia r baro 
nro  insigni. 

Significavi  nuper  per  epistolam  Carolo  \rretm< 

, dolorem  quem  suscepi  ex  iriorte  nostri  Nicolai 
▼iri,  ut  nosti,  praestantissin  i inter  raeteros  im 
strae  aetatis  viros.  Expectabam  vero  in  dies.  ut 
aliquis  ex  his  nostris  doctoribus  scriberet  aliquid 
in  laudem  ejus,  qui  fuit  doctis  omnibus  amicissi- 
mus. Et  quidem  aequum  erat  quempiam  eurum 
qui  scribendo  possunt  . aliquid  cudere  . saltem 
exercendi  ingenii  gratia  in  memoriam  illius.  Sed 
cum  viderem  nullum,  quod  scirem,  id  munus  >u 
scipere,  arripui  ego  calamum,  et  inter  multas  oc 
cupationes.  cum  publicas,  tum  privatas,  paucis 
complexus  sum.  quae  ad  ipsius  commendationem 
spectabant.  Qua  in  re  nihil  mentitum  me  esse 
profiteor:  nihil  iu  eum  contuli  alienum  >uis  m<> 
ribus,  et  doctrina.  Summa  enim  fuisset  impuden 
tia,  voluisse  mendacem  essi»  apud  <*ns.  penes  qun> 
semper  vixerat,  e!  oratio  habetur:  quin  potiu* 
***  vereor,  ne  paulum  < umulate  recensuerim . quae 
in  ejus  laudem  verissime  di<  i posse  videbantur 
Sed  ea  relinquo  eloquentioribu>  . <pii  copiosi»  et 
ornate  cogitationes  suas  mandare  litteris  possunt. 
Ego  mulierum  more,  quarum  subita  consilia  pru 
dentiora  habentur,  quii  quid  in  mentem  venit  pri 
mo  impetu  expressi,  relinquens  aliis  uberem  . si 


1.1«  KR  \ i.  117 

voluerint,  sriihendi  facultatem.  Cum  autem  sciam 
te  fuisse  Nicolao.  «Ium  vixi! . summo  amore  con- 
junctum , arbitror  le  libenter  lecturum.  <juae 
ad  ipsius  nomini''  tamam  pertineant.  Itaque  tra- 
didi Hermolao  nostro  nuo  humanissimo,  et  epi- 
stolam. et  oratiunculam,  quas  descripsi,  ut  ad  te 
deferri  procuraret.  Leges  icitur  illas  . cum  tem- 
pus otium  tibi  suppeditabit,  kt .licet  res  pani  sit 
aestimanda  . si  auctorem  consideres:  tamen  pro- 
pter Nicolai  memoriam  tradas  caeleris  legendam. 
Non  enim,  si  satis  digne  pro  Nicolai  virtute  a mc 
scriptum  non  est.  idcirco  ejus  nominis  memoria 
est  obliteranda.  Quanquam  oportuerat  laudes  ejus, 
qui  eloquentissimus  extitisset.  pari  eloquentia  luis- 
se descriptas.  Sed  ego.  quod  \ires  meae  tulerunt, 
officium  praestiti  : reliqui  ornatius  scribendi  cu- 
ram suscipient.  Vale . et  tuum  mihi  de  epistola 
atque  oratione  >erum.  et  e\  animo  judicium  per- 
scribe. Bononiae  die  \ Junii  't  . 

mSTOLV  \\\\. 


1'oyyms  pl.  sal.  (imi  Guannu  suo  V.  C. 

Heri  cum  revertissem  ex  Florentia  \ir  doctis- 
simus Aurispa  noster  reddidit  mihi  tuas  literas 
quas  legi  summa  cum  voluptate.  Sunt  enim  re- 
fertae humanissimis  verbis,  et  singularis  erga  me 
amoris  significatione.  Sed  hoc  jamdudum  mihi  ipse 


1 Ium  143T 


4*9  4HXk;iI  EPISTOLA 

persuasi , me  a te  unice  el  diligi , et  amari , ut 
quamvis  grata  mihi  sit  haec  tuae  in  me  affectio- 
nis commemoratio,  tamen  nihil  novi  abs  te  affer 
ri  videtur.  Placet  admodum  meam  intercessionem 
apud  te  tantum  valere,  ut  quos  tibi  commendo, 
omni  benivdentia  atque  officio  complectaris.  Ora- 
tiunculam nostram  funebrem  a te  et  Mecoenale 
nostro  probari  summe  laetor.  Etenim  si  ille  pul 
durum  dncebat  laudare  se  a laudato  praesertim 
viro,  cur  non  et  ego  summa  jucunditate  afficiar, 
commendari  scripta  mea  a doctissimis  ac  proba - 
tissimis  viris?  Non  enim  imperitorum  virorum  ju- 
dicium, sed  eruditorum  auctoritatem  solet  rebti' 
afferre.  Itaque  licet  eam  orationem  cognoscam 
multo  inferiorem  tua  commendatione,  tamen  tali 
testimonio  vires  et  robur  apud  legentes  sumat 
necesse  est.  Sed  haec  hactenus.  Mecoenas  nostci 
magna  me  de  spe,  quam  de  eo  conceperam  de- 
jecit:  loquar  terum  aperte.  Si  tantum  tribuit  in 
doctis,  quantum  doctissimis:  si  eodem  animo  im- 
probos, probosque  complectitur;  si  nihil  inter  > itia 
et  virtutem  discernit:  si  infames,  si  scelestos  or 
nat.  ac  fovet:  jam  ipse  illis  similis  evadat  necesse 

est  Nam  aut 

• inter  bom» 

et  malos  aut illis  quos  probat 

quorum  utrumvis  tali  viro  indignum  videtur.  U«i 
enim  aliter  Beri  potuit,  ut  monstmm  informe  hor- 
rendum omnibus  notum,  cujus  flagitia  in  *ici> 
etiam  decantantur,  adeo  extulerit,  adeo  in  sinum, 
ut  iia  dicam  . receperit,  ut  etiam  optimo  ac  coii- 


19 


LIBER  VI. 
tinentissimo  viro  plura  minime  praebuisset.  Doleo 
propter  Mecoenatis  famam , quae  admodum  lae- 
ditur apud  doctos,  quibus  summa  levitas  vide- 
tur, adeo  prolapsum  esse,  ut  quae  dignitas  sum- 
mis et  egregiis  viris  in  testimonium  honoris  tra- 
datur, eam  huic  levissimo  ac  impurissimo  histrioni, 
in  signum  turpitudinis , in  notam  ac*  maculam 
equestris  ordinis  concesserit.  Atqui  errat  Mecoe- 
nas,  si  laudes  plebeculae  hac  ratione  aucupatur, 
si  popularis  levitatis  auram  sequitur.  A doctis,  et 
probatis  viris  dicta  ac  facta  nostra  commendanda 
sunt:  hi  sunt,  qui  nos  possunt  extollere,  quorum 
laudes  firmis  radicibus  nituntur.  Sed  quae  rerum 
monstra  scribuntur?  Dii  boni  adeo  sui  oblitus  est 
homo  noster,  ut  etiam  ingentia  dona,  annua  prae- 
mia , ut  ille  gloriatur , litteris  largiatur  ? Tuum 
est  Guarine  monere  illum,  ut  se  retrahat,  ut  se 
contineat , ne  fiat  vulgi  fabula:  etiam  apud  ma- 
jores ista  narrantur  summa  cum  derisione.  Si  tibi 
videtur,  legito  ei  has  litteras:  amice  enim  scribo, 
et  ex  veritate  haec  scripsi  manu  festina.  Vale 
Bononiae  die  V Julii  'I). 

EIMSTOLA  XVIII. 

Poyjfius  pl.  sal.  dicit  Petro  de  Monte 
Prothon . V . C. 

Recepi  una  cum  muneribus  luis  litteras  quo- 
que jucundiores  quodammodo  ipsis  muneribus . 


,1,  An  mi  1*17 


120  jhm;i;ii  ehistoi  k 

• certe  mihi  suaviores.  Multa  enim  «iisputant  de  n 
uxoria,  quae  quoniam  te  magi*  aliorum  \ orbis. 
v quam  re  ipsa  cognovisse  .*  atque  audisse  credo  v 
missa  faciam,  neque  eis  respondebo,  quae  libi 
incognita  esse  arbitror.  Ego  quidem,  qui  pericu-  > 
lum  feci  eorum,  quae  in  uxores  scripta  legeram, 
secundum  ferme  annum  transgressus . summam 
voluptatem,  praecipuam  ahimi  quietem  e\  conju- 
gio percepi.  4jua  in  re  tantum  absum  ab  illorum 
opinione,  qui  uxorem  ducendam  minime  puta  Ne- 
runt, ut  eos  ad  eam  sententiam  magis  natura 
perversa,  et  moribus  a communi  consuetudine* 
abhorrentibus  motos,  atque  inclinato*  fuisse»  arbi- 
tror, quam  mulierum.  Hominem  sicjuidc»m  iri  com- 
munem  usum,  atque  in  public  am  utilitatem  pro- 
creatum esse  sapientes  > olunt:  quae*  maxime»  duo 
in  conjugio  senantur.  At  nonnulla  diflicilis  re  - 
peretur: iel  quoque»  in  pluribus  hominibus  ac  < idil 
neque  tamen  propterea  repudiantur  a consorlio 
mulierum.  Quod  si  qui*  studia  litterarum  per  ea* 
impediri  putat,  v i\ at  licet  in  solitudine»,  ut  libet, 
atque  orbitate.  Equidem  Socrate*.  Elato  . \ri*lo- 
tele*.  mullique  praetere»  i philosophorum  piim  ipe* 
duxerunt  uxore*:  neque»  ideo  indoctiores  mise- 
rant, aut  a philosophiae  ludiis  a*,  e^rnint.  Mul- 
Us  secum  molestia*  < i i«  m.  m aliene  uxoie*  : *ed 
inulto  pluribus  ac  majoiihii'  no>  *rr\uli  .»lli«  miit 
instabile»*  atque  inlieii.  ■ uni  1111111  ad  lempin  *ei 
viant  more  merelrh  ium.  non  liomih<»m  respiciunt- 
sed  praemium;  quod  si  ab*i!  . xelut  axe*  alium 
agrum  qiiac»nml  in  quo  *il  m|h»iioi  \1eh1*.  * x,,t 


LIBER  VI.  121 

vero  curarum  ac  voluptatum  conscia  tecutn  lae- 
tatur, ac  condolet,  tibi  respicit,  cum  quo  usque  ad 
extremum  diem  novit  se  esse  futuram:  maestum 
solatur:  laetanti  arridet,  totamque  se  accommodat 
ad  viri  sui  voluntatem.  Quod  si  absque  uxore  vi- 
tam agas,  aut  ancillarum  superbiam,  aut  famulo- 
rum petulantiam  atque  insolentiam  subire  opor- 
tet, qui,  te  flente  rident,  ridente  tristantur,  rodunt 
opulentum,  pauperem  contemnunt.  Melior  ergo,  et 
laudatior  vita  habita  est  semper  illorum,  qui  nup- 
tiis vacarunt , quam  qui  uxore  ( aruerunt.  Utilior 
certe  est , et  re  i publicae  accomodatior.  Ego  qui- 
dem in  diem  consolor  magis,  posteaquam  in  con- 
jugio vixi,  mihique  persaepae  succenseo,  qui  tam 
sero  rectum  vivendi  iter  cognovi.  Sed  haec  hacte- 
nus. Munera  tua  fuerunt  uxori  acceptissima;  pul- 
chra enim  sunt  et  venusta.  Mihi  autem  nihil  ac- 
ceptius potuisses  facere:  digna  quidem  sunt,  quae 
mittantur  a te,  et  deferantur  non  solum  ad  Pog- 
gium  sed  ad  majorem  rirum.  Ago  tibi  meo,  atque 
uxoris  nomine  gratias,  et  quidem  ingentes,  ube- 
riores uxor,  quae  vestem  confecit,  in  qua  forsan 
aliquid  dignum  coqjugio  moliemur.  Tu  vale,  et  mei 
memor.  Bononiae  die  XVIII  Julii  (i). 

I Audi  1 4.(7 


Vol.  ll. 


lMHk.ll  EP1STOL.K 


‘IM 

* EPISTOLA  XIX. 

Poyyius  pl.  sal . dicti  insiyni  vira  Lronello 
Equiti  Extensi . 

' Nuper  cum  in  camera  Pontificis  esset  M*rmn 
| fj  inter  quasdam  de  epistolis  Hieronymi,  atque  ego 
duo  volumina  ex  eis  pulcherrima  habere  dixissem: 
subdidit  quidam  ex  adstantihus.  se  mihi  obtulisse 
pro  illis  octuaginta  aureos , neque  tamen  habere 
potuisse.  Atqui  inquam  ego  quondam  Cardinalis 
Sancti  Sixti  pluribus  verbis  saepius  me  rogat  it 
ut  eos  codices  sibi  traderem,  seque  pollicitus  es! 
ex  eis  centum  aureos  se  daturum,  praeterea  se  lo- 
co muneris  eas  epistolas  habiturum.  Et  forsan  tum 
praecibus,  tum  praetio  motus  vendidissem,  nisi 
absterruisset  me  Nicolaus  de  Nicolis,  qui  cum  cen- 
soria illa  sua  objurgatione  multis  verbis  me  retar- 
davit , asserens  id  infirmi  atque  abjecti  animi,  ac 
penitus  alieni  a litteris  signum  fore.  Unare  per- 
notus decrevi  epistolas  apud  me  continere.  Haec 
sentiens  vir  doctissimus,  miliique  amicissimus  Au- 
/■£  ™p*  noster,  dixit  /te  summe  ciqiere  habere  Smi- 

les epistolas  in  supellectili  tua.  Itaque  admodum 
rogavit,  iit  vellem  eas  tibi  tendere,  neque  in 
praetio  ullam  moram,  aut  dissensionem  futuram. 
Ego  cum  aliquandiu  restitissem,  decreti  tandem 
obsequi  tolunlati  suae,  eo  tamen  praetio.  quod 
alias  oblatum  erat . hoc  est.  ducatorum  centum 


LIBER  VI.  L2.< 

Rogatu  ergo  Aurispae  misi  pro  codicibus , quos 
mecum  habeo.  Tua  ergo  9it,  velle,  aut  nolle  libros 
habere.  Utrum  decreveris,  aeque  mihi  gratum  erit. 
Non  enim  inopia  illos  a me  abstraho,  sed  tibi 
satisfaciendi  cupiditate.  Hoc  tamen  affirmo,  non 
esse  in  universa  Italia  qui  duobus  codicibus,  aut 
plures  habeat,  aut  pulchriores  epistolas,  aut  ma- 
gna ex  parte  emendatiores.  Eques  tuus  Reatinus 
cum  huc  antea  ostentationis  causa  accessisset,  vo- 
lebat enim  omnibus  esse  notam  stultitiam  suam, 
dixit  cuidam  Ferrariensi,  te  sibi  ostendisse  litteras, 
quas  scripseram  ad  Guarinum  de  rebus  suis:  hoc 
non  existimo  fuisse  verum.  Attamen  abs  te  scire 
cupio,  an  hac  in  re,  sicut  et  in  reliquis  assolet,  sit 
mentitus.  Is  postmodum  iterum  rediens  nonnullis 
quaerentibus  se  iturum  dixit  ad  patruum , non- 
nullis vero  te  illum  destinasse  Florentiam  pro 
oratore:  periturum  se  e vestigio  aestimaret,  si  ul- 
lum verbum  non  mendosum,  non  fallax,  non  con- 
fictum prodiret  ex  ore  suo.  Veritate  plenus  est  : 
tiunquam  enim  aliquid  veri  protulit  lingua  ejus. 
Vale  Bononiae  die  XXIII1  Julii  (1). 

EPISTOLA  XX. 

Poggius  pl.  sal.  dicit  insigni  Principi  Lcone/lo 
Equili  Estensi . 

Vir  doctissimus  Aurispa  noster  dedit  mihi  num- 
mos aureos,  quos  misisti , et  simul  retulit  visum 


(I)  Anni  1437. 


Itl  - P0GG1I  EP1ST0L  K 
esto  nonnullis  codices  illos  non  esse  tanti  aesii- 
sed  misisse  te  loco  moneris,  quicquid 
aeter  aestimationem.  Miror  tam  aequos 
licitatores  Ferrariae  repertos,  tanquam 
ibi  esse  soleat  excellens  quaedam  librorum  \en- 
firadomm  ofikina,  ut  tam  recti  inveniantur,  atque 
eaercilati  viri  in  actione  libraria.  Profecto  qui  ita 
iniquam  vendidere  codices , aut 
st  Similes  vero  eos  nunquam  aspe- 
certo  scio,  ut  ridiculum  videatur  recte  po- 
l aestimare  rem , quam  nnoquam  antea  vi- 
At  vero  in  bac  Curia,  et  Florentiae  quo- 
i et  librarum,  et  emptorum,  ac  venditorum 
mqjer  est  copia,  secus  multis  videtur.  Veruntamen 
quod  das  libens  accipio,  sive  praetio,  sive  dono  kJ 
fiat  Nihil  enim  mea  refert,  ut  inquit  Terentianus 
ille,  dum  potiar  modo.  Quicquid  autem  largitum 
Se  credis  est  mihi  gratissimum,  non  tam  re  ipsa, 
frae  purum  quid  est,  a tali  praesertim  viro,  quam 
i te  ampliora  daturum.  Est  enim  con- 
bouorum  principum,  qualem  te  esse  vi- 
demus, perseverare  in  eo,  quod  bene  coeperunt 
Itaque  magna  sum  in  spe.  te,  postquam  ingres- 
sus es  iter  largiendi,  progressurum  ulterius  in  olli- 


cio  liberali  tat  is.  praesertim  erga  eum  . qui  et  li- 
befcter  accipit,  et  a te  libentissime.  I taris  erg‘> 
sugfim  hac  tua  munificentia  quae  quidem  rece- 
ptifis  collocabitur,  quam  apud  Trasonem  illum  qui 
pWCSf  dubio  jamdudum  exuriret  cum  illa  sua  ma 
gnfloquentia,  nisi  in  militiam  tanquam  in  asilum 
•uae  inopiae,  confugisset.  Quod  autem  de  Litteri* 


LIBER  VI.  12* 

ostensi»  fuerit  mentitu»,  non  est  mirum  mihi  prae- 
cipue, qui  novi  Protbeum  illam  ita  totum  ex  men- 
daciis confictum,  ut  continuo  se  putaret  interitu- 
rum si  quid  verum  proferret.  Cum  enim  menda 
cia  plus  sibi  ad  hanc  diem  profuerint , quam  aut 
docendi  ludus,  aut  antiqua  militia,  aut  ars  memo- 
riae dediscendae,  digna  res  est  ut  in  eo  se  exer- 
ceat, quod  sibi  intelligit  profuisse.  Vale,  et  me,  ut 
soles,  ama.  Bonaniae  die  XV  Augusti  (1). 

EPISTOLA  XXL 

Poygius  pl.  sal . dicit  Cristophoro  Caucho. 

Summas  habeo  tibi  gratias , agoque , mi  sua- 
vissime Cristophore,  pro  singulari  humanitale , 
quam  tuis  ad  me  litteris  ostendisti,  provocans  me 
ad  mutuam  benivolentiam  atque  ad  amicitiam; 
qua  nullum  sanctius  nuihim  praestantius  rerum 
humanarum  vinculum  reperitur  inter  mortales : 
nihil  enim  mihi  gratius,  nihil  jucundius,  nihil 
acceptius  esse  potest  copia  amicorum,  quorum 
praesidio  utimur  in  rebus  adversis,  et  consilio  in 
secundis,  ut  ex  altero  certum  subsidium  adsit, 
ne  deprimamur  fortunae  impetu,  alterum  mode- 
rationem quamdam  animi  praebeat,  ne,  ultra  quam 
deceat,  extollamur.  Et  quidem  certe  omnes  vul- 
gares amicitiae  aestimanda^  sunt  praeter  eas  quas 
tum  bonorum  morum , tum  optimarum  artium 


(1)  Anni  1437. 


|#>  - P0GGI1  EPISTOfrK 

studia  contraxerunt.  Itaque  cum  intelligam , tum 
ex  tuis  litteris  ornate  atque  eloquenter  scriptis, 
tum  ex  verbis  multorum  te  majorem  in  modum 
profecisse  in  studiis  humanitatis  et  doctrinae , 
quibus  ego  quoque  licet  nulla  cum  re  ab  ineunto 
aetate  paulum  operae  impendi , sane  perspicio 
summam  benivolentiam  summumque  amorem  in- 
ter nos  futurum.  Intercedunt  enim  ea  quae  ad 
conciliandam  amicitiam  plurimum  posse  consueve- 
runt. Quapropter  cum  abs  te  sim  per  litteras  pro- 
vocatus, non  committam,  ut  videar  tibi  ceden 
aut  scribendi  officio,  aut  benivolentiae.  Neque  est. 
quod  me,  ut  ais,  admodum  cupias  videre.  Plura 
enim  fortasse  tibi  de  me  persuasisti,  quam  mea 
praesentia  queat  praestare.  Litteris  vero  inchoa- 
tam nostram  amicitiam , quae  quidem  id  agunt , 
ut  cum  assentibus  colloquamur,  epistolis  quoque, 
et  mutuis,  si  quando  facultas  detur,  officiis  con- 
servemus. Colloquendi  desiderium  ad  commodiora 
tempora  differamus.  Libellum  quem  ad  me  mi- 
sisti perlegi  diligenter:  epistolam  , quae  (iuarino 
ascribitur,  procul  dubio  affirmarim  non  esse  (.na- 
rini;  cujus  genus  dicendi  satis  mihi  est  cognitum. 
Novi  ingenium,  no\  i eloquentiam,  novi  doctrinam, 
et  scribendi  morem,  ut  nihil  in  illa  sit,  quod  ulla 
ex  parte  redoleat  Guarinum.  Epistolam  >ero  illam 
arbitror  esse  conscriptam  ab  aliquo  ex  suis  disci- 
pulis, vel  altero  quopiam,  qui  et  (marinum  diligat, 
et  odiat  Georgium  (1) , ut  uni  se  graliticari  v elil 


fi)  Hic  e*»  Georum.  Tr*p<umiiiu>.  I»»  • lu^l-  li<>« 


127 


L I B E R V I. 
alterum  exagitare : nam  plura  in  ea  scribuntur , 
pace  dixerim  scribentis,  quae  ornatius,  eloquen- 
tius, copiosius,  prudentius,  ut  opinor,  per  Guari- 
num  scripta,  et  objecta  fuissent,  sive  vera , sive 
falsa  existant.  Neque  etiam  Guarinum  adeo  timi- 
dum ac  formidolosum  judico  , vel  ita  jejunum  in 
scribendo , ut  aut  sibi  dubitandum  fuerit , susci- 
pere palam  suam  defensionem , aut  ad  alterius 
praesidia  confugiendum.  Trapezuntium  vero  do- 
ctissimum video  hominem,  et  admodum  eloquen- 
tem, cujus  scripta  mihi  admodum  placent.  Sed 
mallem  eum  impendisse  operam  in  causa  magis 
honesta,  magisque  accomodata  $d  explicandas  in- 
genii vires.  Conjectura  vult  assequi,  ut  Guarinus 
auctor  et  scriptor  extiterit  epistolae  conscriben- 
dae. At  hoc  neque  me  judice,  neque  quovis  alio, 
(pii  recte  Guarinum  norit,  unquam  probabit,  cum 
absint  plurimum  a scripturis  suis;  scribere  tam 
inultis  verbis,  tam  contumeliose,  tanquam  in  reum 
manifesti  criminis,  de  quo  nihil  afferas  praeter  opi- 
nionem quamdam,  et  quidem  ab  aliorum  opinione 
et  sententia  disjunctam,  non  recte  consulti  homi- 
nis esse  videtur.  Quod  autem  is  me  suis  verbis 
honorat,  esset  mihi  gratius,  si  non  vergeret  in 
contemptum  Guarini,  cujus  honori  a me  semper 
consultum  fuit,  et  praesertim  in  nostra  controver- 
sia, qua  ei  respondi,  cum  is  me  paulum  lacessisset, 
quod  Scipionem  suo  praetulerim  Caesari.  Egi  ta- 
men ita  meam  defensionem  , ut  eum  minime  of- 
fenderem, nisi  ubi  causa  id  necessario  postularet. 
Hoc  certe  recte  videor  posse  dicere  , me  parcius 


m POGGII  EP1STOLJ: 

qaam  acceperim,  nonnulla  retulisse.  I bi  enim  ra- 
tione pugnandum  est  et  argumentis  , sunt  omnino 
rejiciendae  voces  contumeliis  et  jurgiis  refertae, 
qnae  et  auditoribus  sunt  ingratae,  et  causam  no- 
stram minime  reddunt  probabiliorem.  YerunUmen 
suus  cqiqu*  mos  est . et  inquit  Cicero,  sansam 
cuique  mm  placere.  Ego  utriusque  honorem  di- 
ligo, ipsrinter  se  scriptis  contendant,  ut  libet. 
Pdggras  tuus  aequus  erit  spectator.  Vale,  et  quo- 
niam me  provocasti  in  benivolentia,  persevere^ 
velim.  Bononiae  X Kalendas  Octobris  1). 


EPISTOLA  XXII 


Poyyius  pl.  sal.  dint  Frannsco  Murrst  aleo. 

Cum  pluribus  in  rebus  factus  Mim  negligentioi 
ac  tardk>r.  quam  solebam,  tum  vero  maxime  in 
scribendi  cura;  ejus  rei  culpam  primum  tribim 
aetati,  quae  natura  ipsa  reddit  homines  remi> 
siores,  deinde  occupationibus,  quae  majori  ex 
parte  versantur  in  scripturis,  ut  me  persiep* 
taedium  et  satietas  scribendi  capiat ; tum  autem 
uxor  suo  et  optimo  jure  nonnihil  subripit  tem- 
paris,  neque  me  invito.  Id  enim  et  honestum  esi. 
veftuli  curarum  diversorium,  et  omnium  amoenis- 
*imnm  Adest  etiam  rei  domesticae  solicitudo 
qnae  et  ipsa  vindicat  sibi  suam  et  praecipuam 
portionem.  Quorsum  haec  tam  multa  inquies?  ui 


i .4  •••»«  u 


LIBER 'Vl.  M9 

non  mireris , si  non  respondeo  omnibus  epistolis 
luis ; quibus  tamen  vel  paucis  verbis  rescriberem, 
si  quid  esset , quod  magnopere  responsionem 
postularet.  Sed  sunt  ea , quae  vel  me  tacente  tibi 
possint  satisfacere.  Nam  abs  te  me  amari,  meque 
probitatem  tuam  summe  diligere  , jam  et  cognita 
et  trita  inter  nos  sunt , ut  ea  repetere  superfluum 
videatur.  Tua  tamen  observantia  et  diligentia  in 
conservanda  amicitia  est  milii  gratissima.  Epi- 
stolas  ad  Nicolaum  , quando  commoditas  se  offert, 
ad  me  remittas  \elim  , praeter  eas  nullas  adhuc 
habere  potui.  Addam  illius  oratiunculam  fune- 
brem in  testimonium  amoris  erga  se  mei.  Si  qua 
alia  postmodum  in  manus  inciderint,  permulta 
enim  sunt . illis  adjicientur.  Orationem . quam 
scripsi  in  funere  Cardinalis  Florentini , cura  per 
aliquem  ex  tuis  hic  scribi ; vel  expecta , quoad 
nos  Ferrariam  veniamus:  tunc  rebus  meis  utere 
ut  tuis.  Vale  et  Gasparrem  nostrum  meis  verbis 
saluta.  Bononiae  pridie  kalendas  Octobris  I . 

EPISTOLA  Wlll. 

httjytus  pl.  sal.  dicti  iusiytii  l.fjuili 
Leonelln  EstcusL 

Baptista  de  Albertis  vir  singularis  ingenii, 
mibique  amicissimus  scripsit  fabulam  quamdam 
quam  Filodoxeos  appellat . summa  cum  elegantia 


I Anni  li.IT 


voi.  n 


130  - POGOII  KMSTOI,  1, 

ac  venustate  eam  tibi  dicax  it.  ut  m tuo  nomine 
edatur,  quod  sibi  et  dignitatem  allaturum  piit.it . 
el  auctoritatem.  Suscipies  igitur,  carumque  ha-' 
bebis  id  munus,  quod  proficiscitur  ab  homine 
penitus  tibi  deditissimo.  Nam  <c*rto  scias  velim. 
Baptistam  nostrum  tanta  esse  erga  te  affectum 
benivolentia , quanta  esse  potest  maxima  . mi  m 
respondebis  in  amoris  ^oflic io . incitabis  alios  ,«1 
te,  ornandum  litteris,  atque  extollendum.  Il<>< 
nequaquam  eiistimes  parum  conferre  ad  gloriam 
consequendam.  Solae  enim  litterae  reddunt  Im 
minem  apud  posteros  immortalem.  Vale  . et  m< 
ama.  Bononiae  die  \!l  Octobris  i . 

I Iiiui  1 4~ J7 


POGGII 

EPISTOLA. 

1,1  Ii  ER  SEPTIMUS 


EPISTOLA  I. 

Ulustn  Principi  Domino  Joanni  Fr. 

Marchioni  Mantuae. 

Joannes  Cassianus  vir  doctissimus  nostrae 
religionis  illustris  princeps  in  quadam  collatione 
prioris  operis  sui  scripsit,  videri  sibi  discretionem 
eam,  ut  opinor,  prudentiam  caeteri  appellant) 
rsse  virtutum  omnium  maximam,  et  quasi  cae- 
te rarum  parentem  quamdam  ac  moderatricem 
id  multis  comprobare  nititur , tum  rationibus , 
Ium  exemplis.  Plures  enim  fuisse,  refert,  qui  non 
adbibito  recto  judicio  ad  res  acendas,  cum  ne- 
quaquam discernerent  vitia  a virtutibus,  se  in 
animae  ac  corporis  ruinam  praecipitarunt.  Et 
quidem  mea  sententia  rectissime  sentire  videtur. 


132  ~ POGGII  EIMSTOl.  i. 

Nam  cum  plurimis  virtutibus  vitia  quaedam  pro- 
xima, et  ferme  ttfcil  i a videantur,  non  enim 
accipiuntur  vitia , Iit  ^t' Hieronymus . nisi  sub 
umbra,  specieque  virtutum:)  si  quis  non  recte, 
discreverit,  «o^  aliqua  praviori  montis  pertur- 
bationi «manetis  solet  accidere,  quid  ratio  prae- 
scribat, quatenus  quid  appetendum  fuerit  aut 
fugiendup,ii^tm"^  delabi  ,in  errores  per- 
multos, qui  postea  revocata  ratione,  adbibito 
consilio,  ipso  etiam  rerum  usu  fiunt  nobis  no- 
tiores, ut  jam  tandem,  licet  sero,  et  ubi  rem 
tentia  nihil  confert , recognoscamus  nos  impru- 
dentia lapsos,  et  judicio  rerum  perverso.  Ouo 
magis  sapientis  esse  videtur,  aceomodata  singulis 
negotiis  discretione  .et  praesentibus  rebus  con- 
sulere, et  prospicere  futuris,  neque  una  quadam 
in  sententia  esse  ita  fixum  ac  perseverantem  . 
ut  multi  solent,  qui  turpe  ducunt  mutare  consi 
Mora,  ne  non  recte  sensisse  videantur,  ut  id  po- 
lius  obduratio  atque  obstinatio  animi  judicetur 
qmMii  bene  consulti.  Illud  quippe»  videtur  esse 
turpissimum , accidere  in  eo  presertim.  de  quo 
certa  sit  opimo  sapientiae . ut  cogatur  dicere 
non  putaram.  Neque  vero  ea  me  sapientia  prae- 
ditum esse  scio,  ut  phis  videre  me  quam  tc 
arbitrer;  praesertim  in  rebus  tuis.  Scio 
principem  esse  omnium  nostrae  aetati* 
bue  prudentissimum ; scio  te  ad  ea 
aglr,  posse  adhibere  summam  sapientiam 
atque  animi  moderationem.  Sed  et  illud  etiam 
■ori,  non  solos  principes  esse  sapientes  . et  eo* 


LIBER  VII.  \:a 

aliquando  labi,  falli,  et  decipi  posse.  Ducuntur 
enim  saepius  in  actionibus  suis  aliqua  passione 
pergravi , quae  illos  seducat  a recta  sententia. 
Magnum  est , inquit  Cicero , revocare  mentem  a 
sensibus,  sed  et  illud  etiam  maximum  non  ce- 
dere morbis  animi,  non  superari  a passionibus , 
quae  nobis  a sensibus  ingeruntur;  quae  ubi  do- 
minantur. seducunt  nos  a recto  consilio,  auferunt 
▼ere  judicandi  facultatem,  nec  ullum  relinquunt 
rationis,  aut  consilii  locum.  Quod  si  qui  sunt , 
qui  variis  gravibusquo  jactentur  passionibus,  qui 
suis  obsequantur  cupiditatibus , qui  suae  pruden- 
tiae blandiantur  . ii  sunt  maxime  rerum  domini , 
qui  et  ipsi  sua  sponte  feruntur  aliquando  impetu 
quodam  in  preceps  una  aliqua  injuria,  aut  cupidi- 
tate commoti,  neque  ab  aliis  sustentantur.  Nam 
quicquid  agunt  recte , an  perperam , laudatur  ab 
omnibus : adstat  adulatorum  turba : quae  $ola' 
ratio  regibus , ac  principibus  grata  esse  solet : 
recte  consultum,  rectissime  esse  factum  asseve- 
rans. Id  tantum  loquitur,  quo  putet  se  principis 
gratiam  consequi , ac  benivolentiam.  Potentiores 
veritatem  reticent,  offensionem  verentes;  humi- 
liores non  aude^ttfeflerre  ob  formidinem  poenae. 
Itaque  cum  apedfeos  ut  plurimum  verum  sileat . 
accidit  persaepe,  ut  veritatis  audiendae  inopia,  in 
magnas  incidunt  molestias  et  calamitates.  Augu- 
stus Caesar,  cujus  felicitas  per  omnes  historias 
decantatur,  relegavit  filiam  oh  adulterium  palam 
proposito  edicto,  quod  illius  tlagitia  continebat : 
postmodiun  ductus  poenitentia,  quod  non  illa 


134  - POGGII  EPISTOL  K 

silentio  oppressisset,  quod  se,  quod  domum.  quod 
genus  suum  tam  turpi  nota  sceleris  maculasset . 
saepissime  exclamavit,  eorum  nihil  sibi  eventurum 
fuisse  si  Marcus  Agrippa  et  Moecenas  viverent 
qnos  solos  fuisse  testabatur  qui  sibi  vera  loque- 
rentur. Non  autem  deerant,  qui  verum  dicerent  si 
illud  audire  voluissent.  Sed  mos  est  regum  atque 
imperatorum  praesentium  odio  laudare,  ac  dedere 
amissa,  et  id  libere  atque  impune  optare  quod  jam 
nequeat  impetrari.  Ego  autem  rem  ipsam,  de  qua 
sum  scripturus,  considerans  diligenter,  cum  ad  u 
animum  verto,  addubitare  cogor,  ne  tu  quoque  in 
futurum  sis  culpaturus  inopiam  amicorum.  aecu- 
saturusque  paucitatem  eorum , qui  apud  te  in 
causa  filii  vera  loquerentur,  teque  traducerent  ah 
acerbitate  sententiae  ad  mansuetiorem  ac  rectam 
quamdam  judicandi  rationem.  Illud  vero  affirmare 
aussim.  si  animadversionem  illam  ad  hanc  diem 
distulisses,  mitiorem  certe  sententiam  te  fuis*> 
latarum,  potiusque  obsecuturum  pietati  paternae 
quam  ulciscendi  cupiditati.  Deposuisset  tempu* 
ipsum  tam  severi  judicis  personam,  induissetque 
eharitatem  atque  adectionem  illam  natura  insitam 
quae  patres  cogit  pios  esse  in  Smk  . ac  in  eorum 
erratis  misericordes.  Sed  quoniam  veteri  proverbio, 
acta  agi  non  possunt,  id  consilium  adhibendum 
▼Matlnr;  ut  non  iracundia,  sed  clementia:  non  ni- 
tentia* sed  consilio;  non  ad  vindictam,  sed  emen 
datione*,  atque  utilitatem  tuorum,  id  abs  te  sum 
ma  prudentia  factum  esse  existimetur;  quod  erit 
si  nimiam  severitatem  ad  clementiam  traduce* 


LIBER  VII.  135 

teque  cum  nobis  restitues  in  filii  errato,  quem  te 
esse  aequitas  jubet,  natura  postulat,  amici  optant, 
divinarum  humanarumque  legum  ratio  persuadet. 
Mulctasti  olim  filium  pergrandi  admodum  poena, 
quod  militiae  cupiditate  flagrans  te  invito  abiit, 
et  se  ad  eum  locum  contulit,  unde  aliqua  suspicio 
oriri  poterat  apud  nonnullos,  qui  id  alio  consilio 
factum  putarent  quod  si  tollatur  e medio,  omnis 
gra\iori>  poenae  causa  cessabit.  Omitto  quaerere, 
aut  disputare  sapienter  ne  factum  fuerit,  tam 
aspere  ulcisci  leve,  ut  existimant,  filii  crimen  I : 
varias  enim  video  hominum  sententias.  Sunt  qui 
filio  ignoscendum  dicant,  qui  bellicae  laudis 
opinione  motus  egregiae  indolis  adolescens  se  ad 
eam  negotii  rationem  contulit,  ex  quo  plurimum 
gloriae  se  consecuturum  sperabat.  Cum  enim  per- 
multos vidisset  etiam  infirmae  conditionis  viros , 
qui  sibi  maximam  famam,  magnam  potentiam, 
plurimas  opes  rei  militaris  exercitio  comparassent, 
eusque  solos  haberi  in  praetio  atque  in  honore . 
quibus  arma  vires  subministrarunt:  haud  inpu- 
denter  id  genus  vitae  videbatur  appetere,  vivo 
praesertim  patre,  qui  ad  gubernacula  principatus 
vigilaret,  quod  sibi  ac  suis,  tum  dominii  conser- 

.1,  Hlius  pnmogeuilii»  Joauuis  Francisci  Gonzaga  Marchioni*  Mantuae, 
jnvenili  artiore  , ot  nimium  appetens  militarem  gloriam,  paternam  hoc  tem- 
pore reliquit  domum,  et  militavit  »ub  famigerato  duce  Nicolao  Picciniuo 
| 'lui  ad  stipendium  Principis  Mediolaui  eral  bello  quod  gerebat  iu  Venetos; 

quorum  du\  ip.e  i.. .11/ itra.  Iratn«  fuit  pater  filium  \idens  inter  inimicos 
I pugnantem  Propterea  exfiaeredavit  illum  , et  reum  rapitis  judicavit.  Erroris 
po*iea  poe  nituit  lilium,  et  Pogguini  intercessorem  postulant,  ut  iram  miti- 
's»ret  paternam  ; quod  Ierit  ipse  Pog"tii.  hae  perlonga  et  elaborata  epi*lola. 
]'i«m  Victoniiu  teltreiisi  misit  Marchioni  tradendam 


U&  - POGGll  EPISTOLA 

t tum  adipiscendae  gloriae  facultatem  sup- 
peditare arbitrabatur.  Quidam  secus,  nullam  spem 
laudis  et  gloriae  voluntati  paternae  praeponen- 
dam esse  censent , * praestareque  ajunt  otiosum 
atgue  ignobilem  domi  degere  obtemperantem  pa- 
tria praecepto , quam  gloriosum , extorrem  , ac 
rebellem  patri.  Id  tamen  commendari  ab  omnibus 
aeglio,  quod  ia  boc  suo  sive  errore,  sive  lapsu, 
sive,  ut  gravissime  loquar,  stultitia  nihil  se  indi- 
guum admisit;  nullo  se  maculavit  scelere ; nullo 
dedecore  inquinavit;  nihil  secum  abstulit;  nihil 
detulit,  ut  plane  constet  juvenili  impetu  impulsum, 
nihil,  nisi  de  cupiditate  honoris  et  gloriae,  cogitasse. 
Qua  in  re  neque  solus  neque  primus  de  via  deces- 
sit. Extitere,  et  nostra  et  superiorum  temporum 
memoria  permulti,  qui  studio  gloriae  multo  plura 
ac  majora  patraverint,  non  solum  adversus  paren- 
tas, sed  etiam  contra  patriam,  quae  longe  est  pa- 
rentibus praeferenda.  Difficile  est  enim  servare 
, ubi  illustris  gloriae  acquirendae  facultas 
videte r esse  proposita,  praesertim  magnis  ingeniis, 
et  ad  laudem  ac  virtutem  erectis.  Milii  \ero,ut 
erratum  esse  a filio  forsan  concedatur,  ita  \ idetui 
fuisse  castigationem  tuam  trucem  nimis  atque 
inhumanam.  Nam  quemadmodum  non  omnes  li- 
IriRP1  exscessus  boni  patres  familias  animadver- 
EPfcg  petant , ita  etiam  quidam  eo  pacto  sunt 
*Mieaedi,  «t  prosit  ad  morum  vitaequae  emenda - 
tieeeie.  Eam  legum  mentem  vult  esse  Plato,  non 
ut  cives  perdant,  sed  ut  efficiant  meliores,  atque 
omnis  poena  ad  eorum  quibus  infligitur  utilitatem 


UBER  VII.  137 

referatur.  Leges  enim  medicorum  more  salutem 
civitatis  debent  respicere,  et  civium  incolumitatem 
at  vero  pernitiosa  medici  cura  esset  non  ad  salu- 
tem aegroti,  sed  interitum  spectantis.  Nec  minus 
imprudentis  patris  esse  videtur,  malle  filium  pu- 
niendo, ubi  spes  sit  valetudinis,  perdere , quam 
servare.  Quod  si  medicos  videmus  etiam  alienis- 
simos homines  morbo  affectos  non  destituere 
quoad  aliqua  vitae  spes  relinquatur,  sed  afferre 
remedia,  quibus  restituatur  \aletudo,  nonne  omnia 
sunt  tentanda  patri,  ut  animum  filii  labentem  et 
aegrotum,  ad  meliorem  mentem  sua  cura  indul- 
gentiaque reducat?  Profecto  non  minus  pro  ani- 
morum, quam  corporum,  salute  (^nseo  elaboran-  / ^ 
dum.  At  vero  tu  quamdam  insuetam  severitatis 
normam  in  filii  morbo  praeferens,  ad  demonstran- 
dam nescio  quam  mentis  severitatem  id  egisti, 
quod  ante  te  nemo  pater  admisit,  e vestigio,  ad 
extrema  et  deplorata  remedia  descendisti.  Rejectus 
est  a patre  filius,  abdicatus,  relegatus,  reus  capitis 
judicatus.  Quid  hoc  asperius,  quid  truculentius 
etiam  erga  facinorosum  externum  quemdam  potuit 
excogitari?  Si  contra  te  ille  aliquando,  si  in  fratres 
conspirasset;  si  patriam  hostibus  prodere  studuis- 
set; si  civili,  aut  fraterno  sanguine  impias  foedasset 
manus,  nequaquam  ad  expetendam  a filio  vindi- 
I ctam  vehementior  extitisses.  Vide  quaeso,  ne  dum 
prudentis  viri,  aut  severi  patris  in  majorum  no- 
strorum exemplis  imitandis  nomen  subire  cupis, 
j crudelis  vel  minus  prox  idi  lamam  consequaris. 

Neque  enim  tibi  aut  Brutum  illum  superiorem  ante 
voi  II  18 


138  - P0GG11  EPISTOLA 

oculos  proponas,  aut  M.  Torquatum,  quorum  altei 

natos 

Ad  poenam  pulchra  pro  libertate  vocavit. 

Infelix  ! 

Ut  Virgilius  scripsit:  alter  transgressorem  <\\\ 
edicti  filium  saevus  securi  percussit.  ?jon  isti  suam, 
sed  reipublicae,  pro  cujus  incolumitate  certabatur, 
causam  agebant;  non  suo,  sed  patriae  nomine 
poenam  a filiis  exigebant.  Nolo  enim  existime> 
Torquatum  illum  semota  patriae  utilitate,  quae  n*i 
militaris  disciplina  continebatur , tam  asperum 
aut  acerbum  in  filii  supplicio  fuisse  futurum.  Non 
paternum  edictum,  sed  reipublicae  auctoritatem  fi 
lius  contempsit,  neque  ille  parentis,  sed  patriae  sa 
lutem  in  discrimen  suo  exemplo  vertebat:  non  in 
privatam  Torquatorum  familiam,  sed  in  univer- 
sam urbem  pernitiosum  exemplum  contempti  con- 
sulis inferebat.  Itaque  ut  severitas  tunc  laudata 
est  patris  ob  publicam  utilitatem  . ita  crudelita* 
damnata  extitisset,  si  ille  securi  suas  non  reipu- 
blicae injurias  ultus  fuisset.  Persc  ruteris  licet  ve- 
teres, ac  novos  annales , neminem  prorsus  repe- 
ries  patrem  ob  tam  leve  erratum  tam  graviter  in 
filium  animadvertisse.  Tu  solus  novo  exemplo  in- 
ventus es  , qui  durius  levem  filii  culpam  muletasti. 
«toQ  .caeteri  gravissimas  hostium  offensiones,  i 
Quid  onim  per  Deum  immortalem  commisit,  quod 
OMet  tali  sententia  vindicandum?  Non  ille  in  reni- 
publicam  deliquit  sed  in  parentem:  non  contra 
publicam  venit  utilitatem  sed  privatam:  non  alio- 
rum salutem  sed  propriam  in  discrimen  adduxit 


LIBER  VII.  t:W 

nullos  excitavit  seditionum  fluctus,  nullos  tumul- 
tos  procuravit:  nulla  arma  intulit:  non  tibi  nocuil, 
sed  sibi : vel  contempsit  quae  caeteri  appetunt , 
vel  aliis  utenda  reliquit:  sprevit  ad  tempus  pater- 
ni dominii  usum,  alienis  servire  maluit,  quam  suis 
imperare.  Adeo  ne  atrox  hoc  judicandum  est  faci- 
nus, ut  extremo  supplicio  dignum  putes?  equidem 
multos  no\ i,  (pii  hoc  potius  existimabant  lau- 
dandum. (pii  hanc  erectam  mentem  ad  praemia 
virtutis  summopere  extollant,  (pii  \el  parum  er- 
rasse filium  asserant , vel  leviter  esse  reprehen- 
dendum. Abiit  ille  contra  tuam  xoluntatem  . con- 
tempsit edictum  patris;  at  non  levi  ex  causa  non 
exigua  spe  ingentis  gloriae  domum  reportandae  . 
non  dolo,  sed  virtutis  gratia  consequendae.  An  quia 
majora  quaedam  sibi  proponebat  ad  honorem  et 
decus  natus  adolescens , quam  forsan  illa  aetas 
ferebat,  idcirco  debuit , ira  patris  tantum  efferve- 
scere ad  injuriam  referendam  ? nonne  cogitasse 
oportuit  patris  esse  agere  lilii  causam  . tueri  etiam 
errores?  nonne  ipso  humanitatis  jure  . ipsa  chari- 
tate  paterna  , ipso  naturae  praecepto , quae  filios 
etiam  discolos  parentibus  commendat,  fuit  abs  te 
ad  mitiorem  sententiam  declinandum  ? nonne 
adulescentiae  indulgendum  , nonne  erroris  ratio 
habenda?  perspice,  quid  sentiam.  Ego  hoc  excel- 
lens ingenium,  hanc  egregiam  virtutis  indolem, 
hanc  animi  magnitudinem,  qua  te,  qua  patriam, 
qua  paternas  opes,  (pia  coequalium  studia  reliquit, 
non  culpandam,  sed  quodammodo  laudandam:  non 
puniendam,  sed  praemio  donandam,  duco.  Si  de 


'0k  ' ~ POGGII  EWSTOL  F. 
parricidio,  quod  est  omnium  scelus  immanissimum 
filius  aliquando  cogitassel,  leviori  certe  |x>ena  ju- 
venile erratum  ulciscendum  fuit.  Adhibitus  <>lim 
Caesar  Augustus  in  consilium  a Tito  quodam  At- 
rio, qui  filio  in  parricidio  deprehenso,  de  e<>  sta- 
tuere de  amicorum  sententia  volebat : audita 
causa  petiit,  ut  quisque  prius  suam  sententiam 
scriberet,  ut  nijusque  liberum  esset  judicium, 
tum  postremus  omnium  censuit  relegandum,  me- 
mor non  de  quo  censeret,  sed  cui  in  consilio  ad- 
esset. Oh  ! singularem,  et  pene  divinam  sapien- 
tissimi  Imperatoris  prudentiam  ' Videbat,  ipsa  leg>’ 
naturae  Augustus  etiam  in  manifesti  parricidii  reo. 
quo  nihil  scelestius,  nihil  sceleratius  evolitari 
potest,  tamen  non  esse  a patre  extremum  >uppli- 
cinm.  crudeliorem  poenam,  meritam  cladem  fili» 
irrogandam.  Intelligebal  |>aternani  pietatem  »m- 
nem  criminis  filiorum  magnitudinem  >u|>erare 
oportere.  Cognoscebat . quae  delicta  ab  aliis  »ra- 
vissime  vindicantur,  esse  a patre  leviter  casti- 
ganda. Non  est  enim  eadem  lex  patribus  in  filios 
erga  se  delinquentes,  quae  in  reliquos  costituta. 
Advoca  hunc  tu  quoque  virum  in  consilium  ami- 
corum, recita  crimen.  poenam  inquire,  sententiam 
•PlWUre.  Nempe  qui  parricidii  culpam  tam  dc- 
■OUier  puniendam  est  arbitratus:  multo  clemen- 
excessum,  aut  uti  rem  nugatoriam 
aut  parvi  existimandam  judicabit.  Ausleri- 
• ^ certe  tuam,  ne  dicam  crudelitatem,  admo- 
culpahit,  qui  adeo  vehemens.  atque  acer . 
asperius  mulctaveris  leve  delictum  lilii,  quam  ipse 


parricidii  grave  scelus.  Sed  fac,  oro,  filium  gra- 
> iter  deliquisse,  admississe  aliquod  nefandum  sce- 
lus, immane  facinus  cogitasse,  fac  poenam  mereri; 
nunc  sese  revocat,  facti  poenitet,  fatetur  erratum, 
veniam  petit,  et  quidem  adolescens  a sene,  im- 
prudens a prudente,  miser  a fortunato,  filius  a pa- 
tre ; nunquid  est  venia  deneganda  ? Lapsus  est 
juvenili  quadam  levitate,  sed  ad  gloriam  spectan- 
te; nunc  ad  mentem  saniorem  rediens,  pedem  re- 
trahit; delictum  recognoscit;  supplex  ad  patrem 
venit : nunquid  est  rejiciendus?  Deflexit  aliquando 
aetatis  cursum  a recta  via  errabundus,  nunc  ad 
iter  constitutum , atque  ad  meliorem  frugem,  ut 
aiunt,  se  convertens,  misericordiam  filius  implorat 
a parente;  nunquid  repellendum  dicemus?  Adest, 
rogat,  obsecrat,  filius  patrem  lacrimis  compellat 
exorans,  ut  non  omnino  paternam  rejiciat  charita- 
tem , ut  ad  se  redeuntem  patris  oculos  flectat , 
mentem  ne  removeat,  errati  memoriam  deponat. 
Adeo  ne  ferreus  eris,  atque  inexorabilis  ut  te 
patrem  esse  obliviscaris  ut  veniam  deneges?  ut 
asperneris  filii  obsecrantis  preces?  ut  si  quempiam 
fuisse  quondam  audires,  qui  filium  armis  famam 
quaerentem,  quod  se  reliquisset  in  militare  mu- 
nus profectus,  tam  gravi  poena  affecisset,  peten- 
tem insuper  patris  clementiam  repulisset:  si  novi 
tuam  humanitatem,  si  prudentiam,  si  doctrinam, 
damnares  profecto  patris  illius  pervicacem  duri- 
tiem ; diceres  filio  fuisse  parcendum ; affirmares 
imitandum  nostri  Salvatoris  exemplum,  qui  retu- 
lit laetiorem  fuisse  pastorem  propter  unicam  re- 


ft42  r P0GG11  EPISTOL  K 
periam  ovem,  quam  etiam  humeris  domum  re- 
portavit, quam  super  caeteris  nonaginta.  Com- 
mendares quoque  illius  patrisfamilias  consilium, 
qui  in  reditu  luxuriosi  quondam  filii  convivium 
struxit,  adhibita  symphonia , quo  patris  laetitia 
ostenderetur.  Non  inscite  poeta  comicys  introduxit 
Menedemum  illum  senem,  cujus  durities , atque 
asperitas  filium  adolescentem  in  militiam  profi- 
cisci compulisset  se  macerantem  in  agro  ac  tor- 
quentem, docens  adolescentiam  esse  erroribus 
subditam.  Concedendum  paulum  aetati  a patribus; 
nec  illos  in  filiorum  delictis  debere  esse  immitem 
inhumanos.  Hunc  secutus  Cicero  noster  in  ora- 
tione pro  M.  Ceho  scripsit ; tribuendum  esse  ali- 
quid aetati : dandam  esse  aliquando  adulescen- 
tiae libertatem:  non  semper  rectam  illam  ratio- 
nem superare  oportere , sed  vinci  quandoque  a 
cupiditatibus,  et  voluptate.  Sed  nolo  tecum  con- 
tendere auctoritatibus,  et  exemplis  excellentium 
virorum,  ne  fiam  longior,  quae  multa  possem  in 
meam  sententiam  proferre.  Id  liberius  forsan 
quam  mea  ferat  auctoritas  scribam,  me  persae- 
pius hac  de  re  cogitantem  paulum  desiderasse  pru- 
dentiam ac  sapientiam  tuam,  qui  parvam  aetatis 
flM.,  nullam  futuri  temporis  visus  es  habuisse  in 
tnb  consilis  rationem  , sed  tantum  nonnul lorum  t 
opinioni,  ne  dicam  suspitioni,  tuo  damno  satisfa- 
cere voluisse.  Nam  pro  tua  doctrina  nosse  debes 
plurimum  posse  in  hominibus  aegritudines  animi, 
nosque  subditos  esse  passionibus  permultis,  qui- 
bus non  solum  adolescentiores , sed  etiam  robu- 


LIBER  VII.  143 

stioris  ac  firmioris  aetatis  viri  haud  facile  obsti- 
terunt. Arduum  est  enim  obstare  morbis  animi 
undique  circumfluentibus,  et  in  omni  aetate  ob- 
temperare rationi;  principibus  vero  id  solet  esae 
difficillimum  in  magna  rerum  licentia  ac  facultate 
constitutis.  Obsequuntur  enim  plurimum  deside- 
riis suis  dum  quod  cupiunt,  possunt,  et  quod  libet 
licitum  putant , ut  divini  cujusdam  consilii  esse 
videatur,  adolescentem  principem  compescere  ar- 
dentiorem  aliquem  appetitum , et  infra  honesti 
metas  sese  continere.  Itaque  labuntur  multi  in 
varios  excessus,  qui  nisi  longius  proficiscantur,  si 
se  retrahant,  non  vitio,  sed  aetati,  non  consilio, 
sed  errori  videtur  esse  tribuendum.  Etenim  com- 
pertum est  nonnullorum  lubricam  adolescentiam 
extitisse,  qui  postmodum  viri  clarissimi  et  pace 
et  bello  evaserunt.  Profuit  etiam  quibusdam  ali- 
quando peccasse,  cum  ex  eo  emerserint  acerrimi 
hostes  vitiorum.  Ut  enim  videmus  aliquos  in  cer- 
tamine victos,  acrius  reintegrare  pugnam,  atque 
animosius  ad  ulciscendam  injuriam  susceptam 
certare:  sic  nonnullos  superatos  quandoque  a vi- 
tiis , enixius  atque  constantius  errore  prospecto 
niti  postea  ad  virtutem.  Discernenda  sunt,  inquit 
Seneca,  deplorata  ingenia  ab  iis,  quae  sanari  pos- 
sunt : ea , in  quibus  spes  inest  sanitatis  et  co- 
njectura quaedam  melioris  ingenii , non  concul- 
canda , aut  deprimenda  sunt , sed  erigenda , ac 
sublevanda , quo  possint  emergere  ad  virtutem. 
Haec  si  versabis  animo,  et  cogitatione,  non  abs- 
terrebis, aut  repelles,  sed  allicies  atque  advoca-- 


144  - P0CCI1  EIMSTOL.K 

bis  filium,  existimans,  cum  sit  ingenio  et  do<  irin,» 
praestans  adolescens,  posse  illum  adhuc  evadere 
magnum  virum  : neque  oblectabis  ulterius,  si  qui 
sunt,  qui  hoc  vestrum  discidium  minime  moleste 
ferunt.  Illud  vero  saepe,  ac  diligenter  opinor.  >1 
tibi  ac  tuis  recte  velis  prospicere,  a te  esse  con- 
siderandum, solere  parentum  omnium  praecipuam 
curam  ad  id  maxime  incumbere , ut  consulant 
suorum  posteritati,  ut  filiis  firmas  opes,  longaevam 
quietem,  diuturnam  pacem,  stabile  imperium  re- 
linquant : quae  ubi  absunt,  labuntur  regna  , ne* 
se  diutius  conservant.  Eam  tu  haereditatem,  ni- 
pedem  retuleris,  an  sis  filiis  relictui us.  judicii- 
tuo  relinquo.  Mihi  quidem  videtur  te  certam  cau- 
sam dissensionis  fraternae , non  dubiam  materiam 
odii  plusquam  civilis;  non  quietis,  sed  turbulen- 
tissimi motus,  non  pacis,  sed  !>eili  semina  lilii* 
praebere.  Non  est  tibi  neque  \itae.  neque  inte- 
ritus certa  dies  constituta,  quo  tibi  magis  in>|>c 
rati  casus  sunt  pertimescendi.  Continebit  se' abdi- 
catus filius,  dum  fervebit  aetas,  dumque  \i\en* 
postea  cum  rei  militaris  ardor  crescente  aetate 
resederit,  insurget  libido  dominandi:  optabit,  eum 
dulce  sit  nomen  principatus,  restitui  in  eam.  qua 
deje  ctus  est.  fortunam  tanto  quidem  contine»-' 
tios,  quanto  magis  amissi  principatus  |>oemtebit  ( 
Cupidiores  enim  sumus  ad  reeu|>eraiida  amissa 
quam  ad  ea  tenenda,  quae  in  nostra  sunf  pote 
state.  Dies  ac  noctes  torquebitur  desiderio  domi 
nii  paterni,  dolis,  fraude,  insidiis , armis  denique 
pro  amissa  haereditate  certabit:  et  cum  misero- 


UBB'K  VII.  I V.S 

nim  fortuna  multos  allicere  soleat  ad  opem  fe- 
rendam. aderunt  qui,  aut  alterius  benivolentia  . 
"“aut  odio  amborum,  aut  spe  dominandi,  serant  di- 
scordias . ignem  succendant , llammas  submini- 
strent. Ita  orta  dissensione,  bello  excitato,  con- 
tritis opibus,  aut  turpis  ulterius  victoria,  aut 
utriusque  desolatio:  quod  saepius  contingere  mul- 
lorum ruina  docuit,  subsequetur.  Commutantur 
enim  tempora,  \ariantur  hominum  mentes:  bene- 
ficiorum memoria  defluit-,  amicitiae  consenescunt: 
qui  est  amicus  potest  fieri  inimicus;  ut  difficilis 
atque  incerta  sit  futuri  temporis  conjectura.  Multi 
fidem  servarunt,  quoad  occasio  fuit  fallendi.  Qui- 
dam. (pii  boni  habebantur,  data  peccandi  facul- 
tate. labuntur . ac  privatam  utilitatem  publico  of- 
ficio praeponunt.  Si  jus  violandum  est,  inquit 
Caesar,  regni  gratia  violandum  est.  Non  erit  por- 
tenti loco,  si  (piis  in  fraterno  Odio  occasionem 
aucupabitur  utriusque  delendi.  Quo  magis  exci- 
dendae sunt  a te  omnes  causae  futurae  tempe- 
statis, ne  dum  nescio  quid  suspitiosum  vereris, 
certam  tuis  filiis  pernitiem  constituere  videaris. 
Scis  magnum  osse  solere  pro  regno  certamen  : 
scis  (piam  grave  sit  odium  fratrum,  et  quem  finem 
consueverit  sortiri:  cui  nisi  ob\iabis,  satis  in  lu- 
brici» versabitur  filiorum  status.  Concordia,  inquit 
Crispus,  parvae  res  crescunt;  discordia  maximae 
(filabuntur.  Itaque  tibi,  cui  pax  filiorum,  quies 
patriae,  posterorum  salus  cordi  esse  debet,  omnes 
dubii  eventus,  omnes  discidiorum  formites,  om- 
nes indignationum,  ac  simultatum  occasiones  sunt 
Vol.  II  1« 


m _ P0GG1I  EPISTOLA 
penitus  evellendae : omnes  intercludendi  aditui . 
quibus  ad  iram , ad  odium , ad  arma  possit  per- 
veniri. Haec  maxima  ac  certissima  a parentibus 
haereditas  filiis  relinqui  solet.  Quamobrem  filio 
eiistimo  esse  omnino  ignoscendum:  dandam  er- 
rato veniam,  indulgendum  aetati;  non  solum  re- 
cipiendum, sed  ultro  advocandum  esse  atque  al- 
liciendum; <juod  suum  est , restituendum,  ut  cum 
caetera,  quae  homini  optanda  sunt,  natis  tuis  re- 
liqueris, etiam  pacem,  concordiam,  quietem,  opti- 
B8in  inter  mortales  bonum  illis  quoque  reliquisse 
gtorieris.  Habes  epistolam  satis  verbosam,  quam 
aequo  animo  legas  oro.  Nulla  me  spes,  nullum 
praemium  impulit  ad  scribendum,  sed  amor  sin- 
gularis, quem  habeo  ad  honorem  f\mm  et  tuo- 
rum salutem.  Nam  cum  sis  princeps  deditus  stu- 
diis humanitatis  et  doctrinae , confisus  non  in- 
gratum fore  humanitati  tuae  quicquid  ab  homine 
tibi  deditissimo  proficisceretur,  sumpsi  laborem 
scribendi,  quae  tuae  dignitati,  commodis,  famae 
conducere  arbitrarer.  Bononiae  die  XIII.  No>em- 
bris  (1). 

O;  Auui  037. 

plk  ...  . 


LIBER  VII. 


Ii7 


EPISTOhA  II. 

Pofjgius  pl.  sal.  dicit  Victorino  Feltrfnsi  V.  C. 


Licet  nunquam  antea  , mi  Victorine  , ad  te 
scripserim , tantumque  nomine  ipso  non  aliquo 
oflicio  noti  inter  nos  sumus,  tamen  pro  tua  singu- 
lari virtute,  proque  in  omnes,  qui  studiis  delectan- 
tur humanitatis  , benivolentia,  audebo  tibi  paulum 
oneris  his  primis  litteris  imponere , quod  aequo 
animo  te  suscepturum  puto.  Scripsi  ad  illustrem 
principem  Dominum  Marcbionem  Mantuanum  epi- 
stolam quamdam,  quam  confido  non  ingratam  sibi 
futuram.  Ejus  reddendae  curam  tibi  injungere  de- 
crevi, quo  tradatur  diligentius.  Fac  igitur,  si  me 
amas , ut  epistola  ad  Dominum  ubicumque  est, 
deferatur  per  aliquem  , qui  nobis  in  ea  re  satis- 
faciat : tu  modum  nosti ; potes  eam  commendare 
cuipiam  ex  his,  qui  sunt  apud  Marchionem,  ne 
aut  neglecta  abjiciatur,  aut  reddatur  tempore  in- 
commodo. Mihi  quoque  rescribas,  oro,  cum  certior 
fueris  redditam  esse,  ut  id  sciam.  Si  vero  conti- 
gerit, te  epistolam  legere,  tuum  mihi  de  illa  ju- 
dicium significes  velim:  hoc  erit  mihi  gratissimum. 
Nam  plurimi  faciam  sententiam  tuam.  Vale  et  me 
quoniam  id  mutuum  fiet,  ama,  et  rescribe.  Bono- 
niae die  XIII.  Novembris.  Anni  1437. 


i»(k;(;ii  kpistom; 


**#  - 

KNSIOLA  III. 

Fogytus  pl.  sal.  dicit  Patri  meo  pruestanltssn/u, 
Francisco  Archiepisropo  Mediolanensi. 

Nullam  aliam  ob  causam  lamdiu  tecum  silui, 
pater  optime,  praeter  eam.  quam  tibi  aliis  in  lil- 
teris  descripsi , quam  te  excusationem  pro  tua 
prudentia  benigne  accepisse  laetor.  Difficile  est 
«Rhlt  homini  libero , et  qui  dissimulare  nesciat 
cufti  scribere  coeperit,  tacere  de  tanta  rerum  in 
dignitate,  quantam  diutius,  quam  aequum  erat, 
a plebe  indignissima  |>erpessi  sumus.  Naturam 
etiam  omnium  ferme  eam  esse  videmus,  ut  prom- 
ptior sit  ac  paratior  ad  culpandum  ea.  quae  mi- 
nus recte  agi  arbitramur,  quam  ad  laudanda  illa, 
quae  videntur  fieri  cum  v irtute.  Itaque  ne  de  re 
boa  vestris  cum  publicis,  tum  privatis,  quae  milii 
multorum  summe  displicent  propter  earum  ini- 
quitatem (nihil  enim  a vobis , nisi  turbulentum 
seditiosum , et  ad  interitum  rerum  publicarum 
spectans  majori  ex  parte  proficiscitur)  cogerer 
disputare  et  conqueri,  satius  esse  duxi  omnino 
tacere,  quam  ea  auribus  tuis  refricare  quae . el 
mihi  scribenti,  et  tibi  legenti  futura  essent  admo-/ 
dum  molesta.  Sed  ad  privata  , inquies , publicis 
omissis  te  decuit  conferri.  At  ego  tua  ignoro:  mea 
vero  ea  existunt , ut  potius  dediscenda  essent  . 
quam  scribenda  minuta  quaedam,  et  digna  obli- 
vione. Unum  fuit,  in  quo  forsan  non  satisfeci  no- 


L I IV K R V II.  1*9 

strae  amicitiae.  Debui  tecum  gratulari  per  litteras 
ex  ea,  quam  assecuius  es,  dignitate.  Id  enim  mu 
nus  mea  in  le  benivolentia  requirere  videbatur: 
sed  considerans  tum  gravitatem  temporum,  tum 
morum  nostrorum  perversitatem,  addubitare  ali- 
quando cogor  gratulandum  ne  . an  condolendum 
potius  sit  iis,  qui  gradus  ejusmodi  ascendunt.  Dif- 
ficile est  in  hac  fece  nostri  saeculi  bonum  esse, 
cum  plurima  obstent  impedimenta,  quae  Praela- 
tum etiam  recto  itinere  proficisci  cupientem  re- 
trahant, ac  perturbent.  Sed  tamen  arcta  est  via 
quae  ducit  ad  vitam  illis  tamen  maxime  . qui  tan 
quam  in  vigilia  quadam,  ad  aliorum  incolumita- 
tem sunt  constituti,  ut  multis  praestaret  propriae 
saluti  consuluisse , quam  suscepisse  caeterorum 
curam.  Quamvis  tua  virtus  ita  est  perspecta  mihi, 
ut  te  sciam  ex  eorum  esse  numero,  quibus  vere, 
atque  ex  sententia  gratulari  potuissem;  sed  Ium 
negotia  permulta  mentem  ab  ea  cogitatione  di- 
straxerunt, tum  segnities  ac*  tarditas  quaedam  . 
quae  una  cum  aetate  videntur  augeri.  Sed  prae- 
teritam negligentiam  rocompensabimus  frequen- 
tioribus  litteris,  quas  a me  expectes  velim  cum 
hac  adjectione , si  tu  quoque  rescripseris , alias 
torpescet  non  solum  ingenium,  sed  et  manus. 
Litterae  tuae  mihi  fuerunt  gratissimae  multis  de 
causis;  sed  maxime  quia  visus  sum  loqui  tecum. 
cum  eas  legi.  Praeterea  tuam  illam  antiquam  re- 
cognovi humanitatem,  neque  ita  elatam  , ut  de- 
ficiat inferiores.  Ego  nonnulla  edidi  quae  pos- 
tea  quam  desideras,  dabo  operam,  ut  transcriban- 


150  - POTiT.II  EPISTOL.K 

tor,  si  librarium  reperero.  Cupis  habere  Dialogum 
a me  olim  editum  in  avaritiam:  addam  etiam  di- 
sputationem a me  habitam  cum  viro  doctissimo 
Guarino  de  Scipionis  et  Caesaris  praestantia.  Ora- 
tionem quoque  funebrem  in  laudem  Nicolai  no- 
stri, qui  diem  suum  obiit.  Epistolas  insuper  nonnul- 
las adjiciam,  quas  arbitror  fore  tibi  non  injucun- 
das. Si  quid  est  praeterea,  quod  a me  velis,  utere 
Poggio  tuo  ea,  qua  solitus  es,  libertate.  Vale  et  me 
ama.  Legatum  quoque  cum  videris,  nosti  quem 
dicam,  virum  e nostris  omnium  praestantissimum 
me  sibi  commenda.  Si  litterarum  forma  plurimum 
videbitur  abesse  a priori  scribendi  elegantia,  ne- 
quaquam mireris:  nam  et  calamo  scribo,  et  oculi 
sunt  paulo  quam  consueverunt . hebetiores.  Bo- 
noniae die  XX  Novembris.  Anni  I LTf. 

EPISTOLA  IV. 

Poggius  pl.  sal . dicit  Jacobo  Foscaro  I . i . 

Nuper  cum  pro  tua  humanitate  paucis  licet 
verbis  ad  me  scripsisses,  ego  quoque  tuam  bre- 
vitatem secutus,  cum  subito  a me  responsum  po- 
stularetur, pauculos  versus  ad  te  exaravi,  fct 
quamvis  longior  in  scribendo  esse  debuissem, 
praesertim  tam  liberaliter  ad  amicitiam  abs  te 
provocatus,  tamen  per  otium  non  licuit  tunc  uti 
pluribus;  none  vero  ocium  nactus.  ero  forsan 
verbosior,  quam  velis.  Ego  mi  Jacohe  laudo  in- 
genium tuum,  et  dicendi  copiam,  et  facilitatem 


Io! 


LIBER  VII. 
quae  lum  ex  ipso  stylo  cognovi  absque  alterius 
testimonio,  tum  maxime  ex  ore  multorum,  quos 
de  te  rogavi  diligentius,  qui  te  virum  eloquentis- 
simum,  ac  peritissimum  affirmarent.  Non  hoc 
adulandi  gratia  scribam:  est  enim  id  a me  vitium 
penitus  alienum;  sed  quia  ita  ex  animo  sentio. 
Cum  tibi  omnia  dederit  natura  quae  sunt  homi- 
nibus maxime  optanda  patriam,  genus,  parentes, 
opes,  egregia  fortunae  atque  animi  dona,  qualia 
nemini  fere  alteri  aetatis  nostrae,  te  omnia  haec 
admodum  virtute  illustraturum,  si  iu  his.  quae 
coepisti  studiis  perseverabis.  Verum  te  eo  pacto 
litteris  dare  operam  oportet,  ut  hae  sint  tanquam 
instrumenta  ad  capessendam  virtutem,  et  adju- 
menta quaedam  ad  cursum  vitae  perfectioris  qui 
est  solus  propositus  studiorum  fructus  egregiis 
ac  praestantibus  viris.  Nam  qui  ita  in  doctrinis 
et  rerum  scientia  versantur,  ut  nihil  sibi  auxilii 
ex  eis  comparent  ad  bene  vivendum,  simillimi 
existunt  aureis  muscis,  quae  licet  aliarum  pul- 
cherrimae, semper  tamen  in  sordibus  et  stercore 
delitescunt.  At  ego  doctrinae  genus  omne  respuo, 
si  nihil  sit  profuturum  ad  meliorem  vitam,  si 
vitiorum  sit  futurum  instrumentum,  si  deteriores 
mores,  inquinatiorem  animum  fuerit  redditurum. 
Quorsum  haec  inquies?  ut  honori  tuo,  ut  famae, 
ut  nomini  consulam;  ne  cum  sis  vir  probatissimus 
atque  ornatissimus  alterius  scelere  maculeris. 
Monstrum  omnium  qui  vivant  flagitiosissimum 
< Franciscus  Philelphus,  quamquam  in  numero  do- 
ctorum, aut  eloquentium  nunquam  est  habitus, 


_ IHKiiill  KIMSTOL  1 
tamen  omnem  suam  curam.  omne  studium  col- 
Iqcat  in  maledicendi  arte  . ut  detrahat  bonis  <»| 
probis  viris.  -Scripsit  primum  scurra  nequissimus 
multa  olim  in  Nicolaum  nostrum  virum  optimum 
atque  integerrimum:  cujus  rei  indignitate  motus, 
sumpto  Nicolai  patrocinio,  compressi  paulum  pe- 
l tulantiam  turpissimi  nebulonis;  scripsit  fllc  adver- 
sum me  plurima,  .quae  a me  contemnuntur  veluti 
abjectissimae  pecudis  balatus.  Nuper  vero  insur- 
rexit in  virum  praestantissimum.  atque  optimum 
Cosmum  de  Medicis,. ea  fingens,  licet  insulse  ut 
solet,  quorum  ipse  in  artificio  versatus  est.  meque 
etiam  interserit  in  hanc  fabellam;  haec  me  . ut 
•caetera  , nihil  movent.  Latrat  enim  fn melini* 
atque  exuriens  canis  ad  ostendendam  stultitiam 
suam:  est  quidem  insulsus,  ineptus,  inconcinnus, 
rudis,  atque  aridus  sine  sapore,  absque  ulla  fa- 
cultate dicendi,  ut  praestet  multo  nobis  hoc  pacto 
vituperari  ab  homine  improbissimo,  quam  laudari. 
Itaque  canis  illius  vomitiones  nulla  in  re  me  per- 
turbant.  Quid  ergo  me  commovet?  quod  libellum 
hunc  ad  te  mittit  addita  epistola,  quam  tibi  scribit, 
lanquam  aut  sis  conscius  flagitiorum  suorum,  aut 
delecteris  sua  maledicentia  : qua  in  re  aut  odium 
A i*  te  concitare  nititur  eorum,  qui  laeduntur: 
(flMftti  enim  nominantur)  aut  in  tuo  noiqjnc 
quaerit  suis  dictis  auctoritatem:  quorum  utrumvis 
sensent  impunis  ille  lanista  , a te  existimo  jtidi- 
* candum,  ne  videaris  particeps  esse  earum  rerum, 
quas  solent  boni  viri  maxime  abhorrere.  Ostende 
igitur,  si  tibi  videtur,  id  honorem  tuum  requirere. 


LIBER  VII.  1 53 

ea  displicere  innocentiae  tuae.  Haec  ad  te  scripsi 
tua  maxime  causa.  Nam  quamvis  existimem  nul- 
lum tibi  esse  commertium  cum  inquinatissima 
bellua;  tamen  aegre  fero  haberi  hoc  pacto  ludi- 
brio nomen  tuum,  ut  pro  ornamento  quodam 
apponatur  ad  contumeliam  eorum  qui  tibi  sunt 
amicissimi.  Vale,  et  me  ama.  Quae  a me  scripta 
sunt , bono  animo  ac  sincero  me  scripsisse  putes. 
Bononiae  die  \lll  Decembris  I . 

Eli  STOLA  V. 

Pogyius  Jfirnbo  Foscaro  pl.  sal.  dirtl. 

Et  superiorem  epistolam  una  cum  Filelfea  ine- 
ptitudine  nuper  a te  accepi,  et  hanc  quam  pridem 
Ulixes  ad  me  detulit.  Legi  non  Satyram , quid 
enim  majus  redolet,  sed  vesanae  mentis  judicem 
fabellam.  Scribit , ut  libet.  Malo,  me  hoc  pacto 
vituperari  a spurcido  atque  abjecto  cadavere, 
quam  laudari.  Ita  iheptus  est,  inconditus,  aridus, 
inconcinnus,  nulla  cum  doctrina,  nulla  cum  elo- 
quentia. Adde,  quod  flagitiosissimus  est  omnium, 
qui  vivant,  atque  omni  scelere  inquinatissimus , 
ut  sua  laus  in  summum  dedecus  convertatur. 
Quae  enim  commendatio  esse  potest  ab  homine 
perditissimo,  cujus  flagitia  infamem  illum  apud 
omnes  civitates  Italiae  reddiderunt  ? lTna  est  in- 
venta Senensis  civitas,  quae  studio  partium  illum 


i!0 


1.  Anni  I4;t7. 

Vok  Ii 


Hp»  - P0GG11  EP1STOLK 
««stentet.  Verum  tanta  est  hominis  impudentia  . 
«t  etiam  apud  eos,  qui  ipsum  in  aliorum  contem- 
ptum fovent , odium  jam  ex  vitae  improbitate 
eiistat.  Sed  portentum  omnium  profligatissimum 
omittamus.  Te  non  pluris  eum  facere,  quam  sua 
vitia  postulent,  laudo.  Quod  vero  petis  posterio- 
ribus litteris  ut  nescio  quid  a me  editum  ad  te 
mittam,  nihil  id  est  praeter  epistolam  quamdam 
ad  Dominum  Mantuanum,  quam  a pluribus  laudari 
sentio:  ejus  copiam  faciam  Ulixi,  cum  redierit, 
ut  ad  te  deferatur.  Ego  mihi  existimo  contractam 
tecum  amicitiam  non  vulgarem.  Amor  quidem  in 
te  meus  est  singularis,  cui  video  te  pro  tua 
humanitate  admodum  respondere.  Fac  ergo , ut 
existimes  nihil  esse  tibi  Poggio  amicitius:  idquc 
tibi  ut  persuadeas  velim.  Vale , et  me  ama. 
Ferrariae  die  X Februarii  (1). 

. 


EPISTOLA  VI. 


Poyyius  pl.  sal . dicit  illustri  Principi  Domum 
Joanni  Francisco  Marchiom  Mantuae. 


Cum  existimarem,  illustris  princeps,  studia 
litterarum,  quibus  te  deditum  ferunt,  tibi  summam 
humanitatem , singularem  benignitatem  attulisse, 
atque  abjecisse  fastum  omnem,  atque  insolentiam, 
quae  rudibus  atque  indoctis  inesse  solet:  scripsi 
ad  te  dudum  epistolam  quamdam,  prout  arbitra- 


(I)  Anui  Ii». 


LIBER  VII.  IS* 

bar,  honori,  dignitati,  utilitatique  tuae  maxime 
convenire,  in  qua  potius  delectari  te,  quam  aliqua 
in  re  offendi  existimavi.  Stultus  enim  nimis  fuis> 
sem,  cum  ab  omnibus  etiam  infimis  diligi  quaeram, 
id  agere,  ex  quo  tanti  viri  erga  me  malivolentiam 
provocarem.  Eam  misi  ad  virum  doctissimum 
Victorinum  Feltrensem,  ut  tibi  reddendam  curarit. 
At  is  mihi  nunc  post  duos,  et  amplius  tandem 
menses  rescripsit,  te  illam,  ut  verbis  suis  utar, 
acci|>ere  noluisse  , et  simul  epistolam  remisit. 
Fateor  me  paulo  tum  fuisse  commotum  Yictorini 
negligentia,  qui  tamdiu  cunctatus  est  litteras  red- 
dere. Me  quidem  ad  scribendum  nulla  res  alia 
impulit,  praeter  commodum,  utilitatem,  et  tuam 
tuorumque  quietem.  Laetabar  enim  nomen  Itali- 
cum illustrari  unius  principis  fama,  cujus  etiam 
virtutem  et  doctrinam  filii  imitari  dicerentur. 
Ouod  si  me  fefellit,  aut  si  quod  in  rem  tuam  esset 
non  salis  perspexi,  ignorantia  atque  imprudentia 
culpanda  est , non  officium  contemnendum.  Sed 
cum  tu  ipse  negotiorum  tuorum  sis  optimus  judex, 
non  te  deterreo  a tua  opinione,  neque  cogo  quo- 
minus prosequaris  institutum  tuum.  Mihi  cara  est 
tua  dignitas,  carus  honor,  carus  status,  cui  fortu- 
nam prosperam  favere  opto.  Verum  cum  ea  tibi 
ipsi  multo  quam  mihi  cariora  esse  debeant;  tibi 
tuarum  rerum  curam  , atque  onus  relinquo.  Fuisset 
tamen  tuae  humanitatis,  si  non  omnem  eam  abje- 
cisti, legere  primo  epistolam,  et  postmodum  vel 
abjiciere  illam  ut  inanem,  vel  quae  dicuntur  con- 
temnere, tanquam  minime  tuis  rebus  accomodata. 


‘156  ~ pogeii  epistol  i 

Nam  plures  scimus  majoris,  et  auctoritatis,  et  do 
ctrinae  viros,  etiam  contra  se  acriter  dicta  aequo 
animo  legisse,  ne  dum  quae  in  suum  usum  scribi 
viderentur.  Sed  forsan  Victorini  culpa  extitit,  qui 
simulavit  rejectam,  cum  timuerit  reddere.  Quicquid 
autem  sit,  remitto  ad  te  denuo  epistolam,  quam 
si  legere  dignaberis,  satisfacies  humanitati  tuae, 
et  meae  de  te  conceptae  opinioni:  sin  autem  minus 
teea  conscientia  contentus  aliis  legendam  tradam, 
quorum  judicium  non  contemno.  Fa  est  enim 
epistola,  quae  secum  ferat  laudem  suam,  quaeque 
suis  viribus  non  unius  commendatione  nilatur. 
Neque  vero  quod  ab  homine  haud  magnae  condi- 
tionis proficiscatur,  spernas  velim  Nam  quam>i> 
sis  prudenti ssimus;  quamvis  potenliorum  judicia 
imbecilliorum  conciliis  praeferantur;  tamen  sub 
sordido  pallio,  ut  inquit  Lucilius,  quandoque  sa 
pientiam  latere.  Vale.  Ferrariae  ete.  (1). 

* V EPISTOLA  VII. 

* Poyyius  pi  sal.  dicit  Victorino  Frltrrnsi  V.  < ■ 

Parum  humaniter,  ne  dicam  prudenter,  fecisti 
mi  Yictorine,  qui  tantam  moram  adhibuisti  ad 
tradendas  litteras  meas.  Quid  enim  duorum^el 
amplius  mensium  tarditate  opus  fuit,  cum  primo, 
quo  rediit,  die  potuerint  reddi?  Potuit  haec  epistola 

fl)  tocfrt  Mfiuino  (emporia  nota,  <*ed  appellat  prae<en«  epistula  .«I 
tiuin  14:18  absque  dubio,  nam  Po^m*  leriaiiani  \«*nil  die  \ IgrMma  «epiiH*^ 
lanuarj  hnju*  anni,  rum  sequeretur  P .nlillcem  Eiiueuium  IV,  ipn  • 
apericudi  CaaeJti  ilhu-  adoial 


MBEK  VII.  |S7 

una  cum  aliis,  quas  quotidie  legit,  inculcari. 
Expectasti  credo,  ut  ab  alio  potiusquam  a me  ipso 
[ sciret,  quae  a me  scribebantur.  Quamvis  ea  a 
me  dicantur,  quae  cupiam  in  publicum  efferri: 
sunt  enim  non  imprudenter,  neque  omnino  ine- 
leganter scripta:  tamen  cupiebam,  ut  ego  potius 
mearum  rerum  nuntius  essem,  quam  quivis  alter. 
Itaque  sive  epistolam  resignasti . quo  scires  quae 
dicebantur,  parum  amice  abs  te  factum  puto: 
sive  tantum  tempus  expectando  contrivisti,  ne- 
gligentia  est  admodum  culpanda.  Si  verebaris 
porrigere,  cur  non  remisisti?  Si  confidebas  illum 
accepturum  epistolam,  cur  tanto  tempore  distu- 
listi? Occupationes  forsan  principis  afferes,  atqne 
opportunitatem  te  illius  tradendae  dices  expectasse. 

istud  tempus  in  Caesare  quidem,  Alexandro  , 
Octaviano,  quorum  animi  paulo  erant  occupatio- 
res, et  majoribus  in  rebus,  longum  nimis  extitisset. 
si  indignationem  princ  ipis  verebaris,  jam  non  is 
est  quem  existimabam.  Neque  enim  laudandus 
est  princeps  qui  nolit  verum  audire,  neque  apud 
<iuem  non  pateat  amicis  aditus,  ac  libertas  ad 
loquendum.  Credebam  litterarum  studia  sibi  adeo 
profuisse,  ut  priscorum,  quorum  virtutes  legerat, 
vellet  vestigia  imitari.  Cum  in  dictatorem  Syllam 
malus  poeta  epigramma  fecisset,  tanta  fuit  mo- 
testia,  ut  et  praemium  tribui  jusserit,  ea  tamen 
conditione,  ne  quid  amplius  in  se  scriberet.  Non  * 
epigrammati  incondito  mercedem  vir  prudentis- 
,8ln|us  tribuit,  sed  respexit  animum  poetae,  qui 
<tuod  poterat , obtulit  ad  laudem  suam.  Octaviano 


158  - P0GG11  EPISTOLAE 

in  curiam  introeunti  cum  sedulus  quidam  poeta 
yersus  saepius  in  suam  laudem  referret,  et  ipse 
quoque  semel  conspecto  poeta  primus  ex  tempore 
versus  in  eum  protulit , non  contemnens  hominis 
in  se  dicta,  sed  eodem  munere  respondens.  At  hic 
tuus  paulum,  pace  sua  dixerim,  Sylla  Octavia- 
noque  inferior  contemnit  ac  rejecit  quae  pro  se 
dicantur,  non  quidem  a poeta,  sed  ab  eo  qui  non 
penitus  abhorret  a studiis  humanitatis.  Si  gaudet 
hic  princeps  ut  costans , ut  perseverans,  ut  per- 
tinax in  sententia  esse  videatur , utatur  sane 
moribus  suis,  suo  judicio  acquiescat , suo  consilio 
innitatur:  neque  enim  lecta  epistola  vim  ullam 
afferebat,  neque  cogebat  ad  propositum  immu- 
tandum. Scio  hoc  illum  idem  egisse  in  quorumdam 
litteris , qui  paulum  suam  prudentiam  requirunt. 
Blandiatur  quantum  libet  sapientiae  suae  : aliis 
etiam  hoc  persuadeat  oportet  non  tantum  sibi 
neque  quibusvis;  sed  doctis,  et  probatis  viris, 
quorum  si  judicium  contemnit , et  ipse  a pluribus 
contemnetur.  Scripsit  Sylla  , scripsit  Lucullus . 
pluresque  praeterea  doctissimi , praeclarissimiquc 
imperatores  res  ab  se  gestas:  attamen  caeterorum 
magis  quam  suis  scriptis  et  laudibus  clari  ac 
<fttabre9  apud  posteros  evaserunt.  Nos  dignos  esse 
opmtet,  qui  laudibus  celebremur.  Verum  ab  alii** 
femlea  nostrae  praedicentur  necesse  est,  et  ab  iis, 
quorum  laudationibus  adhibeatur  fides.  Sed  ipse* 
de  « viderit:  ego  neminem  pluris  faciam,  quam 
mea  ferat  opinio,  neque  homines  ex  dignitate , 
aut  potentia  rerum , sed  ex  virtute  , et  sapientia 


LIBER  VII.  159 

judicabo.  Hoc  tibi  persuadeas  velim,  si  hic  tuus 
princeps  ea  est  prudentia,  quam  sibi  persuasit,  et 
caeteros  quoque  imprudentes  non  existimabit,  hu- 
manitatem certe  majorem  ostendisset  in  recipien- 
dis his  litteris,  quae  sibi  nihil  poterant  obesse. 
Ego  me  neque  doctum  profiteor,  neque  prudentem: 
tamen  multa  legi,  multa  audivi,  plura  ipse  vidi, 
ex  quibus  saltem  conjectura  assequor  me  non 
scripsisse  aliena  ab  illius  dignitate.  Certe  secutus 
sum  officium  boni  viri.  Haec  si  ab  eo  non  reci- 
pientur, tradentur  aliis  qui  ea  cupide  ac  studiose 
legunt,  et  cum  epistolam  rejectam  audiunt,  remit- 
tunt nonnihil  de  opinione  sua.  Mihi  parta  est, 
quam  cupio,  laus  ex  illius  epistolae  scriptione ; 
quippe  quae,  ut  alios  omittam,  testimonio  est  etiam 
Pontificis  comprobata.  Sed  iterum  remitto  episto- 
lam una  cum  novis  litteris  quas  ad  eum  scripsi,  si 
interim  forsitan  sententiam  mutasset,  quam  si  ite- 
rum aspernabitur , feram  non  moleste  illum  in  sua 
opinione  perseverantem.  Hoc  ad  te  scripsisse  volo, 
neque  propterea  suam  laudem  in  aliquo  auctam 
esse,  neque  meam  ulla  ex  parte  imminutam.  Vale 
:et  me  ama.  Ferrariae  die  XIV  Februarii. 

EPISTOLA  VIII. 

Payyius  pl.  sal.  dicit  Carolo  Droynolo  V.  C. 

Delectatus  sum  admodum  tuis  litteris,  mi  Ca- 
role,  quas  pridie  mjlii  reddidit  Carolus  Novulonus 


160'  POGGll  EPISTOLK 

vir  doctus  ac  perhumanus:  sunt  quidem  elegantes, 
plenae  amoris,  atque  humanitatis.  Etsi  enim  plures 
litteras  videram  ad  patruum  tuum  a te  scriptas, 
in  quibus  facundiam  tuam  in  scribendo  perspexi; 
tamen  his  magis  mihi  cognita  est  eloquentia  tua, 
ita  ornate,  et  copiose  sunt  scriptae.  yuod  libellum 
meum  contra  avaritiam  laudas,  credo  propter  tuam 
in  me  benivofentiam  tibi  ita  videri.  Sed  satis  esi 
mihi  etsi  non  commendari,  at  saltem  non  con- 
temni inter  nostros.  Sunt  enim  hoc  tempore  multi 
scriptores , qui  tum  interpretis  oilicio  funguntur 
Graeca  ad  nos  traducentes,  tum  ipsi  sua  quaedam 
litteris  mandant  memoriae  posterorum:  hos  inter 
si  quem  locum  teneo  viderint  qui  ea  dijudicare 
consueverunt.  Equidem  sentio,  quam  sim  aridus 
atque  infans  ad  scribendum,  cum  tracto  copiolas 
et  facultates  meas.  Libellus  vero  cave  perdatur: 
nam  nulla  est  apud  me  illius  copia.  Remittes 
autem,  eum  primum  facultas  erit  petendi  a domino, 
apud  quem  sunt  tempora  osservanda.  Placere  tibi 
res  meas,  itemque  domino  Marchioni,  est  milii 
maximae  voluptati.  Tua  in  me  benivolentia , et 
animus  erga  me  propensus,  est  mihi  gratissimus. 
Et  cum  amor  mutuus  esse  soleat,  nam  vetus  est. 
si  vis  amari,  ama,  scito  me  complecti  libenti 
animo  tuas  oblactiones,  teque  in  numerunt  meo- 
rum adscripsisse  , ut  nihil  sit,  quod  non  a me , 
et  expectare,  et  petere  debeas.  Nam  quantum 
vires  meae  ferant,  respondebo  tibi  in  oflieio  amoris. 
Optimum  virum  Franciscum  patruum  tuum  abesse 


L1BEK  VII.  Ilii 

credo,  nam  ipsum  his  diebus  in  Curia  minime 
conspexi.  Vale  meque  tuum  esse  tibi  persuade. 
Ferrariae  die  XXIV  Februarii  (1). 

EPISTOLA  IX. 

Poggius  pl.  sal.  dicit  Leonardo  Arretino  V.  C. 

OW#a  est  mihi  nuper  mi  Leonarde  insulsi  ac 
ridiculi  hominis , tibi  vero  notissimi  C.  A.  epistola 
quaedam  scripta  ad  te  Aureolo  Minio , quam 
stultus  ille  ac  mentis  inops  Caesaream  appellat. 
Eam  cum  legissem  nescio  risu  ne,  an  stomacho 
majore  commotus  sim  videns  et  vesaniam  hominis, 
verbosam  loquacitatem,  et  impudentiam  scribendi. 
Risi  quidem  primo  non  mediocriter  hominem  le- 
vem, insulsum  atque  inconstantem  tam  verbosam 
oongerietn  adeo  inepte  conglutinasse,  ut  quid  di- 
catur, neque  qui  scripsit,  sciat,  neque  qui  legant, 
nisi  divinare  velint,  queant  intelligere:  Graeca 
plurima  latinis  mixta;  verba  inepta:  latinitas  mala: 
constructio  inconcinna:  sensus  nullus;  ut  vere  re- 
sponsa Phoebi  suboscura,  aut  dicta  Sphingis  esse 
videantur,  quae  praeter  Sybillam  intelligat  nemo, 
indignatus  sum  vero  paulum , quod  stultus  ille  , 
quem  nunquam  ne  verbo  quidem  offendi,  petu- 
lanter ac  proterve  in  me  impetum  faciat  scripsisse 
me  insane,  et  temerar^,  dicens  quod  Scipionem, 
m quadam  disputatione  inter  me  et  Guarinum 

(1)  Anui  1438- 

Vol.  II.  2t 


162  ~ l*0(;c.ll  EMSTOL.K 

nuper  habita,  praetulerim  Caesari.  Rationem  \en» 
nullam  affert  suae  sententiae,  neque  Caesarem 
ipsum  laudat,  sed  solummodo  putat,  summum  esse 
sacrilegium  -contra  Caesarem  loqui:  idque  pro 
ratione  ducit , quod  secum  sentire  ait  quosdam 
homines  inauditos , obscuros  , qui  vi\aut  ne  , an 
mortui  sint , Apollo  esset  Delphicus  consulendus. 
Sed  tamen  cum  totam  fabellam  odiosam,  atque 
ineptam  uno  spiritu  decurrissem,  deposi^ stoma- 
cho animum  meum  ad  risum  converti  considerans, 
quot  monstra  hominum  sint,  et  quanta  stultitia 
versetur  in  terris,  ut  jam  alter  Hercules  esset  ab 
inferis  excitandus  ad  perdomanda  haec  prodigia , 
quae  non  verbis  reprimenda  sunt,  sed  clava  et 
fustibus  castiganda.  Sciebam  C.  hominem  esse  lo- 
quacem, stolidum,  verbosum, et  tanquam  molestam 
cicadam  auribus  hominum  perstrepentem:  sciebam 
enim  indoctum,  dicacem,  et  veluti  scurram  quem- 
dam infestum,  vagum,  atque  instabilem  tanquam 
Scitbam,  nullam  habentem,  neque  animi,  neque 
corporis  quietem:  qui  m latino  sermone  saepis- 
sime ut  puerulos  labitur,  nulla  in  re  doctus,  prae- 
terquam inani  verborum  jactantia,  et  sono.  Sed 
tamen  non  credebam  adeo  progressuram  demen- 
tiam suam,  ut  etiam  in  me  vellet  incursare. 
Est  profecto  maximus  omnium  morbus  stultto 
qua  qui  laborat,  parum  distat  a beiluis.  Qui* 
unquam  opinatus  esset,  lume  barbatum  Satyrum 
beltum  mihi  sine  causa  indicturum  pro  Caesaris 
mortui  causa,  qui  nc  se  vivum  quidem  tueri  po- 
test  famelicus,  mendicus,  el  aere  alieno  vivens? 


LIBER  VII.  U\:\ 

Uqui  hunc  si  Caesar  viveret,  pro  ejus  stultitia 
veluti  abjectum  servum  ad  bestias  deputaret. 
Vir  doctissimus  Cmarinus  noster  cum  contra  me 
causam  Caesaris  suscepit,  aliquando  verborum 
moderatione  usus  est.  At  vero  bic  musca  impor- 
tunior, molestior  culice,  indoctus,  insulsus  loquax, 
insanum  me,  dementem,  temerarium  existimat, 
quod  videar  sentire  contra  institutorem,  ut  ait, 
monarchiae,  quam  necessariam  putat  ad  regirr.en 
gentium  laudans  imperatores , et  rempublicam 
Romanorum  vituperans.  Quid  huic  asino  respon- 
deas bipedali , tardo , ac  incomposito  , nato  ad 
servitutem,  qui  esset  non  verbis  sed  baculis  coer- 
cendus? At  hic  me  quondam  amicum  sibi  fuisse 
diett,  ac  si  maxima  a me  sit  injuria  affectus , 
quod  contra  Caesarem  scripserim  pro  laude  Sci- 
pionis. Sed,  Dii  boni , quam  ridicule  suam  hanc 
contexuit  loquacitatem ! Fingit  somniasse  se  re- 
deuntem c (iraecia  , ex  qua  levitatem,  et  insa- 
niam asportavit,  atque  in  somniis  adstitisse  sibi 
musas  nescio  quas,  ac  contra  me  pro  Caesare 
locutas.  Deinde  missum  ad  se  ab  Jove  Mercurium, 
qui  Caesarem  tueretur,  et  fuisse  illum  eloquentem, 
prudentem,  humanum,  et  multa  praeterea  doceret. 
Re  iis,  quae  a me  scripta  erant  verbum  nullum; 
lota  confictio  ridicula , et  somniis  C.  digna ; qui 
I ea  nocte  paulum  quid  plus  bibisset  ipse  in 
Coelum  ad  Jovem  ipsum  advolasset,  non  Mercu- 
rium stultitiae  suae  finxisset  nuntium.  Sed  erravit 
aspectu  panium  homo  vesanus  gravi  oppressus 
somno:  quas  enim  musas  putavit , corniculae,  et 


H*  _ p(x^;ii  epistola: 

ranae  extiterunt,  quarum  alterae  constantem  il- 
lius loquacitatem,  alterae  mentis  vertiginem  re 
praesentabant.  Nam  quid  stulto  illi  commune  cum 
mms,  qui  nihil  nisi  garrire  novit  imperitissimus 
omnium,  qui  vivant?  Orphoeum  se,  aut  Museum 
aestimavit,  ad  quem  musarum  chorus  tanquam 
ad  vatem  suum  proficiscerentur.  Jovem  praeterea 
nimis  ociosum,  cui  magnae  curae  essent  sanabilis 
hominis  somnia.  Recte  tamen  per  somnium  musas 
secum  locutas  simulat.  Si  enim  ad  hominem  vi- 
gilantem verba  fecissent,  aliquid  forsan  ab  eis 
discere  potuisset.  Nunc  cum  nihil  litterarum  sciat, 
cum  sit  omnium,  quos  norim,  stultissimus,  quic- 
quid  novit,  cum  parum  id  existat,  rectissime 
somnium  esse  testatur:  et  ne  homines  fraudet 
homo  liberalis,  ipse  etiam  hoc  litteris  mandavit. 
Nunquam  quicquam  verius  aut  scribere,  aut  loqui 
/ o patuit  C.  quam  se  somniare , cum  scribit , aut 
loquitur:  quae  cum  vere  somnia  sint  levia  et  C. 
digna,  indignissima  sunt,  quibus  respondeatur. 
Haec  vero  post  risum  ad  retundendam  illius  pe- 
tulantiam ad  te  scripsi,  ut  tu  quoque  rideas,  si 
epistolam , quam  circumferre  ad  ostentationem 
coepit,  ad  te  destinavit.  Vale.  Ferrariae  pridie 
ludendas  Aprilis  (I). 


LIBER  VII. 


165 


EPISTOLA  X. 

Poygius  pl.  sal.  dicit  illustri  Principi  Joanm 
Francisco  Marchioni  Mantuano . 

Si  te  non  conveni  cum  Ferrariam  nuper 
accessisti,  sicut  tua  amplitudo  requirebat,  prae- 
clarissime princeps,  non  arrogantiae,  aut  fastui 
tribuas  velim,  sed  pudori  meo,  qui  addubitabam, 
ue  propter  eam  epistolam,  quam  ad  te  dederam, 
animus  tuus  paulo  esset  alienior.  Etsi  enim  de  tua 
facilitate,  sermonis  urbanitate,  studiis  doctrinae, 
quae  homines  ad  placabilitatem  solent  traducere, 
mihi  plurima  referrentur,  neque  quicquam  esset 
a me  scriptum,  nisi  summo  cum  honore  tuo  et 
dignitate:  tamen  cum  variae  sint  hominum  men- 
tes, tum  multiplex  natura , animi  vero  recessus 
occulti  et  abditi  esse  soleant,  veritus  ne  tu  forsan 
a me  scripta  secus,  atque  ego  senseram,  acce- 
pisses; nolebam  committere,  ut  ultro  viderer  tibi 
esse  molestus.  Est  mea  consuetudo,  ubi  me  sola 
species  officii  movit , non  spes  aliqua  lucri , aut 
commodi  consequendi,  ut  sim  et  loquendo,  et 
scribendo  liberior , quam  forsan  multorum  ferant 
mores.  At  ego  potius  quid  virum  bonum  deceat, 
quam  quid  caeteri  audire  cupiant,  mihi  animadver- 
tendum duco.  Qua  in  re  licet  aliqui  persaepe 
offendant,  plus  tamen  apud  me,  cum  ea  sim  in 
aetate , cui  mutatio  morum  est  perdifficilis,  vera 
loquendi  recta  ratio  valebit  quam  officium  adulandi. 


166  ~ EPISTOLE 

Scio  tuam  praeshmtissimam  in  omni  > illutum  ge- 
pere  sapientiam  te  ah  illorum  numero  \ indicare, 
quorum  aures  moleste  ferunt  dicendi  libertatem, 
et  ad  injuriam  adscrihunt.quicquid  proferatur  prae- 
ter ipsorum  opinionem  et  voluntatem.  Sed  nim 
piares  magis  considerent,  quid  possint  principes, 
qoam  quid  deceat  facere,  eorum  vero  simultas  sil 
plena  periculis,  dubitanti  animo  tutior  >isa  est 
sententia  capessenda.  Nam  sicut  sapienter  praeripit 
magister  morum  Seneca,  nihil  a nobis  esse  agen- 
dum, quod  rectum  ne  sit  dubitemus.  Ipsa  enim 
dubitatio  suspicionem  injustitiae  secum  affert : ita 
in  mancipiti  quoque  sententia  id  consilium  capien- 
dum videtur,  quod  procul  absit  a suspicione  dubi- 
tandi. Ea  vero  conditione  institutus  sum,  ut  non 
soleam  me  offerre  nisi  iis,  quorum  erga  me  ><>- 
luntas , et  benivolentia  perspecta  est  mihi , quos 
ipsos,  hoc  est  eorum  probitatem,  virtutem,  dor iri- 
nam, non  opes,  aut  potentiam  sequor.  At  vero 
posteaquam  a nobis  recessisti , dictum  est  milii 
cum  aliquando  coram  te  sermo  inter  loquendum 
de  me  incidisset , te  id  audisse  sine  molestia  . et 
absque  ulla  indignatione  me  etiam  certa  in  re 
collaudasse.  Hoc  cum  audivi  magna  affectus  sum 
consolatione ; cognoscens  te  praeditum  esse  ea 
benignitate,  atque  humanitate,  quam  et  \irtus  tua 
postulat,  et  litterarum  studia  requirunt.  Id  quod 
maximum  libi  et  praecipuum  splendorem  laudis 
affert.  Nullum  quidem  esse  scias  in  quo  lienignitatis 
atque  humanitatis  officia  magis,  quam  in  principe 
eluceant,  et  desiderentur  ab  omnibus.  Fretus  igitur 


LIBER  V 1 f.  1 1)7 

tuorum  morum  facilitate,  quod  tunc  non  egi 
praesens  verbis,  id  nunc  absens  litteris  facere 
institui,  ut  scilicet  te  visitem,  et  quod  in  primo 
congressu  fieri  solet . me  tuum  esse  profitear , 
tuaeque  deditum  virtuti.  Et  quidem  hominem 
observantem  tui  hal>ebis , ac  mandatis  omni  cum 
diligentia  obsequentem.  Non  sum  is . qui  haec 
scribam , aut  respiciens  magnitudinem  tuam,  aut 
copias,  quarum  minime  egeo:  sed  amo  mea  sponte 
virtutem  tuam,  prudentiam,  affabilitatem,  in  doctos 
viros  affectionem,  curam,  et  solit  itudinem  in  di- 
scendo. Id  autem  prae  caeteris  plurimum  in  le 
laudo,  alque  extollo,  quod  es  affaturus  latinis 
litteris  magnum  decus , atque  ornamentum.  Cum 
enim,  ut  Isocrates  inquit,  Regis  mores  imitari 
civitas  soleat,  Conspicio  multos,  tuo  'exempto, 
atque  auxilio  excitari  ad  scientiam,  ef  doctrinam, 
recteque  vivendi  instituta,  qui  studiorum  no$llv>- 
rtlm  fructus  praecipuus  esse  debet.  Haec  me  hor- 
iantur. admonent  , impellunt,  ut  le  colam,  atque 
observem,  ut  me  tibi  praesto  futurum  esse  pol- 
licear, haec  mihi  s|>em  afferunt,  fore  nl  antequam 
!riemmiin  labatur,  in  me  propensiori  sfe  bettfto- 
iontia  futurus.  Vale  el  felix.  Ferrariae  die  II. 
Aprilis  (l).  : 


(II  Amui  MJh. 


- POGGII  EPISTOLE 


16$ 


p 

i 

U ' 

Poggius 

a\  . « 


EPISTOLA  XI. 

pl.  sal . dicit  Riccardo  Secretario 
Cardinal  $ Vintoniensis. 


Mi  dulcissime  frater,  recepi  a te  eodem  tem- 
pore binas^iUeras;  quae,  fuerunt  mihi  gratissimae. 
Rediit  enim  in  memoriam,  quamvis  ea  nunquam 
excidit , sed  tamen  tuis  litteris  recentior  facta  est 
antiqua  nostra  consuetudo , et  suavitas  victus 
nostri , cum  una  confabulantes  curas  communes 
transigebamus.  Relegi  tuas  epistolas  summa  cum 
voluptate  tanquam  tecum  loquens.  De  uxore . 
quae  alias  scripsi , scito  esse  verissima.  Contentus 
sum  enim  sorte  mea , et  uxor  ultra , quam  diri 
potest , est  mihi  in  diem  gratior,  atque  acceptior 
cum  nihil  sit  omnino,  quod  ei  ad  muliebrem  desit 
virtutem.  Itaque  cum  jam  biennium  lapsum  sit  e* 
quo  illam  duxi,  non  solum  non  poenitet  facti, 
sed  quotidie  magis  laetor , neque  id  injuria.  Bo 
num  enim  quo  diuturnius  est  eo  magis  delectat. 
Atqui  hoc  omnium  inter  mortales  maximum  est 
bonum  iis,  quibus  Deus  favit  in  uxore  deligenda, 
quod  cum  Dei  benignitas  mihi  elargita  sit,  felicem 
me  quodammodo  appello , cui  id  contigit , quod 
paucis  accidisse  videmus.  Non  mentior,  mi  Ricarde. 
scis  me  non  omnino  rudem,  neque  ignarum  in 
moribus  mulierum,  ut  existimes  me  facillime  falli 
posse.  Adolescentulam  habeo  formosam,  pudicam 
prudentem,  et  artificio  muliebri  Pallade  doctiorem 


L1BKR  VII.  IM 

raeque  vero  ita  obsequentem , ut  plus  mihi  tribui 
intelligam  aliquando,  quam  deceat;  nulli  vanitati 
dedita  est:  domi  est  libentius,  quam  foris:  dies 
festos  negligit . et  cultum  muliebrem , ut  mores 
diceres  seniles  in  aetate  juvenili:  loquitur  autem 
ita  ut  decet  educatam  nobilibus  parentibus  Poggii 
institutione.  Vellem,  ut  tu  ipse  adesses,  ut  fieres 
aliqua  ex  re  particeps  meae  consolationis.  Quod 
vero  accumulat  laetitiam  meam,  jam  gravida  est. 
ut  sperem  me  infra  sex  menses  patrem  futurum: 
neque  est  necesse , ut  me  moneas,  ut  tempera- 
mento utar  ad  velificationem.  Scis  me  non  esse 
novitium  in  talibus  rebus:  jamdudum  mullo  in 
ea  re  exercitio  factus  sum  veluti  unus  ex  iis 
equis,  qui  apud  vos  fiopennigo  vocantur,  assueti 
itinerationi,  et  variis  hospitibus:  hoc  tibi  dico  me 
juniorem  multo  quam  eram  antea  effectum. .ul 
omnes  testantur,  et  ipse  sentio.  Bursas,  quas 
misisti,  uxor  habuit  ambas,  quae  sunt  pulcherri- 
mae, et  >ibi  admodum  placent:  pro  his,  fit  nomine 
suo  et  meo  tibi  gratias  ago,  recte  quidem  et 
amice  fecisti.  Bildescon  noster  mecum  silet,  timet 
enim  , ne  respondendo  cogatur  aliquid  mittere 
at  ego  eum  libero  ista  cura ; sequitur  aliorum 
mores,  qui  quo  fiunt  ditiores,  eo  avariores  e>a 
dunt.  Congregat  et  ignorat  cui , certe  non  sibi. 
Kecommenda  me  charitati  suae , dicasque  me 
ditiorem  eo,  et  magistro  nostro  communi:  multa 
paupertati  desunt , avaritiae  omnia  . ut  est  vetus 
proverbium.  Kgo  me  non  pauperem  profiteor,  sed 
omnium , qui  vivant  . ditissimum.  Si  quidem 

Vol.  II  21 


170  ~ POGhll  EPISTOI.  I 

acquiesco  rebus  meis  omni  vacuus  cupiditate 
imlla  me  solicitudo . nulla  anxietas  lucri  tenet. 
Jam  eo  in  statu  sum,  ut  etiamsi  quaestu*  *|ie* 
desit . mihi  et  meis  satis  sit  ad  id  . quod  stqieresf 
vitae.  Lego.semper,  aut  scribo  aliquid  quod  ad 
laudem  , et  virtutem  spectet , minus  tumeri,  quam 
solitus  eram  , cum  aliquid  temporis  uxori  sit  ini 
pertiendum , el  rei  domesticAe.  Dominus  nostei 
commune  sequetur  proverbium  Liberii.  Mimi,  qui 
ait  Avarus  nisi  cum  moritur,  nil  redo  facit 
condet  pulchrum  testamentum,  et  eorum  « urani 
habebit,  quae  nil  ad  se  spectabunt:  nihil  ah  »*«. 
postulo,  sum  enim  illo  ditior,  atque  opulentior 
siquidem  mea  fortuna  contentus  vivo:  ille  suam 
ferre  non  potest.  De  licentia  xisitandi  |*;r  pioni 
ratorem  pro  magistro  Wallero , jam  sum  locutu» 
cum  summo  Pontifice:  difiicilis  est  in  ejusmodi 
gratiis;  tamen  spero  me  ex  parte  obtinere,  quod 
cupis:  rnicquid  egero,  te  faciam  certiorem.  T« 
vero,  oflkRicarde,  per  amicitiam  nostram  rogo: 
ut  efficias,  ut  uua  cum  annis  augeatur  el  >irlu» 
ne  omnium  rerum  majorem  curam,  quam'  animi 
habuisse  videaris.  Caetera  relinquenda  sunt  omnia: 
virtus  sola  etiam  post  mortem  nos  comitatur. 
Torpe  est , cum  vestes  mundas,  supellectilem 
praeclaram  procures,  animum  sordidum  hal*'»e 
atque  immundum,  et  te  esse. rebus  luis  deterio 
rem.  Inprimjs  avaritiam  fuge  . malorum  omnium 
originem  atque  fundamentum  : nolo  ut  omnino 
socias  abjicias,  sed  ut  sis  temperatior.  ut  j.im  non 
voluptati,  sed  necessitati  seivias:  ut  studia  eaium 


171 


M It-KR  \ I I. 
rerum  omitta^.  quae  displicent  bonis  \iri>:  ut 
cogites,  libi  moriendum  esse , et  omnia  haec  . 
quibus  \arav  dimittenda:  hvpocrisim  autem  fugias 
omnino:  >ed  non  minus  liberiorem  quanulam  li- 
bentiam peccandi.  (pia  mulli  utuntur,  ut  procul 
ab  omni  simulatione  esse  \ideantur.  Tempera- 
mento opu>  est  omnibu>  in  rebus,  quod  l.catlion 
philosophia  dixit  esse  «lillicill initirn:  *ed  et  circa 
diflicilia  habetur  xirtus.  Haec  pro  mea  in  te  he- 
nivolentia  ad  te  scripsi,  non  monendi.  >ed  cohor- 
landi  gratia.  Vah*  mi  duh  i»ime  IVicarde,  et  mei 
memor.  Saluto  te  uxoris  \erbis.  rui  rem  |>ergrn 
tam  de  bursis  fecisti.  Hecommenda  me  primum 
Domino  meo  Domino  Cardinali . tum  vero  Bilde- 
stoni  nostro,  quem  audio  effectum  esse  pinguem 
corpore,  et  conscientia.  Saluta  socios  antiquos. 
Thomam  C.uidonem,  et  alios,  quorum  jam  nomina 
effluxerunt,  sed  non  memoria.  Haec  scripsi  manu 
festina.  Dursam.  quam  in  manibus  esse  scribis, 
uxoraxide  expectat:  sumus  enim  seni  per  ad  ignota 
cupidiores,  ferrariae  WMII  \prilis  I . 

CIISTOLA  XII. 

Poyytus  /jl.  sal.  lini  Jiwmni  Sprlimbr njrnsi  V.  ( . 

Confisus  dudum  non  eloquentia , quae  nulla 
in  me  est , sed  tua  humanitate  atque  in  me 
benivolentia  , misi  ad  te  disputationem  habitam 


I X mu  U:iN 


172  -POGGII  EIMSTOL.1- 

nuper  a me  cum  Guarino  nostro  super  Scipionis. 
Caesarisque  praestantia,  quam  tibi  placuisse, 
summae  est  mihi  voluptati.  Sed  vide  ne  luu> 
amor  fallat  judicium . quod  fers  de  rebus  meis. 
Vereor  ne  tua  affectio  erga  me.  amplius  sentire 
te  cogat,  quam  veritas  patiatur,  ('.audeo  tamen 
si  qua  io  re  satisfecerim  libi,  neque  est  opus,  ut 
te  excuses  tarditatis  in  rescribendo.  Semper  tii 
cito,  quod  fit  bene:  neque  vero  ejusmodi  res  erat 
ut  festinationem  postularet.  Epistola  tua  hodie 
mihi  fuit  reddita,  et  is,  qui  attulit,  se  postridie 
recessurum  affirmavit.  Rogavi  tamen  ut  rediret 
nam  si  quid  esset  ocii , me  promisi  tuis  litteri- 
responsurum.  Sumpto  itaque  calamo  manu  festina 
haec  ad  te  exaravi,  ne  rediret  vacuus;  alia>  ad 
te  scribam  pluribus.  Si  amplius  tempori^  fuisvt 
fecissem  transcribi  aliquas  epistolas,  quas  spen» 
tibi  non  injucundas  fore:  sed  si  quis  denuo  ad  iu>* 
veniat  , fac  ut  mecum  l(H|uatur  : parabo  inierim 
aliqua,  quae  ad  te  deferantur.  Vale  Ferrariae  di’* 
II.  Maii  1), 


KPISTOLA  XIII 

Puyyius  />l.  sal.  (hnl  ('arola  sua  Hruynolo. 

Ex  litteris  tuis  percepi  te  febri  inqieditum 
quominus  mihi  responderis,  ac  tradideris  littera* 
meas  Domino  Mantuano.  Accipio  excusationem 


1.1  Anni  Ii* 


I7.< 


1. 1 II  K H VII. 
tuam  . et  lo  e\  xalitudine  con\ aluisse  gaudeo. 
Srrihis  ad  me  (»*  < uni  Marchione  locutum  . inter 
raetera  e\poMii>sr.  quanto  cum  dolore  affectus 
essem.  ut  wrbi»*  tui>  utar . e\  illius  epistolae 
scriptione.  <;uac  adeo  molesta  >il»i  fuisset,  et  non- 
nulla alia  in  cumdcm  formo  sententiam.  Laudo  mi 
Carole,  affetionem  eri: a me  luam,  et  quae  abs  te 
dicta  sunt,  summa  aitn  boni' olentia  fe  dixisse  puto. 
Neque  ego  aliter  loculus  essem,  si  fuissem  loco  tui. 
lutissimum  enim  \»d»L  qui  e\  alterius  nutu  pen- 
detis. loqui  ad  Principis  \oluntatem  , et  quae  ille 
libenter  audiat  proferre  . apud  quem  laudatur  a 
mullis,  et  simulare  et  dissimulare  sententiam. 
Milii  \ero  alia  est  x itae  institutio,  et  longe  diversa 
animi  sententia.  Si  dominum  tuum  allocutus  fuis- 
sem.aut  unquam  alloquar,  neque  me  errasse  diram, 
neque  epistolae  poenitere.  Lgo  l>oni  viri  officio 
functii'  sum.  ille  sj  j<|  aegre  tulit,  sua  culpa  non 
mea  est.  Nullo  quidem  dolon*  allici  debeo  rectum 
consilium  piaebuisse.  quod  si  molestum  habuit, 
nulla  est  consulentis  ulpa.  praesertim  cum  ad 
'irum  pmdentissjmum  >e  scripsisse*  existimant. 
Itaque  nequaqu am  liujiisiii« nli  yerbis  utaris  amplius 
meo  nomine,  numquid  'irum  rectum  bene  egisse 
poenitendum  est?  hquidem  tantum  abest,  ut  ullo 
dolore  afficiar,  ut  id  me  egisse  gloriar,  quod  prae- 
ter unum  solum  ab  omnibus  comprobatur,  miliique 
ad  scribam  ad  laudem  prope  singularem.  Lgojam 
in  |H>rlu  sum  . ut  nullius  copiis,  atque  opibus  ma- 
gnificari \elim.  Virtuti  jam  milii  et  bonis  moribus 
uniendum  est  non  adulationi,  aut  alterius  servi- 


I7i  JMH.CII  LIMSTuL  1 

tuti.Gupio  me  tamen  diligi  a tali  !'mn  ipr.  et  ut  i,i 
meo  merito  invitatus  faciat  . opt  run  »laho.  l .n» 
tamen  posthac  cautior,  ut  potius  taceam  . <pum 
scribam,  quae  Qon  videar  sentire.  Vale  mi  Garole. 
et  de  epistola  rescribe.  Ferrariae  manu  festina' 'die 
V Maii.  (1).  Saluta  m6is  verbis  Yi<  lorinum  Fellren- 
sem  praeclarissimum  virum. 

FHSTOT.A  \!\ 

Poggiits  pt.  saf.  dicit  Vim  iusiym 
Androni)  Justiniano. 

Non  respondi  antea  litteris  tuis,  neque  tibi 
gratias  egi  pro  muneribus,  (juae  ad  in** 
propterea  quod  Franrisrus_Pish>rioiMs . qui 
detulit,  adeo  suis  mendacibus,  quae  plui  ima  -uu* 
verbis,  mihi  stomachum  commo\it.  ut  imn  po^m 
quieto  esse  animo  ad  respondendum.  prae>eriini 
cum  de  eo  mihi  scribendum  esset,  qui  lon^e  ab«^i 
a boni  viri  moribus,  qualem  eum  es>e  e\Mim.» 
bam.  Itaque  compressi  calamum,  quo  id  retiis* 
sceret  indignatio,  quam  erga  eum  concepi.  Sed  nc 
nunc  quidem  continere  manum  potui  . quin  pau 
Ium  querar  le\itatem  hominis,  ut  \erbis  lepo- 
ribus utar , ac  vanitatem.  Nam  cum  is  olim  in 
primo  suo  ad  Graeciam  accessu  mulla  mihi  scii 
psisset,  maria,  ut  ajunt,  et  montes  pollirilii*.  cum 
signa  plura  ad  me  se  delaturum  promisisset  tn< 


1 Anni  1i:W  . 


L I n K W V I I. 


suaque  pariter  opera  adi  u venta:  non  solum  postea 
non  attulit  a te.  «piae  totiens  suis  litteris  praedi- 
earat.  quaeque  Iu  ei  tradideras  milii  referenda: 
sed  eum  SuUrrlu*  «piid  undUiodius  ei  ronsignasset 
tria  capita  marmorea,  et  signum  integrum  duo- 
rum fere  nihilorum,  «piae  I ram  is:  u^  ad  me 
allaturum  promCil:  capita  quaedam  <!«‘«iil  . signo 
aulem  me  fraudavit  . a^eren**  id  >ihi  iidirmo  cor- 
pore e nan  <*sse  Mihlatum  . in  «pio  u!  «onjicio. 
manifeste  imuititus  fuit.  Non  enim  marmoris  scul- 
pti Catii. dani  cupidi  sunt.  ><d  auri  <*t  >er\orum. 
quibus  ad  remigium  utantur.  Capita  vero  illa, 
quae  milii  tradi  volebas.  non  Cathalani  vi.  aut 
ferro  subripuerunt  , sed  I lorentiam  sunt  compor 
lata,  quae  ille,  quibus  voluit  donavit.  Quae  cum 
ego  moleste  ferrem  . tamen  promissionibus  suis 
credens,  ciini  in  (iraeciam  rediturus  esset,  cu- 
piebam enim  praesentem  injuriam  futuro  beneficio 
compensari : nihil  d<‘  ea  re  ad  te  scripd.  Adile 
quo«l  cum  ille  st*< uni  detulisset  «piaedam  eapila 
impressa  in  cera  aptissima  ad  obsignandas  litte- 
ras. idqim  s«*  tuo  mandato  fer  isse  testaretur,  ut 
aliquod  elicerem,  quod  ad  me  destinare  cupiebas, 
non  modo  signum  non  attulit,  cum  illum  multis 
ad  id  verbis  hortatus  essem,  sed  alia  insuper 
promissione  elusit.  Primae  litterae  . quas  ad  me 
Scripsisti,  capite  quodam  satis  venusto  erant  obsi- 
gnatae, quod  ille  nomine  tuo  milii  promisit;  cum 
ille  nunc  in  adventu  suo  novissimae  enim  litterae 
alio  capite  signatae  erant  . nihil  serum  tulisset, 
dixit  item  te  secundum  signum  milii,  si  id  «operem. 


176  POGr.ll  EIMSini.  1 

traditurum,  quod  hiem  etiam  alteri  promisi» 
i Capita  vero,  quae  ad  me  per  eum  misi>li.  nira\ii. 
id  Cosmo  traderentur,  mihi  simulans  se  aegre  ferre, 
podm  manus  alterius  de venissent.  Cosmo  m*io. 
qui  hic  eat,  dixit,  se  illi  gratias  agere.  quod  illa 
accipere  dignatus  esset:  et  simul  illi  quoquo  si 
gpum,  quo  epistolam  obsignasti,  quod  esi  l rajam 
ctpui,  sedaturum  operam/ 'dixit,  ui  sihi  hadereitii. 
Itaque  vides,  quanta  hominis  hujus  sit  r.iii.n  i a 
quanta  verbositas,  quanta  mendaciorum  olli*  m.< 
Scio  ego,  neque  ho(  ex  probandi  rausa  diro,  quantum 
inibi  Franciscus  debeat : sc  io  quae  mea  liiemi»; 
in  illam  officia,  laeeo  beniv  olentiam.  rhaiilatem 
amorem,  quo  illum  ut  virum  homim  complectebar 
ut  paulum  ista  absterrere  hominem  debuissent 


ne  me  totiens  fallendo  deciperet.  U ille  non  <o|um 
prioris  errati  non  poeniluit.  sed  illud  ma  jore  fraude 
f cumulavit.  Reddidit  tamen  numisma  aureum.  * nl- 
tellos  , et  item  munuscula  , quae  praeclarissima 
foemina  uxor  tua  ad  meam  uxorem  declina*  ii 
quae  fuerunt  ambobus  gratissima.  Pro  his  ago  ti»»« 
litteris  gratias,  quoniam  quidem  re  ipsa  non  |m»- 
sum.  Dona  tua  Pontifici  me  intermedio  miiiI  re»! 
diu,  quae  ille  grato  animo  coepit.  Dispensationem 
pro  filia  tua  nubenda  ego  solus  proc  uravi,  fecique. 
ut  satisfacerem  aliqua  ex  parte  meritis  in  me  lui" 
Pio  ea  vero  nihil  expensum  esi.  Itcliquonun  s«t«. 
qoae  quaerebas.  curam  Francisen  reliqui,  ut  ea 
Procuret  apud  eos,  quos  pluris,  quam  me  fecit, 
i Sed  nisi  cito  deficiam.  reddam  ei  benefic  ium  * 11 
■kBfetnm.  Haec  quae  scripsi,  esse  F.vaogeliuni 


MVtEK  VII.  177 

puta  : nulla  in  re  mentior;  scripta  sunt  ex  ipsius 
ore  veritatis.  Si  qua  deinceps  a me  velis,  aut  si 
quid  amplius  ad  me  mittere  volueris,  nulla  in  re 
utaris  opera,  aut  intercessione  Francisci.  Qui  enim 
praesentem  decipere  non  est  veritus,  multo  au- 
dacius  fraudare  absentem  non  formidabit.  Sum 
tecum  de  eo  pro  suis  operibus  parcissime  locutus. 
Haetf  ad  te  scripsi  manu  festina.  Saluta  lectissi- 
mam mulierem  uvorem  luam . et  simul  tiliam 
meis  et  uxoris  meae  verbis.  Ego,  mi  Andreole.  tuus 
sum.  Vellem  tecum  aliquid  rerum  mearum  par- 
ticipare , sed  cui  tradam  nescio:  sc  ribas  milii  ad 
quem  Januae  ea  mittere  possim,  qui  illa  curet  ad 
te  deferenda.  Vale,  et  me  ama.  Ego  vellem  aliquod 
signum  aptum  ad  signandum  litteras,  si  quod  habes 
superfluum  usui  tuo,  quod  quidem  egregium  sit. 
rogo  per  amicitiam  nostram,  ut  illud  mihi  elar- 
giri digneris.  Aliqua  in  re  alia  munus  cognoscam. 
Ferrariae  die  XV.  mensis  Maii  (I). 

EPISTOLA  XV. 

Foygius  pL  sal.  diril  Jacobo  Foscaro  V.  C. 

Ciriacus  noster  Anconilanus  Venetias  venturus 
rogavit,  ut  ad  te  aliquid  scriberem:  nullo  enim 
modo  sine  meis  litteris  profecturum  so  dixit.  Ego 
quamvis  nihil  sit . quod  ad  praesens  scril>endum 


i.i 

% 


(I)  Anni  Itt* 
Vol.  II 


_P0GC.ll  FnSiOF  1 

ut  s;ilisfa<  iam.  tum  Ci ri.nn.  hm 
beni  volentiae.  i<i  ipsum  nihil  e»r  « ju< m 
/scribendum  duxi.  Silui,  mi  Ja<  .*!*»• 
quam  ferat  mea  consuetudo:  u 
oblivione  tui,  sed  tum  occupalionduK 
quadam,  et  taedio  scribendi.  Nini 
qualem  jam  me  esse  pmtih  <n  . m 
Gra\is  insuar  caMi* . 
fortuna  pertulit,  fratris  scilicet  amant i»irn< 
me  continuit  a scribendo,  ne  \el  iuin»- 
recrudesceret  obductum  jam  tempore  \ ul 
nibil  de  ea  re  loquendo,  cum 
gravissima,  parum  amoris  ostenderem  erga  \u  nvti 
mei.  Sed  haec  diligentia  resmni 
possunt,  quamvis  incipiam  esse  negligentivsimuv 
Ego  tuus  sum:  Si  quid  est,  quod  me  velis.  srriU 
efficiam  prolecto  ul  cognos<  as  Poggium  tibi  dedi 
Commendo  tibi  Ciriacum;  doctus  e>t  d 
studiosus.  Vale  , et  me  ama.  Ferraria» 
XX.  Julii  (I). 


POGGII 

EPISTOLA 

1, 1 1! I' l\  OCTAVI S 


EPISTOLA  I. 


Poyytus  pl.  sui  dicit  Illustrissimo  Principi  Domino 
Philippo  Mariae  Anyflo  Duci  Mediolani  (\).  ^ 

Nisi  vererer  adulatoris  nomen,  a quo  semper 
abhorrui  praeclarissime,  ac  praestantissime  prin- 
ceps, laudarem  pluribus  verbis  egregiam  profecto, 
qua  mecum  uteris  in  scribendo  humanitatem.  Quid 
1 enim  humanius,  quid  benignius  fieri,  aut  exco- 
gitari potuit,  quam  tantum,  ac  talem  principem 
saeculi  nostri  praecipuum  lumen,  ac  decus,  in  quo 
prisca  illa  >irtus  ac  probitas  Italorum  relucet, 
i ultro  scribere  ad  virum  pusillum,  ignotum  sibi, 

<* ) Kpirtola  Mr<lioUnea»i»  IHki*  , cui  tcspoadel  Po^iu*.  legilur  ia 
'Prodice  pjii,  viue  , pag  iH  Domni  > " l\,  Mor*>ntiai«  editae  lypi«  R»c- 
i '«nm  anno  !W5 


180  POGGH  EPISTOU*. 

nullis  praesertim  litteris  provocatum?  \A  quidem 
tanto  magis  haec  tua  humanitas,  atque  animi 
aequitaMxtollehda  est,  quanto  eam  excellentiori 
in  dignitate  collocatam  Videmus.  Sunt  qui  humi- 
liori loco  constituti,  etiam  compellati  litteris 
Contemnunt,  ac  rescribere  inferioribus 
A!  vero  tua  praestans  virtus.  e< 

H f s , . 

animi  magnitudo,  verbis  non 
tantum  mihi  tribuere  dignata  esi. 
tiUeris  me  collaudare,  patriam  laudibus 
B,  et  suam  erga  illius  statum  et  commoda 
i mentis  affectionem  scriptis  notam  esse 
voluerit,  omnibus  ad  ostendendum,  si  qui*  *eeus 
sentire  videretur,  quam  sincerus  sit  erga  nos 
animus  tuus , quam  promptus , ac  firmus  ad 
mutuam  beni  volentiam.  atque  amicitiam  conser- 
vandam. Quod  eo  mihi  fuit  jucundius  legere,  quo 
plui  fidei,  roboris,  atque  auctoritatis  scripta 
qanm  verba,  solent  hominibus  afferre,  liratum 
ettitit  mihi  laudari  abs  te  principe  omni  laude 
ornatissimo,  cujus  judicium  apud  omnes  magnum 
pondus  habet.  Sed  illud  multo  mihi  gratius,  atque 
acceptius  fuit,  animus  videlicet,  quem  ad  meam 
rempublicam  ostendisti.  Nam  cum  exquisitis  verbi" 
Flarent  i nam  urbem  adeo  graviter,  copioseque 
laudaris,  ut  nihil  fere  amplius  ab  homine  amicis- 
shno  dici  potuisset,  maximum  erga  eam  videris 
benivolentiac  testimonium  prae  te  ferre.  Adde, 
quod  non  solum  laudes  nostras  prosequeris  ele- 
gantissime, sed  etiam  tuum  in  nos  amorem  pro- 
*l®ris,  tue  lisque  nos  vetuli  propria  in  causa  ah 


ISI 


UBER  VIII. 

.•orum  vulso,  qui  coecos  appellant  Florentinos. 
Hoc  milii  maximam  praestat  ae  praecipuam  volu- 
ptatem, quoniam  quidem  lias  litteras  existimo  ad 
1 me  missas  tanquam  certissimum  pignus  amoris 
erga  nos  tui.  Non  enim  ad  adulandum  quid  enim 
minus  egregium  principem  decet,  aut  quae  in 
vitio  adulationis  inesset  utilitas?  a te  referri  ista 
judico;  sed  ad  demonstrandum,  quid  sit  tuus 
inimus  rn  jiopulum  Florentinum.  Neque  enim  tam 
ornate,  tam  copiose  solemus  laudare,  atque  extol- 
lere verbis  eos,  a quorum  utilitate  et  commodis 
mens  nostra  est  alienior.  Itaque  ea  vere,  et  ex 
mimo  a te  scripta  esse  confido,  et  quod  litteris 
polliceris,  ipso  opere  comprobaturum.  Fuit  olim 
inter  majores  tuos,  et  Florentinos  Cives  plurima 
•le  gloria,  et  dignitate  contentio,  quos  inter  non 
<>dio,  aut  crudelitate  certatum  extitit,  sed  de 
praestantia,  et  laude  dimicatum.  Ffictum  est  id 
palam  post  obitum  excellentissimi,  atque  omni 
laude  dignissimi  principis  patris  tuis:  cum  ruente 
ni  bellum,  et  se  ipsam  sevo  Marte  conficiente 
l<ombardia  , Florentini , semota  bellorum  cura  , 
|>aci  et  otio  consuluerunt.  Et  cum  ad  delendum 
mperium  praeclari  tui  generis  et  sanguinis 
saepius  invitarentur,  tamen,  quia  nullis  odiis, 
^ed  pro  libertate  tantum  sua  cum  patre  tuo  con- 
certaverant, securi  rerum  suarum  quievere  ab 
»rm»s,  satis  sibi  esse  factum  arbitrantes,  si  procul 
belli  suspilione  libertate  sua  polirentur.  In  te 
lutem  ne  dum  odium  ullum  non  ostenderunt,  sed 
i ‘‘tiam  antiquos  discordiarum  fructus  non  opinione. 


tn  POGGFI  EPISTOL/E 


seri  pace  et  foedere  excidere  voluerunt.  Bello 
quidem,  quo  Januenses  subegisti,  tu  ipse  scis, 
duIUi  conditione  impelli  potuisse  Florentinos,  ut 
tuis  adversariis  opem  ferrent;  quamvis  multi  ad 
imprufinndim  tuam  victoriam  hortarentur.  Plures 
vere  Ii  eme  utile  judicarent ; tanta  erat  nobis 
servandi  findaris,  et  pacis  potiundae  cupido, 
taqueipaia,  ut  aiunt,  manibus  comprehendere 
IpUlia*  nihil  aliud  quaerere 

• tdMmh.  Est  esiu  ferine  rerum  omnium  publica- 
r«un  raro  quemquam  bello  lacessere : provocatae 
ut  plurimum,  et  vi  coactae  ad  arma  descendunt. 
Nam  cum  respublica  multorum  arbitrio  guberne- 
tur, multitudo  autem  quietem  appetat,  et  tran- 
quillitatem, impulsa,  et  necessitate  potias  quam 


bella  suscipit,  et  aut  pro  ulciscendis 
at  Htyuria  propulsanda.  Sed  accidit  fa- 


num principis  culpa,  qm  per  nostras 
■mm  polentini  augeri  cupiebat,  quo 
K aut  nostris  opibus,  sed  de  fide , et 
irtabatur.  Et  cum  uterque  pacem  opU- 
ejos,  quem  dixi,  opera  bellum  pro 
tanhs  concordiam  ab  utroque  appeti- 
impediunt  Secuti  sunt  deinceps  varii 
m doctus  inter  nos,  quibus  tamen 
ili  aperte  perspicere  licuit  nullo  tui 
mlfcrolentia  pugnasse  tecum  dodum 
nd  tutandae  solum  cann  libertatis, 
rimiisui  ope  defendendam  seatpcr 


LIBER  VIII.  is:i 

viri  doctissimi , ac  sapientissimi  consueverunt. 
Quod  si  quibus  cara  ac  dulcis  esse  libertas  debet. 
Florentino  certe  populo  decet  esse  gratissima», 
apud  quos,  obloquantur  mativoli  atque  invidi 
quantum  libet,  est  solida  veraque  libertas.  Non 
enim  unus,  aut  alter  imperat,  non  optimatum, 
aut  nobilium  fastus  regnat,  sed  populus  aequo  jure 
adjicitus  ad  munera  civitatis:  quo  fit.  ut  summi, 
infimi,  nobiles,  ignobiles,  divites,  egeni  communi 
studio  conspirent  in  causam  libertatis,  proquc  ea 
conservanda  nullos  effugiant  sumptus,  nullos  la- 
bores, nulla  discrimina  reformident.  Nihil  denique 
tam  durum  atque  arduum  videatur,  quod  non  su- 
beundum ducant,  ut  gaudeant  accepta  a patribus 
libertatis  hereditate:  omnibus,  qui  modo  ejus  no- 
men tueri  possunt,  idem  impetus  est,  idem  ardor, 
ut  salutem  patriae  defendant:  cujus  incolumitatem 
optare,  dignitatem  tueri,  commoda  appetere,  pe- 
licula amovere,  et  divino,  et  humano  jure  homines 
coguntur,  hujus  propugnatores  omnium  sermone 
celebrantur,  oppugnatores  vero  omnium  gentium 
memoria  damnavit.  Atqui  certus  sum,  te  oli» 
aobiscum  non  ad  libertatem  delendam,  sed  pro 
tuendo  honore  et  dignitate,  ut  scribis,  contendisse. 
Na»  si  quis  ea  esset  immanitate  ut  laudem  sibi 
quaereret  ex  nostra  oppressione,  viam  verae  lau- 
dis ignoraret,  et  vivus  odio  mortalium  omnium,  et 
mortuus  execratione  dignissimus»  Quis  enim  non 
omnium  saeculorum  oblivioni  damnandus  esset, 
qui  gentis  Etruscae  decus,  magnum  Italiae  splen- 
dorem, hanc  virtutum emulsrn  libertatem  appeteret 


m 

k 


|g4  POG<;il  tlMSioL  l 

eitinguere?  Laudatur  bello  ac  pace  \irtusj.truri;n 
amplitudo  omnibus  tum  (inieris  litteris.  inm 
patinis:  emanavit  enim  ejus  nomen  et  gloria  <»t» 
res  magnifice  gestas  etiam  ad  exteras  nationes. 
M ab  eorum  gestis  et  virtute  nequaquam  Flo- 
ulla  ex  parte  degeneravere:  quin  |HUiu- 
«suis  majoribus  nobilitatem,  et  lamlem 
prae  caeleris  auxerunt.  Sunt  in  Italia  pltiriifiat* 
praeclarae  urbes,  atque  magnificae,  sed  nulla  >i- 
detur  nobis,  neque  acumine  ingenii,  neque  doctri- 
aiy  neque  sapientiae  studiis,  neque  cmum  pru- 
dentia, neque  moribus,  neque  ullo  virtutis  generi* 
praeferenda.  Nam  si  qui  virtutem,  vel  humanitati' 
studiis,  vel  omnium  disciplinarum  doctrina.  >el 
agendorum  prudentia,  vel  fide,  vel  pietate  in  Itali. i 
coluerunt,  praecipuum  inter  eos  locum,  pace  cae- 
teroruro  dixerim  , sibi  vindicant  Florentini.  Ilae< 
omnia  accepta  referimus  a sola  libertate . cujus 
dtafvna  possessio  ingenia  nostra  ad  virtutis  cultum 
erexit.atqoe  excitavit.  Quanta  igitur  laetitia. quanta 
consolatione,  quanta  mentis  alacritate  me  affectum 
tuis  litteris  putas,  cum  ipsis  oculis  cernere  videam 
mgularem . quem  ad  statum  nostrae  patriae  geri' 
affectionem?  Cum  te  Florentinos  omni  diligentia 
M amore.  ut  dignum  est.  prosecuturum  scribas 
C*m pro  nostra  utilitate  et  status  protectione  opes. 
ClcMfctes,  personam  insuper  pollicearis : cum  sii 
Iflblt  ftftqrum,  ut  verbis  utar  tuis,  quod  tuum  ani- 
ifiom  a nostra  fraternitate,  et  heni volentia  possit 
avertere:  Quae  talia  sunt,  ut  vota  mea  tuis  verbi* 
«xupCrari  quodammode  videantur.  Adeo  igif«r 


uni; h vm.  is:, 

consolor  verbis  istis,  tantam  tuae  oblationes  milii 
fiduciam  praebent,  ut  procul  dubio  sperem,  nos  tua 
opera  in  diuturna,  quod  solum  cupimus,  pace  quie- 
turos. Ktenim  simultas  ad  benivolentiam.  dissensio 
ad  concordiam  discidia  ad  unitatem,  bellum  ad 
pacem  conversa  mihi  jiersuadonl . nihil  jam  posse 
emergere,  quod  immutare  queat  tuam  sanctissi- 
mam voluntatem.  (Mia  in  re  dabitur  i nobis  dili- 
gentia^et  solicitudo  . ut  tibi  et  reliquis  innotescat 
nostrum  servandae  pacis  desiderium.  Hanc  quidem 
Mlo  sem|M»r  priorem  duximus.dummodo  procul  ab 
insidiis  esse  videretur.  Loquor  haec  apud  te  liberius 
invitatus  tua  in  scriliendo  humanitate,  abpieeoin 
liis  \ersor  libentius,  quo  eloquentius  a te  laudari 
video  Florentinos  ob  defensam  ab  eis  hactenus 
libertatem.  At  vero  certe  existimo  sancte  et  omni 
cunj,  fide  ac  pietate  te  quae  scribis  effecturum 
perinde,  atque  a te  dicuntur.  Htenim  si  boni  prin- 
cipis. atque  omni  laude  cumulati,  qualem  te  esse 
volumus  , esse  sapientes  putant,  beneficentia  et 
placabilitate  honorem  et  floriam  quaerere;  si 
malle  diligi,  quam  timeri;  si  potentiam  a Deo  con- 
vessam  ad  hominum  salutem,  non  ad  pernitiem 
vertere;  si  odia  ad  caritatem,  hostes  ad  amicitiam 
fiectere,  quemadmodum  tu  ipse  paulo  ante  prae- 
claro exemplo  docuisti;  si  quietem  et  otium  tu- 
multui anteferre;  certus  sum  equidem,  te  prine  i- 
pem  omnium,  qui  vivant,  sapientissimum  exquisita 
bpe  , atque  opere  enixurum,  ut  pax  diuturna  inter 
nos  vigeat;  ut  nulla  tuorum  culpa  novarum  discor- 
jiiarum  , aut  belli  suspitionum  causa  exoriatur; 

Vol.  II.  21 


1*6  POGOII  EP1STOL1 

ut  aliquando  a diutinis  bellis,  quibus  jam  diuliih 
quam  equum  erat  Italia  conquassata  est.  conquio- 
scamus;  ut  otio  et  tranquillitate,  quae  sempoi 
appetere  professus  es,  per  opus  tuae  prudentiae 
potiamur;  ut  jactis  amicitiae  inter  Hos  fundamenti' 
molem  superaedifices  immobilem,  atque  inconcus- 
sam. Nos  quippe  obliterata  omni  superiorum 
memoria  bellorum , deposita  priorum  tem|H>rum 
soHcitudine,  praeteritarum  rernm  oblivione  sum- 
pta, curam,  mentem,  consilia,  animum  defleximus 
ad  fruendam  pacem,  nihil  aliud  appetentes,  ni-i 
quod  bonorum  civium  esse  del>et.  ut  in  lilirrtatr 
nostra  cum  ocio  et  dignitate  vivamus.  Eamdem 
mentem  cum  tibi  quoque  inesse  asseveres,  conip*.»- 
tes  voti  nos  tua  reddet  prudentia,  ut  pace  tua 
communibus  incrementis  reviviscant  Italorum  >i- 
tes,  et  ad  priorem  gloriam  revertantur.  Ouaiini* 
autem  minime  necessarium  videatur,  hortari  tuam 
excellentiam  ad  eum  vitae  cursum  ad  quem  t< 
▼ideo  tua  sponte  adeo  incensum,  ut  hortatore  non 
egeas;  tamen  patriae  caritate,  ac  pacis  cupiditate 
motus  te  hortor,  rogo  et  per  eam  fidem,  quam 
mihi  tua  verba  praestant,  obsecro,  atque  obtestor 
■I  pacis  animum  sumens,  eam  civitatem,  quae 
mm  <*km  omnem  inimicum  animum  deposuit 
aliquando  favit,  qua  cum  tibi  sanctissi- 
quondam  fuit,  quae  nunquam  volun- 
MlO  tecam  pugnavit,  ornatam,  auctam.  atq**‘ 
amplificatam  tua  indulgentia  velis;  ut  eos.  qui  l‘ 
deni  patriae  servant,  speres  tuis  quoque  rebu* 
6888  hdelea;  atque  illos,  qui  nihil  tuorum 


UBER  VIII.  1*7 

appetunt,  quiu  potius,  liliertate  salva,  praedarum 
te,  atque  amplissimum  cupiunt,  concupita  pace, 
desiderata  quiete . exoptato  otio  fiui  gaudeas. 
(Juae  cum  egeris,  acturum  vero  c onfido , eam , 
quam  praeclaris  principibus  propositam  scimus, 
famam  et  gloriam  adipisceris,  firmam  quidem,  el 
nullis  saeculis  debituram.  Ego  tu  modo  voluntatem 
meam  confirma  tuorum  operum  el  laudis  prae- 
conem quaemdam  me  futurum  esse  profiteor.  El 
quamvis  parum  ingenio  valeam,  minus  vero  elo- 
quentia , tamen  doctioribus  atque  eloquenlioi  ibus 
scribendi  occasionem  praestabo.  Vale,  princeps 
inclite,  et  me  in  tuorum  numerum  adscrilie.  In 
Terra  nova  die  XV.  Septembris  (1;. 

* , EPISTOLA  U. 

Vogijius  pl.  sal.  dicit  Candido  suo. 

Cum  ex  Ferraria  cum  omni  familia  in  patriam, 
hoc  est.  ad  natale  solum  revertissem,  misit  ad  mc 
vir  clarissimus  Cosmus  de  Medicis  praestantissimi 
‘ac  optimi  principis  Ducis  Mediolani  litteras,  allatas 
ex  Curia  Romana,  quae  multis  ex  causis  maxima 
voluptate  me  affecerunt.  A te  autem  summa  cum 
elegantia,  ita  prudenter  et  graviter  scribitur,  ut  a 
Candidi  officina  ipso  dicendi  ornatu  et  dignitate 
emanasse  epistola  videatur.  Verum  ut  fit  redeun- 
tibus longo  postliminio  domum  . ita  multa  mihi 


(I)  Anni  I4JN. 


m POGGH  EPISTOU*: 

fncubuenuil;  multa  enim  audienda:  plura  Mdcmi.i 
nonnulla  agenda  erant;  rustica  tu  mi  insuper.  H in 
familiari  constituendae;  in  primis  \-araiidum  Imi 
ut  nullus  vacaret  respondendi  locus.  Coepi  H.iarn 
aedificatiunculam  quamdam  pro  diversorio  studio- 
rum  meorum,  in  qua  libri  mei  abante  me  quie 
scaiftt  Appellarem  bibliothecam,  si  librorum  pau-. 
citat  mereretur.  Cum  tamen  inter  occupatiuncula* 
meate  vestigio  respondissem  ad  litteras,  reseri-' 
heofli  postmodum  laborem  fugiens,  nam  coepi! 
prapter  aetatem  ingravescere  calamus  distuli 
epistolam  diutius  quam  aequum  erat.  Al>esl  enim 
librarius  meus,  qui  me  ab  hujusmodi  niole>(ii> 
liberare  consueviL  Tandem  exaravi  epistolam, 
cum  paulum  a negotiis  quievissem,  et  eam  milio 
ad  Episcopum  Cumanum,  qui  deferendam.  ac  tra- 
dendam curet.  Ego  pestem  fugi  ad  Penates  mens, 
ubi  me  oblecto  cum  meis  libellis;  querebantm 
enim  paulum  me  tamdiu  ab  illis  abfuisse.  Itaque  m 
eorum  consuetudinem  rediens,  do  cis  pauli>pci 
operae  vacuus  curis.  Vale,  et  mihi  rescrilm.  quid 
tibi  de  epistola  videatur,  et  an  princ  ipi  sil  accepta, 
scripsi  enim,  quae  suae  dignitati  et  utilitati  apta 
eme  videbantur.  In  Terra  Nova  die  XVII.  Septeni 


L 1 B E K V I I I. 


ISI» 

EPISTOLA  III. 

Poytjius  i>/.  sal.  dirit  rulri  < I Domino  Venerando 
Dpistopo  l um uno  Duruit  (Jra/un. 

Litterae.  quas  olim  iu  tuo  reditu  Ferrariam 
milii  significasti  scripturum  ad  me  illustrem  prin- 
cipem dominum  Ducem  Mediolani  . ad  me  missae 
sunt,  cumr  in  patriam  rediv issem.  Hae  me  delecta- 
runt permaxime,  summamque  spem  triliuerunt 
eum  futurum,  qualem  semper  optavi,  qualemque 
futurum  esse  verba  tua  pollicebantur.  Ago  tibi 
gratias,  qui  illarum  scribendarum  causam  prae- 
stitisti. Videor  enim  quasi  quoddam  pignus  habere 
suae  tidei,  et  voluntatis;  si  qua  fides  adhibenda  est 
verbis.  Litteras  multi  legerunt,  quae  plurimum 
profecissent  nisi  novitas  Burgi  Sancti  Sepulchri 
nonnullis  suspitionem  intulisset.  Videntur  enim 
facta  verbis  contraria.  Aeque  ego  existimo  hunc 
suapte  auctoritate  has  res  moliri.  Kgo  rescripsi  ad 
Ducem,  et  eam  epistolam  ad  te  mitto,  primum  ut 
eam  legas,  tum  ut  rescribi  facias  diligenter,  ut 
exemplar  est,  ita  ut  ne  quid  erretur,  neque  in 
verborum  , neque  in  siliaharum  , aut  litterarum 
ratione,  et  eam  ad  Ducem  mittas  volo,  retenta 
epistola.  Est  enim  haec  manu  mea  oscitanter  in- 
formiterque  scripta.  Nam  librarius  meus,  qui  me 
rescribendi  molestia  levare  soAjt,  abest  Ferrariae. 
Ego  autem  scribendo,  accurate  praesertim,  adnuw 
dum  gravor,  et  sumptus  calamus  pergrandis  videtur 
palus:  haec  causa  est,  cum  forma  litterarum  sit 


✓ 


tfto  IMM.CII  IJIMOL  I 

invenusta.  cur  nolim  ad  l il.-m  |tiih  ipcm  deferri. 
Tuif  quondam  lempus.  nim  omnes  Icrme  ciejaiiiia 
Idteramm  su|»erarem.  111111«  aetas  yilirii.  m ,,f, 
omnibus  \ id«*ar  sii|M‘rari.  Yeruiitainen  m <pn  „4KJ 
illius  inores  i»l  elegantiam.  facito  in  ea  n*  m Nln-t. 
Srrilm  msuper  ad  Candidum.  el  Flaminum  «!«•  | 
l<andriano.  quas  litteras  resignes.  a«  |«*ga* 
Franciscus  scripsit  ad  me  perhumaniter.  < mii.  tu.i 
exhortatione  motus,  cum  sciat  te  milii  amni* 
simum.  Rescripsi  autem  tardius  ad  litteras  nolu  i 
lione  im|H‘ditus.  seriliendique  molestia  a<  nc^li 
^entia.  Tu  has  cura  deferri  diligenter,  el  *imul 
suade  Duci,  ut  ohstet  his  no\ilatihus  nohi>  »«!*•» 
propinquis,  quae  timorem  incuten*  |m»ss«‘ii(  etiam  i 
intrepidis.  Lgo  sum  ruri  >acans.  aeditu  alium,  et  j 
litteris*  circumdant  enim  fne  1 1 i h k 1 1 1 'mei.  et  tmliij 
gratulantur,  qui  tandem  r^^ditM  im  ad  eorum  cum-  \ 
spectum;  et  ut  me  facilius  abire  patiantur,  mu* 
sinui  eis  diversoriolum.  iu  quo  morentur  irnn 
invenusle.  Ilis  autem  me  Florentiam  contuli  de 
tendens  causam,  quam  semel  suscepi.  Tu  modo  l.t< 
oro.  ne  «‘Uniantur  ii.  qui  pollu  entur  i«*clain  hu«i>j 
tolunlulcm.  neant  mendaces,  aut  creduli  nimium  1 
slultiipie  fiion*  videantur.  Rogo  ut  ad  me  s nl^v 
aliquid  de  statu  nu  imi  communiunt,  «d  uiot rarum*  1 
LiUeras  «les  ad  m«1iisam  de  Medu  is.  qui  curahuul 
Iule  ad  me , quicqmd  scripseris,  perferendum 
scribe  quoque  aninis  litteras  rece|»eri*.  el  «piando 
eas  miseris,  auhfppvs  missurum,  ha  «qn*raiM.  ul 
'aleas.  In  Terra  Nova  XX.  Septembris  I . 

1]  Antii  I49N 


r.  i h k w vii  i. 


IMI 


r.pisroLA  iv. 

1'iHjytus  pl . .«//.  #/in/  1'ramisco  dc  Padua 
Ponhfii  is  ( libo  alario. 

Scripsissem  ad  te  antea  pro  nostra  amicilia. 
mi  Krancixe.  si  milii  constitisse! . rssi*s  ne  penes 
Mimiiiiiin  iNitililiirm  . an  ne  In  alio,  nl  reliipii 
permulti  arris  mulandi  gratia.  contulisses.  Nunr 
vero  |>i at^slatil i>  diri,  milii«|ii«*  amicissimi  \nlonii 
Salulali  litteris  certior  sum  facitis.  Ic  nuper,  audilo 
ah  eo  lilioli  mei  ortu,  (I)  plurimum  gaudium 
suscepisse,  ipiod  , ut  per|>etuum  nohis  sit,  opio, 
ac  Deum  oro  largitorem  hujus  Iwuii . ut  illum  delil 
esse  senectuti  meae  praesidium,  parenl is«pie  etsi 
non  honi  (ardua  est  enim  ascensu  dirius)  al 
sallent,  tpialiscunupie  est,  imitatorem.  Sed  S|hto 
gratiam  eju*.  qui  milii  ultra  «piam  onus  deliciorum 
meorum  lerrel,  >emper  ahunde  adimi,  m hoc 
<pio<pie  puero  non  defuturam.  Non  enim  didilias. 
opes,  dignitates,  magistratus  ipiampiam  ea  mi- 
nime aspernanda  sapient ihus  etiam  \ iris  videntur) 
illi  opto;  sed  dirtuteni  ae  bonitatem;  «piae  cum 
sini  doto  honesta,  eum.  «pii  justa  postulantes  non 
respuit,  et  meas  <pio<pie  praeces  admissurum 
confido,  lihi  >ero  suadissime  Frumis*  e ago. 

'I;  illius  «I ••  t|im  Ii  >i-«  r|ii«lol.«  lm|iniiir  Imi  |iriiri>^i  iiilii>  IViuu  . 
•|nrm  r<  limn  ISnliitn  iumiiI  Mii  |m>  -!••.«  IinImIiuii  imliiil  • |»(  .■••ImmIoi  ulli 
•;l  .nl  judiiii,  livimi nni  1'nuii.  mim  l.n  M.im.h,  )liuni«c  .» 

Kiunain,  duUr,  i » i|tm  p.i  iiMin.il  n -.|in  .itl  ilnin  .nl,nn  V|ilm>bri«  .«lilii 
O***  . iu  i|im  dr  »ilu  i>i;umi  < .*«*•.«*  i - 'ii.ii-  «inio  «i.'i‘miiiu  »r\li> 


192  hM.CII  I.MVjul  | 

hahcoque  gratias  magnas.  quem  m io  hoii  secu? 
meis  commodis  ac  tuis  allici.  Pro  hae  aulem  Iu., 
in  me  charitatc  non  est  quid  ( ilii  possim  reddere 
praeter  litteras  et  animum  gratum  . ipii  si 
esset  aii  referendam  gratiam,  roulidcicm  sali* 
abunde  me  tibi  esse  relaturum.  Altanum  lilinis 
quoque  aliquid  nomini  tuo  im|H*rtiar,  si  -upn  fiin  n 
vita,  et  eo  quidem  tempore,  quo  non  amhitinm. 
aut  questui,  sed  verae  amicitiae  tributum  homine* 
putent,  fcsl  enim  aliquid  in  manibus  jocosum, 
qnod  et  ad  facetias  spectat,  et  risum  evcilel 
legenti.  Kgn.  adhuc  me  domi  contineo  rexiseir* 
paululum  libros,  a quibus  aberravi  diutius.  quam 
hominis  non  abhorrentis  omnino  a Modiis  liitc- 
rarum  consuetudo  requirat.  Non  autem  ad  Curiani 
redii,  quoniam  admodum  exorresco  non  morteni 
i nam  id  stultissimum  esset  . sed  gentis  morti* 
qut>  homines  derelicti*  destituti,  ac  projecti  xehili 
pecora,  nedum  eorpori.  sed  neque  ipsi  animae 
consulere  |>ossunt.  Neque  vero  aut  pecunias,  ani 
questum  ullum,  vel  quamvis  amplam  dignitatem 
lantifaeio,  ut  ea  xitae  periculo  consequi  \elim. 
Et  si  iis  essem  divitiis,  quibus  mulli  existimant, 
mihi  credas  velim,  mi  Krancisce  . ronsiilerem  otio 
et  quieti,  vacans  lectioni,  et  me  paulum  compo- 
nens ad  futuram  vitam.  Curiam  \ero  Homaiiam 
a longe  colerem,  ac  xenerarer  tanquam  educa- 
tricem atque  altricem  meam,  ipse  prorui  ab  eju* 
curis,  et  strepitu  icrum  agendarum  constitutu*. 
Nihil  est  suavius,  nihil  est  dulcius,  mi  Kraiiciscc 
quam  in  patria  et  Iliis  Penatibus  xersari  inlci 


K I It  K R Vlll. 

Iil>rn.s,  et  loqui  cum  iis.  qui  suis  scriptis  nol.i- 
rcdc  v ivcmli  praerepta  reliquerunt.  Alt  iis  nulla 
rupi.lilas.  nulla  luxuria  oritur . nullum  vitium 
insurgit ; sed  Admonent  ea,  quae  sunt  caduca, 
conleninenj.  ac  k|teclare  aeterna.  Capesserem  ogn 
•>mni  studio  hanc  xilam.  si  mihi  adessent  facul- 
tates, quae  sustentare  possent  quiescentem  atque 
otiosum.  Cum  ergo  cul|ta  'temporum.  ne  dicam 
pastorum  nostrorum,  plura  ad  hoc  deliciant 
lahorihns  adhuc  vacandum  est.  et  ad  hunc  agrum, 
tn  quo  jam  diu  versor,  redeundum,  quoad  fructus 
paulo  uberiores  consequamur.  Hedilto  autem  quam- 
primum. si  id  mihi  censueris  esse  faciendum,  nam 
sequar  tuum  consilium . quoti  sciti  ah  amico  et 
fideli  animo  profecturum.  Commendato  me  San- 
ctissimo Domino  nostro,  cui  aliqua  in  re.  vivens, 
potero  satisfacere  : mortuus  . neque  sibi . nequi* 
meis,  facere  satis  possem.  Si  qua  tamen  in  re  pro 
ejus  statu  mea  opera  opus  esset,  redirent  etiam 
cum  discrimine  vitae.  Sis  enim  suae  erga  me 
lienivolenliae  me  plurimum  deliere.  Magistrum 
Andream  ile  1'alazago  virum  probatissimum, 
meique  amantissimum  intimis,  neque  vulgaribus 
w*rbis,  meo  nomine,  addito  etiam  osculo  saluta 
**!  tu  cura  , ut  continuo  valeas.  Morinensi  insiqiei 
noslro  me  commendato.  In  Terra  Nova  die  WYI. 
t>ctobris  1)1 

I'  Alllll  li.lN 


V.»l.  II 


. 


i